Năm mới, cơ hội làm mới chính mình
Bài viết dưới đây do BBT trích dịch từ pháp thoại tiếng Anh vào Giao thừa Tết Dương lịch năm 1995 của Sư Ông Làng Mai. Đã 29 lần chúng ta đi qua năm mới từ ngày ấy. Mỗi lần cầm đến lại thành mới tinh” là một câu thơ của thiền sư Trúc Lâm (pháp danh của vua Trần Nhân Tông sau khi xuất gia). Những gì Sư Ông dạy trong bài pháp thoại vẫn thành mới tinh khi năm mới lại về lần thứ 30. Trân trọng – BBT
Năm mới là một cơ hội để chúng ta làm mới chính mình, để bắt đầu lại từ đầu. Để đón chào năm mới, ai trong chúng ta cũng muốn có mặt trọn vẹn trong giây phút năm mới đến. Năm mới có ý nghĩa đối với tất cả mọi người, bởi vì ai cũng mong ước một năm mới khác với năm cũ, một năm tốt đẹp hơn, nhiều vững chãi, nhiều an ổn, nhiều niềm vui, nhiều hạnh phúc hơn. Vì vậy, ai cũng muốn tự chuẩn bị cho mình để có thể đón chào năm mới; ai cũng cố gắng làm hết sức mình để biến năm mới thành một năm tốt đẹp hơn.
Trong truyền thống Phật giáo có những pháp tu giúp chúng ta tự chuẩn bị để năm mới có thể tốt hơn năm nay. Mỗi khi nói đến năm mới, chúng ta nghĩ đến một vị Bụt có tên là Từ Thị (Maitreya) — vị Bụt của tương lai, Từ Thị có nghĩa là tình thương. Trong năm mới, chúng ta có đủ can đảm để yêu thương trở lại hay không? Bởi vì có những người trong chúng ta đã từng yêu thương và đã từng đau khổ vì thương, nên chúng ta sợ không dám yêu thương nữa.
Ta nên quay về thỉnh ý Bụt Từ Thị xem sang năm mới chúng ta có nên thương yêu trở lại hay không. Chúng ta đã từng thương yêu và có cảm giác mình đã thương yêu bằng tất cả trái tim. Nhưng tình thương ấy đã đem lại cho chúng ta nhiều khổ đau, phản bội, và những tổn thương khác. Vì vậy chúng ta ngần ngại khi nghĩ đến việc yêu thương trở lại.
Ngày cuối năm là cơ hội để chúng ta quay về nhìn lại cách mình đã yêu thương, cách mình đã sống, để xem có phải bản thân mình cũng chịu một phần trách nhiệm về nỗi khổ của chính mình và về nỗi khổ của người kia hay không. Ta thường có khuynh hướng trách móc người kia về nỗi khổ của mình và người kia cũng có khuynh hướng ấy. Vì vậy ta nên sử dụng cơ hội này để nhìn lại, để thấy rõ cách mình yêu thương, cách mình đối xử với người mình thương. Đây là cơ hội để quán chiếu sâu sắc về bản chất đích thực của tình thương. Và đó chính là một sự thực tập rất đẹp để làm mới lại tình thâm.
Cố nhiên trong năm qua chúng ta đã mắc phải những lỗi lầm. Đôi khi chúng ta không muốn làm, không muốn nói như vậy, ta không hề cố ý. Thế nhưng ta vẫn làm, vẫn nói khiến cả ta và người kia đều khổ. Về phần mình, có thể ta cũng đã có nhiều thiện chí. Nhưng chỉ có thiện chí thôi thì chưa đủ. Ta đã được học rằng thương là khả năng mang hạnh phúc đến cho người kia và giúp người kia bớt khổ. Nhưng muốn thương không có nghĩa là đã biết cách thương một cách đúng đắn. Nhiều bậc cha mẹ rất muốn thương con và làm cho con hạnh phúc, nhưng càng thương, họ càng làm con khổ. Chúng ta cũng vậy. Ta muốn mang hạnh phúc đến cho người khác, nhưng vì thiếu hiểu biết, thiếu kiên nhẫn, nên càng thương càng khiến người kia khổ. Cho nên chỉ có ước muốn thương yêu, muốn làm người kia hạnh phúc không thôi là chưa đủ.
Có một cách rất đơn giản để kiểm tra xem tình thương của mình có làm mình khổ và làm người kia khổ không. Đó là đặt câu hỏi: “Người thương ơi (người thương đây có thể là chính mình hoặc người kia), cách tôi thương có làm em khổ không?” Nếu lắng nghe một cách chân thật, ta sẽ tự tìm ra câu trả lời từ chính mình. Và khi hỏi người kia (trực tiếp hay gián tiếp), ta cũng có thể nghe được tiếng trả lời của họ. “Người thương ơi, anh có nghĩ rằng tình thương của em đã làm khổ anh không?”. Hỏi xong, ta thở vào, thở ra và lắng nghe thật kỹ, câu trả lời sẽ đến. “Người thương ơi, có phải cách em thương làm khổ chị không?”. Nếu ta hỏi rất thật lòng, bằng tất cả trái tim, sự thành khẩn và tha thiết thì người kia sẽ nói cho ta biết.
Chắc là ta cần hỏi câu hỏi ấy một cách thường xuyên bởi vì ngày nào ta cũng có thể gây ra lầm lỗi mà ta không biết. Ta tin rằng cách ta làm, ta nói là với thiện ý làm cho người kia hạnh phúc. Nhưng ta không thể quá chắc chắn về điều đó bởi vì tri giác của ta thường hay sai lầm. Thậm chí khi ta có đầy hảo ý, ta vẫn nhầm lẫn như thường. Ta vẫn không hiểu rõ người ta thương, vì vậy ta vô tình gây đau khổ. Khi nói, ta phải sử dụng ngôn từ. Và ngôn từ ta sử dụng có thể làm tổn thương người khác. Cách ta hành xử hay phản ứng có thể làm đau chính ta hay đau người khác. Rất nhiều người trong chúng ta, khi gây ra lầm lỗi lại muốn trừng phạt chính mình với hy vọng làm mình bớt khổ. Nhưng đó là một sai lầm, bởi làm như vậy, ta làm khổ chính mình mà cũng làm khổ người khác.
Ta không cố ý gây ra lầm lỗi hay gây ra tổn hại. Chỉ vì ta không biết sống sao cho có chánh niệm nên ta mới lập đi lập lại những lầm lỗi ấy trong đời sống hàng ngày. Cho nên ta cần tập sống chánh niệm mỗi phút giây trong đời sống để biết điều gì đang xảy ra trong hiện tại, dù ta có gây ra lầm lỗi hay không. Chánh niệm chính là đức Bụt mà ta có thể mời có mặt với ta suốt 24 tiếng một ngày.
Như vua Trần Thái Tông từng nói: “Nhà Bụt mời cầu không ở lại, đêm đêm thói cũ ngủ bờ lau.” , ta đã quen sống thất niệm, ta không muốn mời Bụt làm người tri kỷ giúp ta sống chánh niệm mỗi giây mỗi phút trong cuộc sống hàng ngày. Khi chánh niệm có mặt, ta sẽ biết mình đã không đủ khéo léo, đã nói năng không có từ bi, đã hành xử không dựa trên sự thương yêu. Nhận ra rồi, ta có thể nói với người kia: “Xin tha lỗi cho tôi, tôi đã không đủ khéo léo, tôi không cố ý làm cho bạn tổn thương.” Và tình trạng có thể thay đổi ngay lập tức.
Khi có ai đó làm tôi khổ vì họ không khéo léo, tôi cũng nhìn để thấy: “Ồ, người này đã hành xử không khéo léo lắm.” Vì vậy tôi hay dặn đệ tử của mình cố gắng nhớ điều này: Khi có ai làm họ khổ thì đừng nên nhìn sự việc dưới góc cạnh thiện hay ác, thiện ý hay ác ý, đúng hay sai mà chỉ nên thấy là có thể người kia đã không đủ khéo léo mà thôi. Nhìn như thế, ta có thể dễ dàng tha thứ cho người kia. Nếu mình dễ tha thứ cho họ thì họ cũng dễ tha thứ cho mình bởi vì có thể mình vẫn sẽ tiếp tục gây ra lầm lỗi vì sự không khéo léo của chính mình.
Tình thương yêu đích thực gồm có bốn yếu tố là từ, bi, hỷ, xả là bốn tâm vô lượng mà ta có thể học cách để vun trồng, tưới tẩm. Trong những ngày cuối cùng của năm [Dương lịch], chúng ta nên dành thì giờ để nghĩ tới những người ta thương mến. Ta nên ngồi thiền, thực tập thiền hành, dành tất cả sự chú tâm và tất cả chánh niệm của mình cho những người mà ta đã nguyện thương yêu, trong đó có chính bản thân ta. Bởi vì thương yêu chính mình là nền tảng cho tất cả mọi tình thương. “Tôi nguyện thương yêu chính mình, chăm sóc cho mình để tôi có thể có khả năng chăm sóc những người tôi thương.”
Xin tham khảo thêm: