Default – Page 124

Tự nhiên

Sư cô Chân Bội Nghiêm

Khi gõ từ “tự nhiên” trên trang Google Image, chúng ta thấy những hình ảnh tuyệt đẹp từ thiên nhiên. Thiên nhiên tuy đôi lúc có xấu đi, thậm chí có lúc giận dữ, nhưng vẫn luôn có đức tính đẹp, đó là sự tự nhiên.

Trong bài hát Và tôi cũng yêu em, nhạc sĩ Đức Huy có câu:

“Tôi yêu những gì đến tự nhiên

Những câu nói thành thật

Và yêu ngày nắng.”

Sự tự nhiên có mặt không có nghĩa hiển nhiên là như thế. Sự tự nhiên cần thời gian, kiên nhẫn và những điều kiện thuận duyên khác để biểu hiện, cũng như bao “sự” khác trên thế giới. Tự nhiên không có nghĩa là sống cô lập hay không cần chăm sóc, không cần để ý đến. Trong sự tự nhiên vắng đi sự cố gắng hay cưỡng ép. Khi nhắc đến tự nhiên thì hầu như thiên nhiên là người bạn gần nhất, như hình với bóng. Mà thiên nhiên thì đâu cần phải cố gắng. Thiên nhiên rất chậm nhưng việc gì cũng xong (Nature is slow, but everything is accomplished). Cũng như thế, tự nhiên cần sự nâng niu, hiểu biết và nương tựa.

Lời nói thành thật hay ngày nắng hiện hữu vì trước đó đã đi qua những giai đoạn, những chặng đường và những khổ đau. Tôi cũng thích và quý những gì đến tự nhiên. Những lúc cầm máy chụp hình, tôi thường muốn chụp những khoảnh khắc người kia đang làm một hành động tự nhiên. Tôi luôn thích thú quan sát những em bé tập làm quen với bạn bè cùng trang lứa.

Thời đại này, ai cũng muốn dùng những thực phẩm tự nhiên và từ thiên nhiên. Không ai muốn đem vào trong mình nhiều hóa chất. Khi đi chợ, siêu thị để mua thức ăn hoặc đồ dùng trong nhà, chúng ta thường tìm những sản phẩm thiên nhiên (green, organic, natural) vì biết nó đem đến sự an toàn và không có sự tàn phá. Có những loại trái cây, rau củ quả nhìn bên ngoài rất lớn và xanh tươi nhưng nhiều chất hóa học đã được bơm vào. Sau một thời gian sử dụng, sức khỏe của chúng ta sẽ bị suy giảm và sinh ra nhiều bệnh trong cơ thể.

Thức ăn tự nhiên đem lại nhiều lợi lạc, con người tự nhiên đem lợi lạc đến gấp bội phần. Khi ngồi bên cạnh một em bé, một bác sĩ, một giám đốc điều hành, một nông dân hay một cái cây, hãy dùng ánh mắt thiện cảm, thân thiện và đầy từ bi để người bạn “tự nhiên” xuất hiện. Tự nhiên không có nghĩa là tự tiện hay vô duyên. Trong tự nhiên có sự ý tứ, khiêm cung, quan tâm và tôn trọng từ con người đến cây cỏ. Tự nhiên đem con người lại gần với nhau, tự tiện sẽ làm ta xa nhau. Tôi nhớ vào tháng Hai năm 2020, tôi được sự cho phép và yểm trợ của quý sư cô tại tu viện Mộc Lan để đến San Francisco cùng với sư cô Học Nghiêm hướng dẫn thiền tập và chánh niệm cho những vị quản lý của công ty Salesforce. Chúng tôi được nghỉ ngơi hai ngày trước khi chương trình bắt đầu. Chẳng may sư cô Học Nghiêm không được khỏe nên tôi đi chia sẻ cũng như đi dùng tối một mình.

Những buổi dùng cơm tối, tôi ngồi cùng bàn với những vị khách mời đặc biệt của ông chủ Marc Benioff. Tôi nghĩ đến Sư Ông và để ý mỗi khi Sư Ông ngồi bên cạnh một ai, Sư Ông vẫn là Sư Ông, vẫn giữ sự chánh niệm, bình an và tràn đầy tình thương. Tôi tự nhủ mình cũng muốn được như Sư Ông. Tôi ngồi thẳng lưng, nhìn vào ánh mắt người kia mỗi khi nói chuyện hoặc khi lắng nghe vị ấy chia sẻ, và quan trọng là theo dõi hơi thở. Sự tự nhiên của ông Marc Benioff giúp tôi thoải mái hơn. Tôi xem ông như bao nhiêu thiền sinh khác tôi đã tiếp xúc, không để địa vị hoặc quyền lực của ông làm cản trở sự truyền thông và sự tự nhiên của tôi. Ngồi bên cạnh ông Marc, mỗi khi ông chuyền bánh mì thì tôi nhận một cách hoan hỷ, và tôi chuyển đến ông dĩa salad.

Trong sự tự nhiên vắng đi sự sợ hãi nhưng đầy sự tôn trọng. Những năm đầu khi mới vào tu, tôi có cơ hội được làm thị giả cho Sư Ông. Rất nhiều quý thầy, quý sư cô trẻ được trao cơ hội này. Tôi để ý những vị thị giả trước của Sư Ông và thấy rằng có những vị rất tự nhiên và thoải mái. Trong đời sống hàng ngày như thế nào thì khi làm thị giả vẫn như vậy. Tôi muốn được như thế và thường xuyên nhắc mình thực tập điều đó khi làm thị giả. Nhưng thực sự không phải dễ, và tôi thấy tôi làm chưa hay lắm. Đôi khi tôi lại hơi tự nhiên quá, nên có lúc ngồi nghe Sư Ông cho pháp thoại, tôi đã ngủ gục một cách rất “tự nhiên”. Rồi một ngày tôi tiễn Sư Ông lên xe để trở về Sơn Cốc, Sư Ông nhìn tôi và nói nhỏ nhẹ: “Bội Nghiêm, con nhớ đi ngủ cho sớm nhé”. Tuy Sư Ông nói rất tự nhiên nhưng trong tôi cảm nhận được một chút buồn từ Người vì sự “tự nhiên” của mình.

Chị Linh, cô giáo tiếng Việt của tôi, chia sẻ rằng: “Khi xem sư cô giới thiệu các thời khóa, các hoạt động trong khóa tu online dịp năm mới vừa rồi, con cảm thấy mình rất kết nối và gần gũi với sư cô”. Tôi ngạc nhiên khi nghe điều này nên hỏi lại: “Em có điều gì làm cho chị cảm nhận như thế?”. Chị trả lời: “Dạ, sư cô có sự tự nhiên”. Nhìn lại, tôi nghĩ mình không phải là người thông minh, trí nhớ cũng chưa tốt như mong muốn, nhưng chính nhờ tấm lòng và sự tự nhiên đã giúp tôi làm được những công việc người khác cho là khó.

Chắc ai cũng đã từng chiêm nghiệm rằng trong những mối “tình” mình có, sự tự nhiên đóng vai trò quan trọng như thế nào. Mối tình này gồm có tình gia đình, tình bạn, tình yêu đôi lứa, tình thầy trò, tình huynh đệ và tình thương với chính mình. Khi sự tự nhiên vắng mặt trong các mối “tình”, mình và những người đó cảm thấy ngột ngạt, mệt mỏi, trái tim đóng lại và sự truyền thông không còn. Thậm chí đôi lúc có ngày không nói với nhau, cũng không muốn nhìn thấy mặt (Sám nguyện – Nhật tụng Thiền môn). Tuy có cố gắng cách mấy để tự nhiên trở lại nhưng trên khuôn mặt vẫn sẽ lộ vẻ sượng sùng, như thức ăn chưa chín mà mình muốn dọn ra. Ăn vào rồi lại đầy bụng, khó tiêu. Sự tự nhiên của mình giúp những người ngồi bên cạnh cảm thấy dễ chịu, thoải mái, bình an, tươi mát và chắc chắn là tự nhiên nữa.

Tôi rất may mắn đã có những giây phút dễ chịu, ngồi bên cạnh những người rất tự nhiên như ba mẹ, anh chị, các cháu, quý sư anh, sư chị, sư em hay các bạn thiền sinh. Những giây phút như thế vẫn còn đọng lại trong trái tim của tôi. Từ đó, tình thương và sự truyền thông giữa tôi và những người thương mỗi ngày mỗi lớn mà không cần phải dùng một chất liệu “nhân tạo” nào.

Tôi cũng thấy mình may mắn khi có thể tự cho phép mình hãy là chính mình và tôi cũng rất biết ơn khi có những người bạn và những người thân cho phép tôi được là chính bản thân tôi. Những liên hệ đó rất vững bền, vắng đi những hiểu lầm. Tôi có thể chia sẻ những khó khăn hay những băn khoăn đang có trong lòng. Hoặc hỏi những câu hỏi tế nhị với mục đích muốn hiểu thêm về “con người” vì con người không đơn giản chút nào. Những lúc đó, tôi chia sẻ và ngồi lắng nghe với lòng biết ơn. Nhiều lúc chỉ ngồi bên cạnh nhau uống trà hoặc uống trà qua viber hay qua zoom, tôi thấy mình trân quý những người bạn tự nhiên của mình quá!

Nhưng không phải cái gì đến tự nhiên cũng tốt. Có những cái đến một cách tự nhiên nhưng nếu cứ tiếp tục thì sau một thời gian sẽ không mang lại lợi lạc cho mình. Như những khổ đau, vết thương trong quá khứ hay hiện tại đi lên trong tâm thức mình một cách tự nhiên, không cần mời mọc. Còn hạnh phúc thì sao? Hạnh phúc có đến một cách tự nhiên không? Hay mình phải tìm nhiều cách để nhắc nhở mình hạnh phúc.

Và phải chăng trong sự tự nhiên sẽ cần có việc “biết quên”?

Với sự hỗ trợ của công nghệ, có thể tự tin nói rằng, giờ đây con người nhớ được tất cả những gì cần nhớ. Chỉ cần một chiếc máy điện thoại kết nối mạng, ký ức của chúng ta có thể được lưu giữ, được khơi lại sống động bất cứ lúc nào. Quá khứ có thể trở thành hiện tại thậm chí ngoài tầm kiểm soát của chính chúng ta.

Nhưng liệu chúng ta đã nhận ra được tầm quan trọng của việc quên và biết quên?

Có người nghĩ rằng nhớ nhiều sẽ giúp mình có thêm trí thông minh và đi qua chướng ngại một cách dễ dàng. Điều đó có thể đúng với trường học, sở làm nhưng những lúc nói chuyện với người thân hay những giây phút đối diện với chính mình thì việc quên và biết quên không thiếu tầm quan trọng.

Nếu đứng trước một người quen, mình chỉ nhớ đến những câu nói đầy sân hận và thái độ thiếu thanh lịch của người đó thì mình có thể mất đi sự bình tĩnh và tình thương. Những gì đẹp nhất trong hiện tại ở xung quanh đều tan biến, trở thành vô vị, im lặng trong sự ồn ào của tâm ý. Mình có muốn điều đó trở nên tự nhiên không?

Có thể Trịnh Công Sơn đã quá mệt mỏi với những cái nhớ “tự nhiên” của ông nên ông đã viết câu: Biết quên nên đời bỗng nhiên biết cất tiếng hát. Biết thương, biết tôn trọng là việc phải làm, nhưng mình cũng cần biết quên. Quên đi những việc tốt mình đã làm để cho ước muốn được công nhận có thể tan biến. Quên đi những câu nói nặng lời bởi có thể chính người này sẽ giúp mình ra khỏi hiểm nguy trong tương lai, hoặc chính họ không cố ý làm mình đau lòng. Quên đi những gì đẹp của ngày hôm qua để biết rằng ngày hôm nay đẹp không kém. Càng quên thì mình lại càng biết. Đôi khi nhớ lại trở thành một chướng ngại vì mình cho rằng mọi thứ hẳn nhiên là thường, luôn luôn là như thế. Cuộc đời đẹp hơn khi con người biết quên đi những hận thù, trách móc, sợ hãi và âu lo.

Tự nhiên có thể như con dao hai lưỡi. Cái tự nhiên mình muốn vươn tới, nếm được, thẩm thấu được là cái tự nhiên không dẫn đến sầu đau, tức giận, ganh ghét, trách móc hay chỉ lợi cho mình mà hại người.

Những lúc mình làm một cử chỉ chứa đựng tình thương và tình người rồi có một ai đó khen ngợi cử chỉ ấy, mình hãy vui mừng, biết đó là bản chất của mình, một điều tự nhiên mà không cần sự cố gắng. Tâm hồn mình sẽ rộng mở để lắng nghe tiếng chim hót, tiếng thông reo. Cất giọng, và tình thương trong mình sẽ được hát ca.

Ngồi yên trên sóng

Sư cô Chân Hội Nghiêm

Tôi muốn kể cho em nghe những câu chuyện về biển cả. Biển đẹp và bao la quá nên tôi không biết phải bắt đầu từ đâu và như thế nào, nhưng cứ mỗi lần nghĩ về biển là tôi thấy thích thú, thấy lòng tràn đầy không gian. Tôi cũng không biết mình thích biển từ lúc nào. Chỉ nhớ khi còn đi học, thỉnh thoảng chúng tôi được thầy cô giáo cho đi biển vào những dịp hè, để được tung tăng nhảy sóng và bơi lội. Lúc còn học ở Nha Trang, mỗi sáng Chủ nhật, tôi và một người em họ thường rủ nhau đi tắm biển, ai cũng thích ngắm biển từ sớm nhưng lúc nào đến nơi thì mặt trời cũng đã lên cao. Rồi có lần tôi đi biển vào một buổi chiều, ngồi ngắm những hòn đảo xa xa đang từ từ chìm vào bóng đêm yên tĩnh. Hình ảnh đối lập của những ánh đèn đang sáng rực của phố xá nhộn nhịp sau lưng và những hòn đảo im lìm đang từ từ chìm vào bóng đêm yên tĩnh với ánh trăng tròn treo lơ lửng trước mặt làm tôi ấn tượng và nhớ hoài.

Đứng trước cái bao la của biển cả, tự nhiên hai cánh tay của mình cũng muốn dang rộng ra để ôm lấy tất cả mọi người, mọi loài và vũ trụ. Tôi nhớ trong chuyến đi hoằng hóa ở Mỹ năm 2001, đại chúng có tổ chức một khóa tu ở gần biển. Hôm ấy, Thầy rủ vài anh chị em đi biển cùng Thầy. Được đi biển với Thầy tôi hạnh phúc như một đứa trẻ mới lên ba và lòng rộn ràng những niềm vui không sao giấu giếm được. Có lẽ vì vui quá nên tôi nói hơi nhiều, Thầy bảo: “Lắng nghe âm ba của biển đi con”. Tôi im lặng lắng nghe. Lắng nghe biển, lắng nghe tiếng sóng vỗ bờ. Từ đó tôi biết ngắm biển và thích nghe biển. Tôi có thể ngồi trước biển hàng giờ không chán. Càng ngồi càng thấy thích, càng thấy yên bình và hạnh phúc. Đôi khi tôi thích ngồi thật lâu, hít thở thật sâu, để cho tất cả những tế bào trong cơ thể mình ướp đầy không gian bao la, đầy lòng bao dung độ lượng, đầy vẻ uy hùng tĩnh lặng, đầy nét đẹp đẽ thanh cao, đầy màu xanh trong vắt và đầy vị mặn của biển. Để rồi, sau đó, dù có đang ngồi ở đâu, chỉ cần nhắm mắt lại và nghĩ về biển là tôi cũng cảm nhận được nét trong xanh xinh đẹp và sự tĩnh lặng bao la của biển đang từ từ đi vào lòng mình. Cảm nghe như mình đang ngồi trước biển thực sự vậy.

Tôi thích ngồi uống trà trên biển, ngắm bình minh đang lên hay hoàng hôn buông xuống, đặc biệt là những khi biển vắng người, không có những tiếng cười nói ồn ào, mà chỉ có tiếng thầm thì của biển và tiếng ầm ào của sóng. Trời, mây và biển cả biến hiện đủ sắc màu kỳ ảo. Những đàn chim bay lượn, những tàu thuyền đánh cá ngoài khơi, tất cả đều sinh động và đẹp đến tuyệt hảo. “Không có buổi sáng nào giống buổi sáng nào”, không có bờ biển nào giống bờ biển nào, mà biển nào cũng xinh, sáng nào cũng đẹp. Những buổi sáng như thế làm tâm hồn mình yên lắng. Thiên nhiên mới thật kỳ vĩ làm sao! Ở Pháp không khí lạnh hơn quê hương mình nhiều lắm, tháng Hai, tháng Ba khí trời vẫn còn khá lạnh mà mấy chị em vẫn rủ nhau đi biển. Ngồi yên ngắm biển, ngắm mình, sưởi ấm lòng bàn tay bằng ly trà nóng, hương thơm và hơi ấm bốc lên nghi ngút, thật là thi vị.

Những lần có cơ hội về thăm nhà vào dịp hè, sáng nào mấy anh chị em tôi cũng rủ nhau đi biển. Bốn giờ sáng mọi người đã thức dậy nấu nước rồi mang trà ra biển ngồi uống với nhau, cùng ngắm mặt trời lên. Thật là thanh bình. Sau những giây phút uống trà mọi người chơi thể thao, đi bộ hay chạy ào xuống biển, nhảy sóng, bơi lội hoặc nằm buông thư trên mặt nước, ngắm nhìn trời xanh mây trắng và nghe những lao xao của biển. Bao nhiêu mệt mỏi căng thẳng đều tan biến hết. Sau một chuyến đi biển, tâm hồn ai cũng sảng khoái, vui tươi. Biển là một bệnh viện xanh thiên nhiên dành cho tất cả mọi người. Có nhiều người ra biển để ngồi yên, ngắm cảnh, để vui chơi, để ngâm mình và cũng có những người ra biển để được thiên nhiên trị liệu. Ở Việt Nam người ta thân thiện và thoải mái, nên nhiều khi có những câu chuyện được bắt đầu trên biển. Mọi người có thể dễ dàng nhìn nhau mỉm cười, rồi bắt chuyện với nhau rất cởi mở, chân tình, vừa ngâm mình trong nước vừa chuyện trò. Quê hương mình thật dễ thương làm sao!

Có những nơi, nước biển xanh trong vắt, ngồi trên những ghềnh đá ngắm nhìn những dòng nước trong xanh ấy, tự nhiên tôi thấy lòng mình cũng trong và đẹp ra. Cái đẹp đi vào lòng mình làm cho mình cảm thấy nhẹ nhàng, thanh thoát, khoáng đạt và bao dung. Những lao xao, lo lắng, bận rộn, rối ren nhờ thế mà lắng xuống, lòng mình theo đó cũng sâu lắng và tĩnh lặng hơn. Giữa đời sống hối hả bận rộn, sự yên tĩnh và cái đẹp làm cho cuộc sống quân bình.

Tôi cũng thích những lần được đi tàu trên biển, ra tít ngoài khơi, được ngắm nhìn cái mênh mông và sâu thẳm của đại dương, ngắm nhìn những con sóng vỗ vào mạn thuyền, đưa tay khoát nước, đùa sóng hay ngồi yên đón gió. Tôi nhớ có lần, từ biển Nha Trang, mấy anh chị em có dịp đi tàu ra thăm các hòn đảo lân cận. Đến đảo San Hô, mọi người được lặn xuống đáy biển xem san hô và cá. Ở đảo có rất nhiều loại san hô và nhiều loại cá, chúng sống thành những quần thể, đầy màu sắc, phong phú và sinh động. Đôi khi tôi cũng mơ mình làm một người thủy thủ lái thuyền rất uy hùng, an nhiên tự tại giữa không gian mênh mông bát ngát của biển, trời. Mỗi giây phút trên biển là một giây phút hạnh phúc, có khi yên lắng, có khi vui nhộn nhưng tất cả đều lưu lại trong tôi những kỷ niệm đẹp mà mỗi lần nghĩ về tôi như được đi biển, được sống với biển thêm một lần nữa.

Lại có những bãi biển trải dài với bờ cát trắng mịn màng, phẳng lặng. Tôi thường thích đi dạo trên những bờ biển ấy và cứ muốn đi hoài như thế, không cần phải dừng lại. Bình an lạ! Những lúc trong lòng có tâm sự, tôi sẽ thả những bước chân dọc theo bãi biển, dần dần những nỗi buồn cũng được thả xuống theo. Thật lắng dịu và an yên. Có những bãi biển có rất nhiều sỏi đẹp, có biển lại có những vỏ sò rất xinh. Đi nhặt những viên sỏi, những chiếc vỏ sò trên bãi biển cũng là một điều thú vị. Tôi nhớ có lần đi biển Bretagne ở Pháp, mấy chị em rủ nhau đi nhặt rong biển về nấu canh chua, chế mì gói và phơi khô để đem về Làng ăn dần. Ở đây có nhiều loại rong biển, trong đó có một loại rất giòn mà ai cũng thích. Biển là một bà mẹ đầy tình thương yêu, có khả năng dung chứa được tất cả các loài sinh vật biển và cũng có khả năng dung chứa được mọi tâm hồn. Tôi về với biển như người con trở về với mẹ, tận hưởng tình thương, tận hưởng vẻ đẹp và lòng bao dung của mẹ. Có khi đứng trước biển tôi lại hát cho biển nghe, hay cất giọng xướng lên một bài kệ. Có khi tôi ngồi tâm sự với biển. Và có khi là gửi vào lòng biển một lời cầu nguyện. Ngắm biển, ngồi yên với biển, nghe biển, chơi với biển, để đến một lúc nào đó thấy mình cũng là biển cả bao la.

Nói đến biển là phải nói đến những con sóng. Tôi thích biển, thích ngắm nhìn màu xanh, thích sự tĩnh lặng, bao la, uy hùng của biển mà cũng thích nghe và ngắm nhìn những con sóng, có khi êm đềm có khi dữ dội. Có những con sóng tung mình lên cao rồi rơi xuống thành những bọt sóng trắng xóa rất đẹp. Tôi thích chơi với sóng, nhảy cùng con sóng và thích ngắm nhìn những người lướt sóng. Họ có thể đứng yên và giữ thăng bằng trên những con sóng lớn. Con sóng càng lớn càng đưa họ lên cao và con sóng càng cao thì lại càng đẹp. Cũng có khi con sóng đánh úp họ, nhưng họ không hề sợ hãi, vẫn tiếp tục lên ván và lướt sóng. Tôi thích nhìn hình ảnh những em bé Tây phương mới sáu, bảy tuổi, trong bộ đồ nhái, trên tay cầm một tấm ván lướt sóng ra biển, được các huấn luyện viên chỉ dạy kỹ càng. Dễ thương làm sao! Các em được học kỹ lưỡng từ bé, thảo nào khi lớn lên các em rất bình thản, tự tin vui chơi với sóng, không hề biết sợ là gì.

Trong cuộc đời, có khi mình cũng phải đi qua nhiều con sóng, như ganh tỵ, thị phi, thương ghét, giận hờn, vui buồn, khen chê… Tôi cũng tập học hỏi để đón nhận, xử lý và vui chơi với tất cả những con sóng ấy. Có những con sóng lao xao, mình chỉ cần ngồi yên ngắm nhìn nó, thì nó cũng nhìn mình mỉm cười và lắng xuống. Nhưng cũng có những con sóng lớn đến bất ngờ làm mình trở tay không kịp. Đôi khi chúng lại đến như những con sóng ngầm, có thể cuốn trôi mình hồi nào không hay. Những lúc như thế tôi phải trở về an trú thật vững vàng nơi hải đảo tự thân, tự neo thuyền thật chặt bằng hơi thở ý thức để giữ cho chiếc thuyền của mình được yên ổn.

Cuộc đời không thể tránh khỏi những con sóng. Vấn đề là mình phải học hỏi, rèn luyện như thế nào để có thể ngắm nhìn nó, bình thản đi qua nó mà không hề sợ hãi. Làm sao để vẫn có thể lướt sóng, nắm tay nhau nhảy sóng và tiếp tục làm một chàng thủy thủ lái thuyền rất uy hùng giữa đại dương mênh mông. Đôi khi tôi thấy mình cũng là một chàng thủy thủ, đang tận hưởng không gian bao la của biển cả, lúc nào có sóng thì lướt qua, còn lúc có bão, gặp sóng to gió lớn thì tạm trú vào một hòn đảo nào đó để tránh bão, tránh sóng. Có lúc chỉ cần ngồi yên để giữ vững cho con thuyền của mình không bị lật là quý lắm rồi, bởi vì đôi khi càng cố gắng thì lại càng làm cho chiếc thuyền chông chênh. Cố nhiên, con sóng nào lên cao rồi thì cũng phải có lúc hạ xuống, và sau cùng, sóng sẽ yên, biển sẽ lặng. Nhưng cũng chính nhờ những con sóng ấy mà một phần tập khí trong mình được bào mòn và giúp mình cẩn trọng hơn.

Tăng thân mình cũng đã từng đi qua những con sóng lớn như những con sóng thần. Mọi người phải đối diện với những bất an, lo lắng. Tôi nhớ, lúc mình bị đánh văng ra khỏi Bát Nhã, không ít anh chị em đã rất hoang mang và sợ hãi. Có em đã đặt ra nhiều câu hỏi: Không biết mình có tương lai không? Tương lai mình sẽ như thế nào và sẽ đi về đâu?Lúc đó, tôi trả lời với các sư em rằng: Bây giờ là tương lai của mình bốn năm về trước. Sao lúc trước mình thấy tương lai mình xán lạn, còn bây giờ thì lại thấy bấp bênh và không có tương lai? Tương lai của mình nằm nơi ý chí tu học và bồ đề tâm của mình. Nếu mỗi ngày chúng ta đều chế tác niệm và định, nuôi lớn bồ đề tâm thì chúng ta sẽ có bình an, vững chãi. Còn con đường, còn bồ đề tâm, còn tăng thân là còn tất cả. Chúng ta hãy nương vào hơi thở ý thức, vào bước chân chánh niệm, vào những pháp môn căn bản và vào tăng thân. Đó là tương lai của mình. “Tương lai đã có rồi chỉ vì mình không thấy đó thôi”. Chúng ta đã đối diện với con sóng lớn ấy, học được rất nhiều bài học từ đó, một trong những bài học quý giá mà tôi học được là bài học của tình huynh đệ, bài học nhẫn nhịn và biết chế tác niềm vui trong mọi hoàn cảnh. Con sóng ấy đã đánh mình văng ra khỏi Bát Nhã nhưng lại đưa anh chị em mình lên cao và đi rất xa. Bây giờ ngồi kể lại là cả một kho tàng, biết bao nhiêu kỷ niệm đẹp đẽ, bao nhiêu niềm vui được cất giữ từ trong ấy.

Thầy bệnh cũng là một con sóng lớn khác. Con sóng này làm cho nhiều người chao đảo bất an, sợ mất đi người thương yêu nhất của mình. Nhiều người bàng hoàng, lo lắng và sợ hãi. Bao nhiêu câu hỏi được đặt ra: Thầy mất đi rồi tăng thân Làng Mai còn tồn tại không? Ai là người thay Thầy lãnh đạo tăng đoàn? v.v và v.v. Trong khi đó, Thầy bệnh thì bao nhiêu tuệ giác của các sư anh, sư chị từ từ có cơ hội biểu hiện. Khóa tu mùa hè đầu tiên sau khi Thầy bệnh, thiền sinh về rất đông, quý sư anh, sư chị cho pháp thoại rất hay, rất phong phú và đa dạng. Đại chúng ai cũng hết lòng thực tập để cầu nguyện cho Thầy. Mọi người đều mang theo Thầy trong lòng và nguyện thực tập vì Thầy. Mỗi người đều là một tiếp nối đẹp của Thầy bằng cách này hay cách khác. Và cho đến lúc này, tăng thân vẫn tiếp tục lớn mạnh.

Mặc dù khi đi qua những con sóng lớn ấy, chiếc thuyền tăng thân có lúc cũng tròng trành, và cá nhân ít nhiều cũng bị suy sút, hao gầy. Nhưng rồi con sóng ấy đã rèn luyện nên những chiến sĩ dạn dày sương gió và học được những bài học kinh nghiệm quý giá. Tôi thấy được tấm lòng nhẫn nại bao dung của quý thầy, quý sư cô đang thương yêu chăm sóc Thầy hết mực; tấm lòng của những người anh, người chị chịu thương chịu khó vì đại chúng; tấm lòng của những người em hết lòng tin tưởng vào tăng thân và vào con đường của mình. Qua những biến cố ấy ta thấy rõ một điều là cùng với tăng thân, ta có thể nắm tay nhau nhảy qua được tất cả những con sóng lớn.

Rồi con sóng dịch bệnh Covid-19 đã cuốn mất nhiều mạng sống của con người. Ở châu Âu và châu Mỹ số người chết tăng lên rất nhanh. Nhiều người đã không nhìn được mặt người thân của mình trước lúc ra đi. Ba, mẹ, người thân mất cũng không về được. Những bất an, lo lắng, căng thẳng của xã hội cũng ảnh hưởng đến đời sống tăng thân. Tôi nhớ lúc có một thầy được bác sĩ chẩn đoán là bị covid, đại chúng cũng đã căng thẳng lên rất nhiều. Em nào mới bị sốt một tí là phải đi cách ly ngay để bảo vệ an toàn cho đại chúng. Tuy nhiên, chưa bao giờ chúng ta lại thấy trân quý người thân, trân quý hơi thở của mình như giai đoạn đó. Đại chúng đêm nào cũng ngồi thiền cầu nguyện và gửi năng lượng lành đến cho thầy ấy và cho tất cả mọi người.

Những lúc có sóng lớn lại là những lúc mình tu tập nhiều và miên mật nhất. Tôi nhớ hồi ở Bát Nhã khi sự kiện xảy ra, các chị em cũng ngồi thiền cầu nguyện và gửi năng lượng thương yêu đến những người đã hại mình, có khi ngồi một lần đến sáu, bảy tiếng đồng hồ. Ngồi quên cả ăn. Tôi không hiểu năng lượng đâu để cho mình làm được điều ấy, mặc dù đại chúng lúc đó còn rất trẻ, có em chỉ mới tu một vài năm thôi. Lúc Thầy mới bệnh cũng vậy, mọi người ai cũng thực tập miên mật, hết lòng và nguyện chuyển hóa một tập khí cụ thể nào đó của mình để gửi năng lượng thương yêu, hòa thuận đến cho Thầy.

Giáng sinh năm nay tôi không gói quà tặng cho mọi người mà dành phần đó tặng cho đồng bào bão lụt. Bên cạnh đó, tôi đọc kinh và thu thanh lại, để gửi tặng cho ba mẹ, người thân và cho tất cả những ai cần đến. Hễ rảnh mười lăm, hai mươi phút hay nửa giờ là tôi đi thu thanh. Thật kỳ lạ, tôi thấy mình khỏe khoắn ra, trong lòng thì vui tươi và tràn đầy năng lượng. Tôi thấy mình có nhiều không gian hơn, thảnh thơi và thư thái hơn. Mặc dù những công việc, dự án vẫn còn đó mà lòng thì thấy nhẹ nhàng, rỗng lặng. Không hiểu vì sao tinh thần tôi lại phấn chấn như thế. Tôi thấy rõ là không phải vì lời kinh đánh động tôi, mà có lẽ là có một nguồn năng lượng tâm linh nào đó của Bụt, Tổ yểm trợ tôi, cho tôi nguồn năng lượng tinh thần này. Một món quà cho đi là được nhận lại ngay, xứng đáng và giá trị hơn cả món quà mình hiến tặng. Mùa Noel qua rồi mà tôi vẫn còn tiếp tục đọc kinh và thu thanh. Có lẽ không phải để tặng cho ai khác mà là để tặng cho chính mình.

Mặc dù con sóng dịch bệnh bây giờ vẫn còn đang dâng cao ở các nước châu Âu nhưng anh chị em có thể mỉm cười đón nhận mà không còn sợ hãi nữa. Đi cùng với con sóng dịch bệnh, nhu yếu được đến với nhau, được tu học cùng nhau của mọi người cũng lên cao vì Làng đóng cửa không nhận khách gần cả năm nay. Để đáp ứng những nhu yếu đó, đại chúng cũng đã tổ chức những khóa tu online cho thiền sinh. Ban đầu cũng khá căng thẳng vì đây là một lĩnh vực mới mà mọi người chưa có nhiều kinh nghiệm, đặc biệt là về vấn đề kỹ thuật. Tuy nhiên, ai cũng hết lòng dấn thân, cùng nhau học hỏi, xử lý căng thẳng, xử lý lo lắng, để rồi sau nhiều khóa tu online suốt năm qua, cuối năm 2020 và đầu năm 2021 này, đại chúng đã tổ chức thêm được một khóa tu online trong năm ngày cho hơn 1200 thiền sinh. Thiền sinh khắp nơi ai cũng an vui và hạnh phúc, không kém gì khóa tu xảy ra tại Làng. Điều này cũng làm cho quý thầy, quý sư cô phấn chấn vì thấy rằng mình có khả năng đem đến hạnh phúc cho rất nhiều người. Niềm vui và lòng biết ơn lại thêm một lần nữa tràn dâng. Nếu chúng ta không biết ngồi yên trên những con sóng ấy thì chắc chắn cũng sẽ không tổ chức được một khóa tu như thế. Các anh chị em bây giờ lại có thêm nhiều niềm vui và tự tin hơn để mở những khóa tu online khác. Tuy đi qua những con sóng đó, có khi thật vất vả, khó khăn và hao gầy, nhưng trong lòng mỗi người, ai cũng có được những kinh nghiệm quý giá, những kỷ niệm và thành quả tốt đẹp cho mình. Những con sóng lớn ấy đã lưu lại những dấu ấn lịch sử rất đẹp cho tăng thân.

Tuy nhiên, cuộc đời không phải chỉ là những con sóng. Cuộc đời còn là biển cả bao la. Sau những đợt sóng cuồn cuộn, biển lúc nào cũng trở lại bình yên để hiến tặng những tinh hoa cho cuộc đời, để cho những chàng thủy thủ tiếp tục lái thuyền ra khơi và tận hưởng sự mênh mông của biển cả. Biển muôn đời vẫn thế, luôn dạt dào yêu thương.

Lặng lẽ vầng trăng khuya

Sư cô Chân Tuyết Nghiêm

Ánh trăng ghé qua thềm

Đưa tiễn một màn đêm

Cho ban mai tìm đến

Gặp gỡ ngày bình yên

Một ngày nữa lại mở ra nhiệm mầu, tôi thấy lòng mình nhẹ nhàng và hân hoan. Ở Trạm Tịch, tôi vẫn còn thói quen thưởng thức buổi sáng lặng yên nơi góc nhỏ của mình. Ngày nào cũng vậy, sau khi thức dậy tôi thắp nến, đốt trầm và ngồi nơi góc nhỏ, pha và thưởng cho mình những ly trà nóng. Nó đã trở thành một thói quen rất nuôi dưỡng tôi. Cũng bởi thói quen ấy nên đã rất lâu rồi tôi không bước ra với thiên nhiên những phút yên đầu ngày như thế này.

Sáng nay ngày làm biếng, tiếng chuông đại hồng trầm hùng đã thức tôi dậy sớm để thưởng thức một ngày của riêng mình dài hơn. Tôi thức dậy, cũng như mọi ngày, định sẽ ngồi vào góc nhỏ, nhưng rồi có gì đó âm thầm đưa tôi đi ra hướng cửa lớn nhà Lưng Đồi. Nhìn ra bồn hoa hồng trước sân, ánh sáng rõ ràng như chiếc đèn pha chiếu rõ cả sân. Tôi nhận ra hiện hữu của một vầng trăng qua luồng ánh sáng đó. Chân tôi bỗng tìm đôi dép và bước ra ngoài trời như không kịp suy nghĩ gì, chỉ thoáng thấy lòng bình an lắm. Bước ra sân, ngước nhìn lên bầu trời, quả là một tặng phẩm tuyệt vời của thiên nhiên! Một vầng trăng nhỏ nhắn, tròn trịa và trong vắt. Thoáng lên trong tâm một suy nghĩ: “Ôi! Lâu quá không thưởng thức một ánh trăng đúng nghĩa”. Nghĩ rồi, tôi vào lại góc nhỏ lấy trà, nến và nước gọn trên hai tay rồi ra trước sân để hội ngộ với vầng trăng khuya.

Trăng sáng quá, tôi không cần thắp nến mà vẫn pha trà một cách dễ dàng. Ly trà nóng tôi nâng trên tay, mỉm cười với chính mình, với người bạn quen cũ, với phút giây nhiệm mầu sâu lắng, với mối tình lặng lẽ giữa mình và thiên nhiên.

Tôi ngồi đó, thở những hơi thở bình an “vững như trái núi, lặng dòng tâm trong”. Nụ cười cũng tự nhiên đến trầm mặc, có lẽ không ai biết, nhưng rất ý nghĩa với riêng tôi. Khung cảnh trời khuya làm cho tâm tư tôi lắng yên, thênh thang. Tôi ngồi yên và có dịp để quan sát những đến đi trong tâm tư mình, quan sát mọi sự vận hành xung quanh. Một mình nhưng tôi không thấy mình đơn độc như đã từng, mà trái lại, tôi thấy trong lòng ngập tràn sự ấm áp. Tôi bắt gặp sự sống mầu nhiệm nơi mình và thiên nhiên, là bức tranh tôi tự vẽ và thấy vừa lòng.

Càng có mặt để thưởng thức, tôi lại càng cảm thấy ánh trăng thật đẹp và thật gần gũi. Hình ảnh ánh trăng lại giúp tôi tiếp xúc với tình thương lớn rộng của Bụt, của Thầy và của tự thân nó. Vầng trăng thảnh thơi, vầng trăng tự do…

Có một bài hát tiếng Anh đơn giản mà tôi rất thích lại cũng đến góp vui trong buổi sáng này.

“The Sun, it shines for everyone

Non discrimination

The rain, it falls for everyone

Non discrimination…”

Tôi tạm dịch là:

“Mặt trời soi chiếu cho tất cả mọi người không phân biệt
Cơn mưa tắm mát cho tất cả mọi người không phân biệt…”

Lời bài hát chỉ vậy thôi, nhưng nó là sự thật rõ ràng, hiển nhiên đã đi vào tôi sâu sắc. Nhìn vầng trăng sáng nay, tôi cũng thầm hát bài hát đó:

“The moon, it shines for everyone,

Non discrimination“

“Vầng trăng tỏa chiếu cho tất cả mọi người, không có sự phân biệt”.

Tôi cảm nhận được cái tự nhiên thanh cao và giải thoát ấy. Và tôi cũng muốn mình là mặt trời, là cơn mưa, là vầng trăng, để tình thương tôi tiếp tục lớn rộng, trang trải không phân biệt. Tôi cảm nhận mối tình của tôi và trăng thật sâu sắc trong giờ phút này. Trăng không nói, nhưng tôi cảm nhận được sự có mặt và tình thương lặng lẽ ấy. Tôi không nói, nhưng cũng âm thầm hiến tặng trăng tình thương thanh cao, đẹp đẽ và lặng lẽ bằng sự có mặt, sự trân quý. Tôi biết trăng là của mọi người nên không cố tâm giữ cho riêng mình và hẳn trăng cũng thế. Mối tình ấy tự do thật, không bao giờ mất, mà có ẩn tàng cũng không làm mình đau khổ.

Tôi nhớ đến ba, nhớ đến bài thơ tôi viết trên biển Kim Hải tháng Chín vừa rồi cũng là những cái thấy bao la ấy. Những cái thấy đã giúp tôi mạnh mẽ buông đi nỗi niềm của sự mất mát, để chấp nhận sâu hơn sự thật ẩn tàng của ba một cách bình an nhất. Rõ ràng chỉ có ánh sáng tuệ giác mới có đủ sức mạnh để dẫn đường cho tâm hồn thoát khổ. Tôi biết ơn sự tu tập của 15 năm qua đã cho tôi một hành trang đủ để chấp nhận sự ra đi của ba, để thấy được ba vẫn còn trong tôi sâu sắc, trong hơi thở bình an, trong sự tiếp nối thiêng liêng. Lời bài hát Mặt trời có lặn bao giờ là tự sự lòng tôi, một tấm lòng đã được ánh sáng con đường tâm linh làm cho dịu nhẹ, làm cho thanh thoát,…

Ba đã đi rồi như mặt trời đi ngủ

Con có buồn khi vắng bóng ba không?

Con mỉm cười với hoàng hôn buông xuống

Ánh sáng đỏ hồng phủ biển sóng mênh mông

Mặt trời đâu rồi, bầu trời vẫn rực rỡ

Biển xanh cát vàng cũng đã nhuốm màu thơ

Ba ở đâu rồi, phải chăng là con sóng

Vỗ vào chân con khoảnh khắc lặng như tờ

Chào mặt trời, từng phút giây buông xả

Thật huy hoàng, hùng dũng lẫn thiêng liêng

Chạm sự thật không đến đi còn mất

Gặp lại ba nắng trong biển cười hiền

Tôi hứng đầy hạt nắng còn vương lại

Dẫu mặt trời đã khuất núi xa xa

Tôi nhận ra trong mình đã tiếp nhận

Một kho tàng nắng ấm của tình cha

Xin cất nắng để ngày mai dâng tặng

Cho cuộc đời những buổi sáng bình minh

Để cánh đồng được thơm mùa lúa chín

Cho yêu thương vẫn cứ mãi bên mình.

Là giây phút trên biển vắng ngắm mặt trời lặn và hoàng hôn buông xuống, là bàn chân xúc chạm với từng con sóng nhỏ, là giây phút hùng dũng, huy hoàng,… Và là phút giây tôi gặp lại và sống với mối tình thiêng liêng, sâu sắc với ba tôi. Tôi kết nối được với chính mình, với biển cả và với ba trong cùng một giây phút.

Những cái thấy đến rất sâu trong tâm thức rất đỗi tự nhiên. Tôi thấy những yêu thương của ba vẫn còn đây cùng tôi trên con đường này. Mỗi lần tôi làm được một điều gì đó hay ho cho mọi người, cho cuộc đời, tôi gặp được ba ở đó. Ba tôi vẫn tấm lòng rộng rãi muốn cho đi không ngần ngại, ba tôi luôn hướng sống vì mọi người, ba tôi rất kiên định với những ước mơ… Tôi biết tôi đã được tiếp nhận cả một kho gia tài tình ba rất lớn, tôi sẽ cùng ba đi tới hạnh phúc trên con đường hiến tặng thương yêu của mình. Vì tôi luôn có ba nên tôi luôn được cùng ba thỏa lòng thực hiện ước muốn hiểu sâu, thương lớn, là con đường mà ba đã từng trợ duyên đồng hành cùng tôi trong những bước chân đầu tiên.

Tôi thấy ánh trăng khuya nay cũng là ba đang hiện hữu. Thời gian cứ chậm trôi, và vầng trăng khuya cũng đã mờ dần khi bình minh tỏ rõ. Khu vườn đã sáng hơn, tôi và trăng lại tạm xa nhau, nhưng tôi biết trăng vẫn có đó nuôi tôi và tất cả mọi người. Hẳn cũng sẽ có nhiều người như tôi, cùng một giây phút tận hưởng được món quà thanh cao này. Tôi nhận ra lòng càng lớn rộng, lòng càng hạnh phúc.

Nhìn khu sân vườn vẫn lặng yên nhưng tỏ tường, đã luôn tự do đón nhận tình của nắng, của mưa, của mặt trời, của ánh trăng, vì tất cả đều là tình thương lớn rộng, cao quý và luôn mãi còn. Tôi sẽ mãi lên đường với tình thương của Bụt, của Thầy, của ba và của cả bao la đất trời.

Lòng đất nở hoa trời

Sư cô Chân Trăng Giác Ân

Sư cô Trăng Giác Ân xuất gia năm 2017 trong gia đình cây Bạch Dương tại Làng Mai, Pháp. Sư cô người Singapore, trước đây sống và làm việc tại Hawaii. Hiện nay sư cô đang tu học ở xóm Hạ. Bài viết được BBT chuyển ngữ từ tiếng Anh.

Mùa thu là mùa con thích nhất trong năm. Đó là thời gian con có thể vào rừng hái nấm dại và khám phá ra biết bao mầu nhiệm trong lòng đất Mẹ. Con luôn luôn tâm đắc với câu “Tuệ giác chân thật chỉ có thể đạt được do sự thực tập quán chiếu và lắng nghe… Con nguyện suốt đời là một người đi tìm học và thường trực sử dụng chánh niệm để quán chiếu sự sống trong con và xung quanh con trong từng giây phút” trong giới thứ hai của mười bốn giới Tiếp hiện. Con tin rằng khi làm bất cứ điều gì, dù đó là khoa học, nấu ăn hay làm vườn,… nếu ta thật sự khám phá đến tận cùng của nó, ta sẽ tìm ra bản chất đích thực của sự sống đang tiềm ẩn bên trong. Dưới đây, con xin chia sẻ một vài điều mà con đã học được từ rừng cây và những tai nấm.

Cái gì thế?

Khi con gặp một con thú trong rừng, thí dụ như một con chim hay một con nai, cách hay nhất để ngắm nó là đứng thật yên, thư giãn và nhìn vẩn vơ đâu đó. Cuối cùng thì con thú sẽ thư giãn ra, yên tâm tiếp tục những gì mà nó đang làm. Khi đó con có thể ngắm nó một cách thật tận tường.

Con khám phá ra nguyên tắc này không chỉ có hiệu lực với những loài thú hoang, nó cũng có hiệu lực với những khổ đau đi lên khá thường xuyên trong con nữa. Những lúc như vậy, con không thấy vui, trong lòng phiền muộn mà không biết nguyên do, tâm ám ảnh bởi cái gì không thể gọi tên. Con chỉ có thể nói đó là một cái gì cũ kĩ, quen thuộc và có mùi không dễ chịu.

Khi ấy, con chơi trò chơi kiên nhẫn chờ đợi và giữ ý thức là mình đang khổ. Con tìm cách để lắng yên, thư giãn và đồng thời vẫn để ý dõi theo nỗi khổ của mình. Tương tự như cách con quan sát một con thú trong rừng. Con không khơi gợi, cũng không đào bới nó mà cứ sống cuộc sống hàng ngày của mình một cách bình thường, cho đến khi nó nhúc nhích trong tâm thức và đột nhiên con thấy rõ ràng mặt mũi của nó. Thường thường chỉ cần biết nó là cái gì thì đã thấy khỏe hơn rồi. Bởi vì đi cùng với cái biết ấy là tình thương yêu hay sự ưu ái con dành cho chính bản thân mình. Và thường thì con cũng biết là mình cần phải làm gì tiếp sau đó.

Muốn tìm ra điều gì, bạn cần phải dừng suy nghĩ

Khi chúng con đang đứng trong rừng, bạn con đã hỏi cách tìm nấm dại. “Thường thường khi nhìn những cái khác thì mình hay tìm ra chúng”, con trả lời. “Ở trên đời, phần lớn các chuyện khác cũng đều tương tự như vậy, không đúng sao?”, bạn con đáp. Câu trả lời này của người bạn làm con kinh ngạc. Trước đây, là một nhà sinh vật học, phần lớn cuộc đời con đã được huấn luyện trong việc tìm kiếm các tiêu bản động thực vật. Hồi đó, con đã đi lùng trong thiên nhiên các loài dơi, chim, cá, bạch tuộc, cây cỏ, thậm chí đến cả lông chim nữa. Con đã phát hiện ra rằng cách tốt nhất để tìm ra mẫu vật là biết mình đang tìm cái gì, đặt ý định sẽ tìm ra nó, rồi chỉ đơn thuần bắt đầu bước đi và dừng lại mọi suy tư. Thế rồi đâu đó, từ nơi sâu thẳm trong tâm thức, khi có một cái gì đó giống như nấm xuất hiện, dường như có một tiếng chuông đang ngân lên trong tâm, bộ não của con thức tỉnh, và ngay khi ấy con nhìn thấy.

Như thế con có thể giữ cho đầu óc thư giãn trong khi tìm kiếm, và vẫn có thể thưởng thức sắc màu của thiên nhiên. Mỗi lần tìm ra một loại nấm ăn được cũng giống như tìm ra một kho tàng, thật là thích! Trong khi đó, nếu phải cố gắng quá nhiều, đầu óc căng thẳng, mắt tìm kiếm ngược xuôi, con rất dễ bị mệt và dễ cảm thấy thất vọng. Đến khi tìm ra được cái muốn tìm thì không hiểu sao con không còn thấy mừng vui gì nữa cả. “Không suy nghĩ” là một cách tìm kiếm “vô nguyện”. Cách này thật sự hay hơn nhiều so với cách cố công tìm kiếm.

“Không suy nghĩ” cũng là một phương cách giúp con rất nhiều trong các buổi họp. Nhất là khi chúng ta cần bàn thảo hay giải thích những điều phức tạp. Trước đây, con hay tính trước xem mình nên nói cái gì trước, cái gì sau để điều con muốn nói được rõ ràng. Con cũng muốn có ái ngữ nên cố gắng chuẩn bị trước những lời muốn nói và vì vậy nó dễ trở thành sáo ngữ. Ngoài ra cũng khó giữ những gì mình muốn nói trong đầu nếu đó là một chia sẻ dài. Cuối cùng, con khám phá ra mình chỉ cần tác ý là muốn dùng ái ngữ trong khi nói, muốn dễ thương với mọi người và biết rõ điều mình muốn truyền thông. Rồi con dừng lại tất cả mọi suy nghĩ và giao từ ngữ cho tàng thức làm việc. Cho đến bây giờ thì phần lớn các cuộc thảo luận đều diễn ra khá suôn sẻ và con không tự làm tâm mình căng thẳng nữa.

Bình thường là thiêng liêng

“Chỉ cần đi một vòng trong rừng là đã tìm được nhiều thứ để ăn. Điều đó chẳng phi thường hay sao?”. Trên đường về với một rổ đầy nấm trong tay, con chia sẻ điều này với bạn mình. “Đó có phải là thấy được sự thiêng liêng trong những khoảnh khắc bình thường không?”, người bạn thông thái của con trả lời. Thật vậy sao? Câu trả lời của người bạn làm con kinh ngạc. Tìm nấm không khác gì mấy so với việc đi ngang qua một cánh rừng từ tuần này sang tuần khác. Đó là một việc thật bình thường. Tuy nhiên, nhờ sự bình thường đó mà con đã có cơ hội thấy rằng khi một loại nấm ngưng mọc, nó được thay thế bởi những loại nấm khác. Có những loại mọc đầu mùa và có những loại mọc cuối mùa. Loại nào cũng rất ngon.

Đi ngang qua một khu rừng từ tuần này sang tuần khác, con bắt đầu cảm được “đây là chỗ tốt cho nấm mọc” và “đây là một chỗ không thuận lợi để nấm mọc”. Con không thể giải thích được sự khác biệt giữa một nơi rất tốt cho nấm mọc và một chỗ chưa tốt. Nhưng con biết là cái cảm ấy đến từ sự kết nối thật sâu của con với rừng và đất đai. Cứ như là đất đai bắt đầu trò chuyện thì thầm với mình, và một mối liên hệ riêng giữa mình với đất, với cây đã nảy sinh. Đồng thời, con cũng cảm thấy gần gũi và được hiểu.

Đột nhiên con cũng cảm nghe như mình có một liên hệ họ hàng thân thuộc với người Pháp qua nhiều thế hệ. Những người đã từng qua lại trong cánh rừng này, xách giỏ đi hái nấm. Khi con nhìn thấy một cặp vợ chồng người Pháp lớn tuổi, chống gậy và xách giỏ vào rừng, con có cảm giác như mình đã từng quen biết họ. Khi nghe các sư cô người Pháp kể lại là ba mươi, bốn mươi năm trước, lúc còn nhỏ, các sư cô đã theo cha mẹ vào rừng hái nấm, con thấy mình có thể dễ dàng hình dung ra được cảnh tượng đó. Con rất biết ơn tổ tiên đất đai và đất nước này đã cho phép con được sống ở đây.

Có chắc không?

Một bài viết về nấm không thể hoàn tất nếu không nhắc đến vô số các loại nấm không ăn được, nấm độc và những loại nấm đẹp trong rừng. Những loại này nhiều hơn loại nấm ăn được rất nhiều. Có những loại nhìn như có vẻ ăn được (nghĩa là chúng phù hợp với quan điểm của chúng ta về hình dáng của các loại nấm ăn được), trong khi những loại khác thì rất thơm, hoặc rất đẹp, nhưng phần lớn chúng là các loại nấm không ăn được.

Ta thường có khuynh hướng nghĩ rằng hoặc hầu như chắc chắn rằng “nấm này có thể ăn được”, nhất là khi ta gặp một ổ nấm lớn. Nhưng trước sự nguy hiểm của việc ngộ độc nấm (đôi khi có thể làm mất mạng), sự thực tập “Bạn có chắc không?” rất quan trọng. Nếu con không thể tự nói với mình một cách chắc chắn là: “Tôi biết rất rõ về loại nấm này”, thì con phải bước đi. Con không muốn chính mình hoặc các sư cô bị ngộ độc. Đôi khi con thu nhặt một vài tai nấm mẫu và nhờ những người có kinh nghiệm hơn xem xét giúp. Phần lớn câu trả lời con nhận được đều giống nhau: “Chúng là nấm không ăn được” hoặc “Chúng tôi không chắc lắm, nên tốt nhất là đừng nên ăn!”. Là những người đi tìm nấm, chúng ta cũng phải là những người thực tập giỏi câu “Bạn có chắc không?”.

Bài viết này dành tặng cho những người bạn kiên nhẫn của con, những người cùng phòng học, cùng làm việc trong văn phòng – là những người phải “chịu đựng” các tiêu bản nấm xuất hiện khắp nơi trên bàn làm việc hoặc bên ngoài phòng làm việc của con. Đồng thời cũng dành tặng cho những người bạn dũng cảm và đội luân phiên của con vì đã đủ can đảm ăn thử nấm cùng.

Lễ truyền giới Nam Khất Sĩ -(Đại Giới Đàn “Qua Bờ” 2021

Lễ truyền giới Nam Khất Sĩ tại Tu Viện Lộc Uyển (Làng Mai-Mỹ)

Lễ truyền giới Nam Khất Sĩ tại Xóm Thượng (Làng Mai-Pháp)

Lễ truyền giới Nam Khất Sĩ tại Tu viện Vườn Ươm (Làng Mai-Thái Lan)

Gom lại niềm vui

Sư cô Chân Huệ Tri

Ta về qua những vui buồn cũ

Thăm nỗi cô đơn tự thuở nào

Trăng chiếu niềm riêng trăng lặng lẽ

Nghe đời quằn quại những niềm đau.

Ta về thăm cõi hoang sơ ấy

Bếp lửa nhà ai còn ấm nồng

Xin chút niềm vui dù nhàu nhũ

Gom về cho tươi lại ngày đông.

Về đây thăm những ngày thơ dại

Bờ đê xanh cỏ gió mênh mông

Cô bé hồn nhiên nơi xóm nhỏ

Nhìn đời lấp lánh ánh mắt trong.

Ta yêu những tháng năm lam lũ

Giản dị mà vui với ruộng đồng

Tiếng nghé ậm ờ tìm gọi mẹ

Đường làng êm ả bước thong dong.

Nay đã xa xôi ước trở về

Đường làng, đồng ruộng với con đê

Đời nghèo nhưng nghĩa tình gắn bó

Mẹ ơi! Ở đó đợi con về.

Danh lợi phù hoa nơi thành thị

Hơn thua, đố kỵ lẫn thị phi

Quay cuồng cuộc sống không ngừng nghỉ

Nghe đời dòng lệ chảy râm ri.

Ta về tóc không còn màu cũ

Nếp trán nhăn vì tháng năm phai

Ta thấy thương cho đời lữ thứ

Đường đời bụi phủ mờ mắt cay.

Thôi về gác lại ngày rong ruổi

Dừng chân xóm nhỏ cạnh bờ đê

Nghe trong nắng sớm mùi hương lúa

Chim chóc khắp nơi rủ nhau về.

Ta về cho thỏa lòng mong nhớ

Làm khách tha hương đã bao ngày

Vui chén trà thơm cùng hơi thở

Đời ta từ đó tỉnh giấc say.

Có một nẻo về

Sư cô Chân Trăng Thành Tựu

Ánh trăng nghiêng soi vào tâm trí nhỏ

Để hỏi thầm bạn nhỏ đã tỉnh chưa

Những ngôn từ thật thân thiện làm sao, làm mình tưởng như đang trong một giấc mơ. Mình cứ ngỡ rằng bạn đã quên mình rồi chứ. Bạn biết không? Mình đang tập sống như một người tự do, đang được hòa mình trong một căn phòng thật yên tĩnh. Mình đang hồi tưởng về những ngày mới bước chân đến Viện Phật học, một không gian thật trong lành đầy bình an, thiền vị.

Bạn biết không, điều khiến mình sợ nhất khi nghe đến Học viện là ma. Mình rất sợ ma, chỉ nghe thôi cũng đã rùng mình rồi. Từ nhỏ mình hay xem phim ma nên mỗi lần nhắc đến ma là những hình ảnh ghê rợn ngày xưa lại hiện lên. Vì vậy, khi nghe ai kể chuyện ma là mình liền tránh ngay, không muốn nghe, không muốn tưới tẩm thêm nữa. Thời gian trôi qua làm cho mình quen thuộc hơn với không gian và cảnh vật ở đây. Mình không còn sợ ma khi đi một mình nữa. Trước đây, đi đâu mình đều không dám đi một mình, dù là đi nhà vệ sinh. Mình thật nhát gan phải không? Nhưng không sao, bất cứ điều gì cũng đều để lại cho mình những bài học giá trị cả.

Thấm thoát mình đã ở Học viện bốn năm, tập sống tự lập, tự giác và thảnh thơi. Mình cũng học cách hòa nhập với cuộc sống của người Tây phương. Ở Học viện, mỗi người luôn tự sách tấn, tự ý thức và giúp đỡ nhau trong sự thực tập. Nếu bạn đến Học viện chắc bạn sẽ rất thích vì ở đây có rất nhiều điều thú vị và đầy bình an. Mỗi ngày mình được đi thiền hành trên con đường tên là “Con đường vui”, con đường có bài kệ của Sư Ông khắc trên tấm gỗ:

Đường lên chùa cổ Đại Bi

Trong veo dòng suối xanh rì ngàn thông

Đến đây nước nhược non bồng

Bụi trần rũ sạch chân tâm rạng ngời.

Mình đã rất hạnh phúc mỗi khi đọc bài kệ này. Không những thế, cảnh ở đây còn gợi cho mình một cảm giác thật giản dị và quen thuộc:

Sáng trưa gió thổi hiu hiu

Ngàn thông ríu rít chim ca hội về

Hoa vui đua nở một giàn

Đường thì hồng đỏ đường thì xanh nâu.

Học viện cũng có một cái tháp chuông rất lớn, có tên là Tháp Bao Dung. Ở đây cái gì cũng to lớn hết, từ cửa ngõ, phòng ốc cho đến cây cối, mọi thứ. Nhưng có một cái hơi nhỏ là gì bạn biết không, đó là con người. Quý thầy, quý sư cô rất nhỏ và hơi gầy. Nhưng không sao! Mình thấy mọi người có hình hài tuy nhỏ nhưng toàn làm việc lớn không thôi. Mình rất ngưỡng mộ quý thầy, quý sư cô. Ai cũng mang trong trái tim một lý tưởng lớn, cũng đều đóng góp và cống hiến hết lòng trong công việc cũng như trong sự thực tập. Mỗi thầy, mỗi sư cô có thể đảm nhiệm nhiều việc trong cùng một thời gian, không biết sao họ lại giỏi như vậy. Có lẽ trong mỗi người luôn mang tâm phụng sự rất sâu bền. Có khi các vị quên cả chuyện ăn chuyện uống.

Ở đây khóa học do quý thầy, quý sư cô lớn và giáo thọ cư sĩ phụ trách diễn ra mỗi tuần. Có khoảng 40 đến hơn 100 thiền sinh tham dự tu học. Nhờ vậy nên mình có cơ hội học thêm tiếng Đức với các bạn thiền sinh. Đây cũng là cơ hội cho mình kết nối, chia sẻ kinh nghiệm tu học và trao đổi văn hóa Đông Tây. Nếu bạn là mình thì bạn cũng thực tập như vậy đó. Vì con người ở đây rất dễ thương, họ luôn mở lòng để học hỏi cách thực tập và nét đẹp của những nền văn hóa khác. Mình cũng vậy. Mình cũng mở lòng học hỏi nên tiếng Đức đối với mình cũng trở nên không còn khó lắm. Nó giống như toán học, cứ theo công thức mà ráp vào là nói được thôi. Mình nghe nhiều người sợ đến Đức vì phải học tiếng Đức. Thực chất nó không khó như mọi người tưởng tượng đâu. Chỉ cần có sự đam mê và lòng kiên trì thì mình học rất dễ. Mình muốn chia sẻ như vậy để bạn không cần phải sợ. Bạn có thể đến một lần để thực chứng cuộc sống bình yên nơi này.

Và còn một thứ rất tuyệt vời ở đây nữa mà mình không thể bỏ qua. Một màu ngập kín đường đi. Ai qua lại cũng đều thích khung cảnh ấy. Đó là tuyết trắng. Cứ mỗi mùa đông đến là tuyết phủ khắp lối đi quanh Học viện. Thỉnh thoảng quý thầy, quý sư cô phải cào tuyết để mọi người đi không bị trượt té. Và trong lúc cào tuyết, mọi người lại chơi trò ném tuyết. Không khí thật vui nhộn làm sao!

Mình rất hạnh phúc và được nuôi dưỡng mỗi khi nghĩ về những chuyện vui đó. Học viện mang đến cho mình rất nhiều niềm vui, nhiều kỷ niệm, nhiều sự hồn nhiên, vô tư. Tuy thỉnh thoảng cũng có chút khó khăn, nhưng rồi mọi người đều nắm tay nhau đi qua và cùng nhau xây dựng nơi đây thành một nơi chứa đầy tình thương, ôm ấp tất cả những ai có khó khăn, khốn đốn:

Nơi đây thanh tịnh cảnh thiền

Chở che ôm ấp những người trầm luân

Bạn ơi xin hãy ghé thăm

Ngôi chùa Học viện bình yên cảnh thiền.

Mình chắc bạn cũng rất hạnh phúc khi thấy mình hạnh phúc phải không? Mình biết dù ở đâu đi nữa, trong chúng ta vẫn luôn chứa đầy ba chữ tình huynh đệ. Nó chỉ tồn tại lâu dài khi chúng ta hiểu được nhau, thông cảm, chấp nhận nhau và cùng đi qua khó khăn, phải không bạn? Nhóm của mình đã từng làm chung một cái lồng đèn mang tên Tình huynh đệ. Mình rất vui vì thông điệp mình viết này sẽ đến với tất cả các bạn, dù bạn đang ở bất cứ phương trời nào, để chúng ta hiểu nhau hơn và cùng đi trên những chặng đường kế tiếp.

Bất cứ khi nào bạn muốn đến thăm và trở về ngôi nhà bình yên này thì bạn hãy trở về nhé! Cánh cửa thiền luôn luôn chờ đón bạn.

Vẫn một con đường, vẫn một niềm tin

Thầy Chân Trời Tiêu Dao

Thầy Trời Tiêu Dao xuất gia trong gia đình cây Đan Mộc, thọ giới lớn năm 2019 tại đại giới đàn Bây giờ Ở đây. Hiện nay thầy đang sống và tu học tại Viện Phật Học Ứng Dụng Châu Âu (EIAB), Làng Mai tại Đức.

Đã năm năm đi qua kể từ khi tôi được gia nhập tăng đoàn xuất gia. Tôi vẫn nhớ khoảnh khắc đó, một ngày trong tháng 12 năm 2015, tôi được đại chúng Làng Mai Thái Lan cho xuất gia trong gia đình cây Đan Mộc.

Đó là một buổi sáng rất hạnh phúc. Tôi vẫn nhớ như in cảm giác khi giọt nước cam lồ từ trên tay thầy Thủ tọa thấm mát lên đầu tôi và chúng tôi đọc theo thầy bài kệ Cạo tóc:

Cạo sạch mái tóc

Nguyện cho mọi người

Dứt hết phiền não

Độ thoát cho đời.

Có lẽ lúc đó tôi đã khóc, nước mắt hòa vào giọt nước cam lồ chảy từ trên đầu xuống. Ngay từ giây phút thầy cắt những sợi tóc đầu tiên cho tôi thì tôi đã cảm nhận sự nhẹ nhàng trong tâm và buông bỏ được cái gì đó mà tôi chưa thể gọi tên.

Tôi nhớ khi phát nguyện xuất gia, tôi chẳng có ý niệm gì về chuyện mình sẽ đi tu như thế nào và để làm gì cả. Nghĩ lại mà thấy thật mắc cười. Nhưng tôi biết có một cái gì bên trong muốn tôi phải đi. Và có lẽ tôi đã đi vì trái tim mách bảo chứ không phải vì một lý do nào khác.

Những ngày tháng tập sự thật khó khăn đối với tôi khi bắt đầu một cuộc sống hoàn toàn mới. Tôi tập thức dậy vào lúc bốn giờ sáng để công phu trong khi là một người ưa ngủ nướng. Tôi phải thực tập đi nhẹ, nói khẽ, cười duyên trong khi tôi lại là một người rất hiếu động, không muốn theo một khuôn khổ nào cả. Thật khó khăn và thật tình tôi không nghĩ đi tu lại khó như vậy. Cũng vì lẽ đó, có lúc tôi đã muốn bỏ cuộc. Nhưng không hiểu sao luôn có một điều gì đó mách bảo rằng tôi phải tiếp tục, đừng bỏ cuộc. Và tôi đã đi tiếp. Ở chùa lâu tôi cũng đã học được ít nhiều. Tôi dần thích nghi với cuộc sống mới. Môi trường ở đây, từ cảnh vật đến con người của vùng đất Từ Đức, Khánh Hòa đã níu chân tôi với tình thương từ quý thầy và các bác Phật tử. Họ thật hiền hòa giản dị, đầy tình thương.

Tôi ở chùa Từ Đức tập sự một năm thì được chuyển qua xóm Trời Quang, Làng Mai Thái Lan để xuất gia và ở lại đó để nương tựa đại chúng thực tập. Sau lễ xuất gia, tôi có những sư em trai và sư em gái mới trong gia đình xuất gia cây Đan Mộc. Các sư em của tôi đến từ nhiều nơi khác nhau: Quảng Trị, Huế, Đà Lạt, Sài Gòn,… Một điều đặc biệt trong gia đình tôi là các sư em đều rất nhỏ tuổi. Trong chúng, có những sư chú và sư cô mới chỉ 15 hay 16 tuổi, nhưng tuổi tu lại hơn tôi nhiều lần. Đó là một trong những khó khăn ban đầu của tôi. Thêm nữa, ngoài văn hoá xuất sĩ, tôi phải hòa nhập với văn hóa vùng miền khác nhau. Rồi chuyện hoàn cảnh, xã hội, gia đình,… Thật khó khăn biết nhường nào! Trong gia đình huyết thống, tôi là con thứ hai trong số ba anh em trai. Thế mà bây giờ, trong gia đình xuất gia cây Đan Mộc, tôi phải chăm sóc và chơi với tám sư em: ba sư em trai và năm sư em gái. Đó là một điều tuyệt vời nhưng cũng vô cùng thử thách bởi chúng tôi khác nhau rất nhiều mặt. Nhưng rồi mọi chuyện cũng ổn vì ai cũng thực tập, cũng có những chí nguyện đẹp và cùng đi trên một con đường. Tôi thấy được tuệ giác của Thầy khi cho chúng tôi xuất gia trong một gia đình có đủ anh chị em để chăm sóc lẫn nhau. Chăm sóc được cho nhau, nâng đỡ nhau tu học là đã chăm sóc hạnh phúc cho cả đại chúng rồi.

Có lẽ khó khăn hơn cả là sau khi xuất gia, tôi phải thực tập buông bỏ rất nhiều thứ và đặc biệt phải học lại từ đầu như một đứa bé mới sinh ra. Tôi xuất gia khi đã 28 tuổi, và tôi phải bắt đầu học lại mọi thứ, từ cách đi, cách chào, cách ăn, cách nói, cách gói, cách mở, đến cách hành xử sao cho đẹp. Tôi đã học và cố gắng học từng ngày để thay đổi. Và rất may, tôi không phải đi một mình, không phải học một mình vì tôi luôn có tăng thân, có các anh chị em cùng đi, cùng học và yểm trợ cho tôi. Khi tôi vấp ngã hay phải đối diện với những khó khăn thì luôn có mọi người ở đó để cho tôi có động lực đứng lên bằng chính đôi chân của mình. May là tôi đã chọn được cho mình một người thầy. Khi đi xuất gia, tôi không có một ý niệm nào về thầy của tôi cả, cũng không biết thầy mình là ai nữa. Nhưng có lẽ nhờ phước đức của tổ tiên mà tôi may mắn được nương tựa một người thầy vĩ đại, có nhiều tuệ giác và có tầm ảnh hưởng đến thế, cũng như được nương tựa một tăng thân lớn như vậy.

Rồi mọi thứ cũng đi qua. Năm năm, tôi thấy mình đã thay đổi rất nhiều. Người ta nói ở chùa mãi cũng thấm tương chao. Từ một con người có thể gọi là hoang dã, nay tôi đã được thuần phục một phần nào đó về cách đi, cách ăn, cách làm, cách nói và đến giờ tôi vẫn còn thích để tâm học hỏi những điều đó. Năm năm, tôi thấy mình vẫn đang tập bước những bước đầu tiên. Tôi được nuôi dưỡng trong dòng sữa của tăng thân và của tình huynh đệ. Tôi nuôi dưỡng hạnh phúc từng ngày. Hạnh phúc trong lối sống đơn giản, trong những bữa ăn, trong khi đi thiền hành hay đôi khi trong lúc tôi chạm được những điều đẹp nhất của tình huynh đệ… Tôi thấy mình không có những gì người ta thường mong muốn như tiền tài, danh vọng, địa vị,… nhưng tôi đang có tất cả. Tôi có cả một bầu trời tự do và tôi đang tận hưởng nó. Thầy đã cho tôi cái tên của một con người tự do (Trời Tiêu Dao) và tôi đang sống với nó, đang nuôi dưỡng nó từng ngày.

Tôi thấy mình cũng thật may mắn khi có tăng thân ở khắp nơi. Năm nay, tôi đã chuyển tới EIAB để nương tựa đại chúng nơi đây tiếp tục tu học. Ước mơ đi Tây của tôi đã thành sự thật (một ngày nào đó tôi sẽ kể cho bạn ước mơ nơi trời Tây của tôi). Và ở đây, cũng như những ngày đầu tập sự ở Từ Đức hay khi làm một sư chú ở Trời Quang, tôi sẽ học hỏi những điều mới để thích nghi và lớn lên. Tôi biết, ở đây, mình sẽ phải tự lực nhiều hơn so với thời gian ở Thái Lan.

Năm năm, tôi vẫn đang tiếp tục con đường, vẫn tiếp tục niềm tin mà trong sâu thẳm trái tim của tôi luôn mách bảo, như hai câu kết trong bài hát của gia đình cây Đan Mộc:

Dẫu sương mù giăng lối

Gió trăng vẫn đong đầy.

Tôi xin được gửi niềm tin của mình tới Thầy, tới tăng thân đã luôn ở bên, nâng đỡ tôi đến ngày hôm nay, giúp tôi chân cứng đá mềm. Dù biết rằng phía trước vẫn còn rất nhiều khó khăn nhưng tôi tin mình sẽ đứng vững.

Sen vừa ươm nụ

Sư cô Chân Trăng Tĩnh Mặc

Con là sư cô Trăng Tĩnh Mặc, người Indonesia. Con đang sống và tu tập ở xóm Mới. Con đã xuất gia ở Làng Mai, Pháp vào ngày 1 tháng 12 năm 2015 trong gia đình cây Đan Mộc. Gia đình xuất gia chúng con có tất cả 19 vị, ở Pháp có mười sư chú và sư cô, ở Thái Lan có chín sư chú và sư cô. Đây là lần đầu tiên con có cảm hứng để viết một điều gì đó, vì con chưa bao giờ nghĩ rằng mình có điều gì thú vị để chia sẻ. Con cảm thấy thời gian trôi quá nhanh. Đôi khi con không thể tin được là con đã xuất gia và ở đây được gần sáu năm với rất nhiều kỷ niệm. Con nhớ lần đầu đến đây, Thầy đang bệnh và con không biết là con có được xuất gia hay không. Nhưng con rất hạnh phúc là đến hôm nay con vẫn còn là một sư cô ở đây.

Đối diện

Ở xóm Mới, mỗi sư cô ít nhất phải đảm nhiệm một tri (công việc) và tri của con là làm bảo trì xóm cùng với một sư cô khác. Từ mùa thu năm 2018, con đã ở trong nhóm phụ trách công việc bảo trì. Tại sao con lại muốn chia sẻ về điều này? Đó là vì con thực sự biết ơn công việc này, nó đã cho con cơ hội học hỏi được rất nhiều điều. Đặc biệt là vào thời gian đầu, khi con vừa mới nhận việc. Lúc đó, con cũng đang đối mặt với khổ đau lớn nhất của mình là cảm giác không được chấp nhận. Quý sư chú trong gia đình xuất gia của con được thọ giới lớn nhưng con thì không được vì đại chúng chưa cho phép. Con rất buồn và xuống tinh thần, nhưng may mắn là con đang được làm chung tri bảo trì với một sư cô mà con khá thân. Con nghĩ công việc bảo trì có liên hệ với nhiều công việc khác trong đại chúng nên con cảm thấy phải có trách nhiệm. Tuy thời gian đó con có nhiều nỗi buồn giận nhưng sâu trong lòng, con vẫn cảm thấy rất thương và biết ơn đại chúng.

Tại sao con lại nói đây là khổ đau lớn nhất của con? Thật ra, mỗi khi nhìn lại, có thể nói trong cuộc sống, con là người rất may mắn bởi vì mọi thứ luôn dễ dàng đối với con. Vì vậy mà con chưa bao giờ gặp phải bất kỳ khổ đau nào như thế. Trước đây, cha mẹ con luôn bảo vệ con, cho nên con chưa bao giờ đối mặt với bất kỳ khổ đau nào và đây là lần đầu tiên mà con phải đối mặt với nó một mình. Cần phải nói thêm rằng con cũng là một phần nguyên nhân để tạo nên khổ đau này nên con không thể trách móc những người khác dù muốn. Con nhớ lần đó chúng con phải dọn dẹp lại kho chứa đồ bảo trì, con đang buồn và khóc rất nhiều, nhưng vẫn tiếp tục nhặt những cây đinh để bỏ vào những hộp khác nhau. Do vậy mà con có rất nhiều kỷ niệm trong công việc này. Giữa tình trạng khó khăn, con vẫn tham gia thời khóa và mọi sinh hoạt khác cùng đại chúng. Đồng thời, con cũng phải thực tập với những gì bên trong và bên ngoài mình để học và hiểu thêm về chính mình và về đại chúng.

Ai hạnh phúc?

Năm đầu tiên làm tri bảo trì, con nhận ra rằng, con không thích những gì không chắc chắn. Do đó mà con đã nhiều lần tranh luận với sư cô làm chung tri với con. Ví dụ như thỉnh thoảng chúng con phải đổi kế hoạch, thay vì làm những việc theo dự tính thì chúng con phải chuyển qua làm những việc gấp hơn. Lần đầu tiên khi con đi sửa đồ đạc hư hỏng, con luôn có sự phán xét như: “Tại sao những thứ đồ như thế này lại có thể bị hư được? Các sư cô sử dụng kiểu gì vậy? Tại sao các sư cô lại mạnh tay và thiếu chánh niệm như thế?”. Rất nhiều tâm hành tiêu cực nổi lên trong con. Nhưng dần dần, con học được cách để sửa chữa mọi thứ đồ đạc. Con nhớ lại chính con, khi mới biết dùng đồ, cũng không thật sự cẩn thận cho đến khi nó hư hại, bởi vì con nghĩ sẽ có người chăm sóc, bảo dưỡng nó. Nhưng khi con học được cách sửa đồ hư hỏng và biết việc đó khó như thế nào, phải mất nhiều thời gian và công sức của người sửa như thế nào, con trở nên cẩn thận hơn. Vì vậy, khi con thấy bản thân mình cũng đã từng bất cẩn, thì cái tâm phán xét của con dịu lại. Con cũng thấy đó là bản chất của chúng ta, khi chúng ta không biết các đồ đạc từ đâu đến, chúng ta chỉ biết dùng nó, cho đến ngày nó không còn dùng được nữa, thì khi đó chúng ta mới thấy thiếu. Thỉnh thoảng chúng ta bị lờn nhiều thứ, giống như Thầy từng nói: “Khi chúng ta không đau răng thì không biết trân quý những cái răng của mình”.

Làm việc bảo trì, con cũng học được cách liên hệ với quý sư cô lớn và những sư em của con, bởi vì thường con không giỏi lắm trong lĩnh vực này. Con thường không thích nói và giải thích chuyện gì với ai, nhưng bây giờ con rất vui là con đã làm được chuyện này. Cố nhiên là lúc đầu cũng không suôn sẻ lắm, nhưng con đã học hỏi từ những lỗi lầm của mình. Con nhớ một lần, con đã làm một việc mà con nghĩ đại chúng sẽ hạnh phúc. Thế nhưng, con lại nhận được một lời than phiền. Cũng do sự thiếu truyền thông của con mà con bị hiểu lầm. Sau đó, con luôn cố gắng cẩn thận hơn, để quan sát cũng như tự hỏi mình: “Mình có chắc là việc này sẽ làm cho mọi người hạnh phúc không, hay mình làm là vì mình thích?”. Từ những kinh nghiệm và hiểu lầm nho nhỏ đó, con có thể liên hệ tới những lời dạy của Bụt, của Thầy và áp dụng những điều mà con đã học hỏi vào sự tu tập.

Một trong những pháp môn của Làng mà đầu tiên con rất không thích là pháp môn Làm mới. Nhưng do công việc trong tri, con cần thực tập làm mới với các sư chị, sư em của mình. Và bởi vì sống trong một tập thể với rất nhiều người, con nhận thấy đây là một sự thực tập rất cần thiết. Trong thực tập Làm mới, đầu tiên chúng ta cần tưới hoa cho người kia, trước khi chia sẻ những khó khăn mình đang có với họ. Lúc đầu, con thấy thật khó làm việc đó, bởi vì trước đây, con ít khi làm, đặc biệt là tưới hoa. Con cũng nhận ra rằng, thực ra con có khuynh hướng nhìn ra lỗi của người khác hơn là thấy được những điểm tốt mà họ đã làm cho con. Do đó, con nhìn kỹ các sư chị, sư em của con hơn để có thể thấy được cái đẹp trong mỗi người, để con tưới hoa với một niềm cảm kích thật sự trong lòng.

Trước đây, con thường giữ những khó khăn lại trong lòng mình. Điều này ảnh hưởng lên cách con nhìn và tiếp xử với những người khác. Những khó khăn không được chia sẻ ra dần dần trở thành khối nội kết. Nhưng từ từ con tập chia sẻ những khó khăn của con với quý sư cô. Con cũng cảm nhận được sự thay đổi trong con và trong các chị em, bởi vì qua thời gian mối liên hệ của mọi người trở nên vững chắc hơn bằng nhiều cách khác nhau. Cái cảm giác không ai hiểu mình và không được chấp nhận dần dần ít đi so với trước kia bởi vì con có thể thấy được cái đẹp cũng như những khó khăn của những người khác. Con có thể hiểu họ hơn cũng như hiểu chính mình hơn.

Ngoài ra, có một điều quan trọng khác nữa mà con học được là cần giữ mối liên hệ tốt với mọi người, bởi vì chúng ta không bao giờ biết được điều gì sẽ xảy ra trong tương lai. Khi chúng ta lớn tuổi hơn và bị bệnh, con nghĩ đó sẽ là lúc mà chúng ta thực sự cần được mọi người yểm trợ.

Trước đây, con chưa bao giờ nói “xin lỗi”, cho dù khi đó con biết mình sai. Con chọn cách không liên hệ với người bạn đó nữa, và chỉ việc tìm một người bạn mới, hay thậm chí một công việc mới. Con đã quá ngang bướng và không bao giờ chịu chấp nhận là mình sai. Nhưng giờ đây, khi sống trong đại chúng, có thể nói là chúng ta sẽ gặp người mà mình có vấn đề hầu như mỗi ngày. Không thể trốn chạy nữa, con cần phải xử lý, học cách làm mới, nhún nhường hơn và không kẹt quá nhiều vào ý của mình.

Con là tăng thân và tăng thân là con

Từ kinh nghiệm này, con cũng học được cách nhìn đại chúng bằng một cái nhìn rộng lớn hơn. Khi đủ loại rác dồn cục lại thành khối trong hầm chứa chất thải và bị nghẹt, thì cả hệ thống sẽ không hoạt động được. Từ sự quan sát này con có thể hiểu được tại sao Thầy luôn nói rằng chỉ cần một người trong đại chúng không ổn thì cả đại chúng đều khổ theo. Do đó mà con đã cố gắng thực tập để chuyển hóa và trị liệu những vết thương trong con, để không làm con và đại chúng đều khổ. Thật ra, khi con thấy bế tắc, thì con chỉ cần thực tập buông bỏ – buông bỏ ý của mình, buông bỏ sự tự hào của mình và buông bỏ cả chính mình. Cho dù con đã biết hết những điều này, nhưng thực tế không hề dễ làm. Con cần phải cố gắng làm đi làm lại để cho đến một ngày, vào thời điểm mà con phải buông bỏ hình hài này, con sẽ có thể ra đi như một người tự do. Con cũng biết rằng “không có bùn thì không có sen”, nên con cũng không quá hy vọng là con sẽ chẳng phải gặp thêm những khó khăn trong tương lai. Thay vào đó, con mong là với sự tu tập và yểm trợ của tăng thân, con sẽ luôn luôn có thể đi qua những lúc khó khăn, cũng như giữ sự cân bằng cả những khi hạnh phúc.

Con rất biết ơn quý sư cô xóm Mới cũng như đại chúng của Làng đã luôn luôn yểm trợ và cho con cơ hội để lớn lên. Đại chúng đã không bao giờ từ bỏ con, vì thế con cũng học để không bao giờ từ bỏ chính mình. Giờ đây, đã gần ba năm trôi qua, con vẫn luôn hạnh phúc được làm một sư cô và góp phần mình vào nhóm bảo trì xóm Mới. Bởi vì càng làm, con càng cảm thấy thương quý sư cô hơn và thấy xóm Mới chính là nhà của mình.

Đồi mận ơi

Sư cô Chân Trăng Hiền Nhân

Kính bạch Thầy,
Kính thưa tăng thân yêu quý,
Con là Trăng Hiền Nhân, thuộc gia đình xuất gia cây Dẻ Gai, là một trong số các cây hãy còn non trẻ trong rừng cây tăng thân. Con đang ngồi viết từ xóm Hạ, Làng Mai, Pháp. Bây giờ là tháng Tám, đại chúng đang tận hưởng những ngày làm biếng trước khi vào mùa an cư. Cách đây mấy hôm, con được biết tin là tất cả quý sư cô phải dời khỏi cư xá Đồi Mận trong thời gian ít nhất cũng hai năm để đập bỏ xây cư xá mới.

Đồi Mận đã mang đến cho con rất nhiều niềm vui, và con thực sự hạnh phúc được ở đây trong hai năm xuất gia đầu tiên. Lá thư này con xin viết cho cư xá Đồi Mận.

Đồi Mận thương ơi,
Mình vẫn còn nhớ ngày dọn vào cư xá, ngày mình đang tập sự xuất gia. May mắn cho mình là ngày đó quý sư cô cũng chuyển phòng, nên mình được hòa vào dòng. Ngày đó nuôi dưỡng mình nhiều lắm. Quý sư cô ai cũng như ai, chuyển phòng với tâm trạng vui tươi, năng động, nhộn nhịp và tích cực. Tự nhiên mình cảm nhận một điều gì đó cao cả hơn con người của mình, và thấy em bé trong mình đang vui sướng ăn mừng sự kiện là cô bé đang có một gia đình.

Mình giúp một sư cô ở cùng phòng đem đồ đạc từ phòng cũ qua phòng mới. Trong khi bước đi với hai tay ôm đầy nào túi nào thùng, mình có cảm giác hãnh diện và sung sướng của một đứa trẻ biết đỡ đần việc nhà cho ba mẹ. Chúng mình dọn dẹp phòng, sắp xếp lại đơn. Năm ấy, nhiều đồ đạc được buông bỏ. Quý sư cô đi tới đi lui, vừa chơi, vừa đem đồ của mình ra chỗ buông bỏ, hoặc tìm xem có thứ gì phù hợp dùng được để đem về phòng không. Mình thấy vui lắm, cảm giác y như hồi bé được theo ba đi chợ trời chơi vậy đó.

Ăn trưa với quý sư cô ở nhà ăn xong, trên đường về phòng, mình thấy quý sư cô ở Đồi Mận đang sơn phòng nên vào phụ giúp. Mình chưa bao giờ sơn phòng mà cũng chưa hề tưởng tượng một ngày nào đó mình sẽ phải đụng vào những chuyện sơn phết này. Thì đây, mình bắt tay vào sơn phòng của mình, bước những bước đầu tiên học trở thành một sư em.

Sơn phòng xong thì trời cũng tối, quý sư cô phần nhiều đã đi nghỉ, còn mình tuy vui nhưng cũng hơi mệt. Sư cô cùng phòng mình thấy sư cô Thuần Khánh ở phòng kế bên nhổ cỏ phía trước nên rủ mình làm theo. Dù đang mệt nhưng mình vẫn đến hỏi sư cô Thuần Khánh: “Vậy là mình sẽ nhổ hết cỏ mọc trong mấy hòn đá đúng không thưa sư cô?” (trước giờ mình hiếm khi nào làm vườn lắm). Sư cô nhìn mình, mỉm cười, nói: “Ừ, thì ý chị là như vậy”. Thế là lần đầu tiên mình bắt đầu chăm sóc vườn. Quý sư cô đi ngang qua nhìn mình cười khích lệ. Cuối cùng thì sư cô cùng phòng cũng kêu mình đi nghỉ. Sơn còn ướt, sư cô phải ở tạm trong phòng khác thêm hai ngày nữa nên đề nghị mình dọn vào thứ hai tuần sau, nhờ vậy mình có thêm giờ để dọn dẹp đồ đạc và dọn lều.

Một hạt giống bé xíu đã nảy mầm nơi vườn tâm của mình trong ngày chuyển phòng hôm đó. Năng lượng tập thể và sự thúc đẩy của quý sư cô cho mình cơ hội lần đầu tiên được hòa nhập vào dòng chảy của không khí vui tươi khi làm việc cùng nhau. Chỉ cần ngày đó biết thực tập đi như một dòng sông, tính phản kháng trong mình đã rơi rớt, mình trở nên dễ uốn nắn hơn, và sẵn sàng trở thành sư em, sẵn sàng làm những việc ngày xưa mình chẳng bao giờ làm, biết hiến tặng thời gian và năng lượng cho gia đình mới của mình. Mình biết sẵn sàng buông bỏ ý kiến sẵn có về bản thân, cởi mở hơn để thấy cách mình biểu hiện ra sao trong hình tướng mới của một người xuất sĩ, chắc là rất khác với cách của mình hồi xưa. Đây là món quà Đồi Mận đã tặng cho mình đó. Nhiều sư cô nhận thấy từ khi dọn xuống cư xá Đồi Mận, mình cởi mở hơn trong cách ứng xử, giao tiếp và sống chung cùng quý sư cô.

Vào thứ Hai, mình đã chuyển hết đồ đạc và cũng đã dỡ lều. Sau thời khóa buổi tối, mình đi xuống Đồi Mận ngủ đêm đầu tiên. Mình vẫn còn cảm thấy vui. Hôm ấy mát và trời cũng đã tối. Mình nghe được tiếng chuông đại hồng. Đèn nơi cư xá dịu và ấm. Mình tưởng như đang đi vào trung tâm của xóm Hạ. Năng lượng tu tập thấm vào thân tâm. Mình thích đi chậm lại cho năng lượng ấy ấp ôm, che chở.

Sự thật là đêm đầu tiên ấy, cũng như nhiều đêm khác nữa trong năm đầu ở Đồi Mận, mình không ngủ được, hoặc nếu có cũng rất ít. Thân tâm mình nhạy quá, mà mình có phải là người dễ ngủ đâu. Trước giường mình có cái cửa sổ nhỏ, và ngay trước cửa sổ có ngọn đèn sáng cả đêm. Rồi nào là những âm thanh như tiếng ngáy, tiếng chuột rúc buổi tối trong phòng, tiếng sưởi kêu… làm mình thức suốt. Nằm trên giường, mình cố hết sức tập an tịnh tâm hành, để ý hơi thở, buông thư toàn thân. Đêm đầu tiên ấy, dù không ngủ được tí nào, mình cũng thấy vui. Mình ý thức là đang được ở chung phòng với hai sư cô, có năng lượng của sự tu tập và có thể không bao lâu sau mình cũng sẽ trở thành một sư cô. Sáng hôm sau, mình dậy sớm và sẵn sàng để đi ngồi thiền.

Chỉ vài ngày sau, sư cô lớn trong phòng biết là mình ngủ không được nên gắng đi tìm một phòng khác cho mình dù là mình không kể lể gì cả. Tuy nhiên, khi sư cô kể chuyện này cho y chỉ sư của mình nghe, y chỉ sư nói nếu mình ngủ không được, đó không phải là lý do để mình đổi phòng. Mình cần nương tựa vào công phu thực tập hàng ngày để lấy đó làm nguồn năng lượng, nguồn nuôi dưỡng và tập chấp nhận việc ngủ không được. Mình rất biết ơn y chỉ sư đã có niềm tin nơi khả năng thực tập và nương tựa Pháp thân của mình. Đó là điều mình cố gắng hết sức để làm. Dù ngủ được hay không ngủ được, mình vẫn đi ngồi thiền buổi sáng và vẫn theo hết các thời khóa. Giữa sư cô cùng phòng và mình cũng có những phút giây hạnh phúc. Mình nhớ có một buổi tối nọ, mình ngồi quỳ gối bên giường của sư cô, còn sư cô thì ngồi trên giường, cả hai xin lỗi nhau, đồng thời bày tỏ sự cảm kích lẫn nhau. Mình thích thực tập điểm uy nghi này, không ngồi cao hơn sư chị mình, bởi vì điều đó giúp mình giữ gìn chánh niệm và khiêm cung khi mình thưa chuyện với sư cô. Đó là hình ảnh đẹp trong ký ức của mình.

Sống chung với quý sư cô, mình cũng phải học tiếp nhận những lời nhắc nhở. Lúc đầu, mình dại không thể tả. Mình luôn luôn phản ứng, giải thích, phân bua, đặt câu hỏi, so sánh, thậm chí còn cười hoặc thực sự không để tâm vào lời nhắc nhở. Mỗi lần có ai nhắc nhở, mình hay phản ứng nên dẫn tới cảnh hai bên giận nhau. Giờ đây khi nhìn lại, mình biết ơn quý sư cô vì mỗi lần như vậy, mình buộc phải nhìn vào tâm của mình. Mình biết ơn vì quý sư cô bảo mình nên quét nhà, giữ cho phòng sạch sẽ, giữ im lặng và nhẹ nhàng hơn, và nhiều điều nhắc nhở khác. Mình biết ơn vì nhờ bị thúc đẩy theo cách đó, trong mình như có chút gì phải rơi rụng xuống và mình mở lòng ra để trở thành một con người mới.

Mình phát hiện ra là mình thích tôi luyện bản thân để làm vai trò của một sư em, rằng mình cần được đào luyện như vậy để có thể cảm thấy tăng thân là gia đình của mình. Quét phòng, nhổ cỏ, chắp tay, rửa bát cho quý sư cô đều mang hương vị của tự do. Những công việc hàng ngày đơn giản như vậy đã tưới tẩm bồ đề tâm, niềm hạnh phúc và đã giúp mình thấy gần gũi với quý sư cô.

Cũng ở Đồi Mận, mình học áp dụng thi kệ vào đời sống hàng ngày cũng như trong khi thực tập hơi thở và thiền hành. Tất nhiên mình đã biết pháp môn từ trước rồi, nhưng ở Đồi Mận sự thực tập bắt đầu đi vào đời sống. Đoạn đường từ phòng qua nhà tắm trở thành đoạn đường thiền hành. Chính trong lúc sử dụng nhà tắm ở Đồi Mận, mình học cách dừng lại và thở trong nhà vệ sinh, bật đèn, soi gương, đánh răng, rửa mặt… Không khí trong nhà tắm Đồi Mận vào sáng sớm do vậy mà thành thiêng liêng.

Gần đến lễ xuất gia, mình cảm nhận giữa Đồi Mận, con đường đến tự do của đời sống xuất sĩ và sư cô dạy lớp Uy nghi cho mình có một mối liên hệ mật thiết với nhau. Sư cô thực sự có mặt và thưởng thức thật trọn vẹn những nét đẹp và giá trị quý báu ở Đồi Mận .Nhìn sư cô nhẹ nhàng đi từ phòng qua nhà tắm, hay từ phòng học trở về phòng lúc nào cũng làm mình vui. Sư cô thường ngắm nhìn hoa trước phòng, mỉm cười, rồi chính sư cô cũng trở thành một bông hoa. Có khi mình có cảm tưởng như sư cô đang nói chuyện với hoa. Là một sư chị lớn nhưng sư cô vẫn còn mang trái tim hồn nhiên của một cô điệu nhỏ. Sư cô lúc nào cũng quét dọn lau chùi phòng ốc và chăm sóc mảnh vườn. Mình thương kính sư cô nhiều lắm khi nhìn thấy sư cô làm những công việc như thế. Có ngày, thấy sư cô đang cặm cụi chà một chiếc ghế nhựa trắng cũ kỹ, mình nhẹ nhàng nói: “Thưa sư cô, sư cô vẫn mãi mãi là một sadi trưởng lão”. Sư cô dịu dàng cười với mình. Sư cô cũng yêu thương, ôm ấp hết các sư chị, sư em, chẳng phân biệt ai. Sư cô thích mời các chị em ngồi trước phòng ăn trái cây, hay thậm chí khi trời lạnh mà mọi người hơi mệt mệt, sư cô mời ăn chocolate nữa.

Ngồi chơi chung với nhau như thế, các chị em nhìn thấy được quang cảnh rộng đẹp bao la, làm tâm hồn con người cũng hân hoan. Trong lớp Uy nghi, sư cô dựa trên những khó khăn đại chúng đang đối diện để dạy lớp. Với tình thương, sư cô luôn giúp hướng mọi người quay về công phu thực tập hàng ngày.

Sư cô cho các sư em nhiều bài tập nho nhỏ áp dụng trong đời sống ở Đồi Mận, trong phòng ngủ, phòng tắm, phòng học, đường vào ni xá, hay trong những tình huống xảy ra ở Đồi Mận. Nhờ đó trong tim mình đã nảy sinh tình cảm gắn bó với Đồi Mận. Mình cũng thấy an toàn bởi mình biết dù có làm gì sai hay tạo khó khăn rắc rối gì chăng nữa, mình cũng sẽ nhận được chiếc chìa khóa bí mật giúp mở lối cho mình trong lớp học giới lần sau.

Có một ngày, mình đi vào phòng sư cô lớp Uy nghi, mình thưa rằng mình cần xin lỗi và xin làm mới. Thời gian đầu mình chưa đủ khéo, nên có nhiều chuyện mình thường phải xin lỗi lắm. Nhưng thật ra nói lời xin lỗi cũng dễ thôi. Như trường hợp với sư cô chẳng hạn, chỉ cần mất một phút để xin lỗi, rồi sau đó sư cô sẽ dịu dàng mỉm cười, thế là em bé trong mình cảm thấy được thương yêu. Ngày đó, chắc là sư cô biết điều này, bởi vì khi mình xin lỗi, sư cô trả lời đại khái như nói: “Hiền Nhân không cần sám hối, chuộc lỗi đi!”. Mình bèn hỏi sư cô “chuộc lỗi” nghĩa là gì. Sư cô bảo mình đi nhổ cỏ vườn cho sư cô.

Đồi Mận thương ơi, suốt thời gian mình sống trong ngôi nhà yêu thương này, Đồi Mận cho mình nhiều cơ hội yêu tha thiết đất Mẹ. Thường vào buổi tối, sau khi chải răng hay tắm xong, bước ra khỏi nhà tắm, mình ngây người trước quang cảnh bầu trời thênh thang, thấy vừa thật gần mà vừa thật bao la rộng lớn. Nền trời chuyển dần qua nhiều sắc màu, trên trời như có nhiều viên bảo châu màu hồng, rồi màu cam, cũng có những dải lụa dài màu vàng và trắng. Sau lưng Đồi Mận, cánh đồng hoa hướng dương vẫn nằm yên. Hàng cây bạch dương cũng đứng lặng yên hùng vĩ. Mấy hàng cây mận nhẹ nhàng mỉm cười thu nhận hết những vẻ đẹp này. Đây quả là món quà vô tận mở ra khung trời mới cho tâm hồn được tắm mát! Vào mùa thu, bầu trời đôi khi toàn màu hồng và sáng, cứ như là giấc mơ. Mùa xuân, chỉ cần mở cửa hay cửa sổ là mình sẽ chứng kiến cả một lễ hội hoa mai trắng. Vào mùa đông, có những ngày nắng trong, bầu trời rộng bao la và hàng cây lặng yên cho mình bài học trở về nội tâm.

Đồi Mận thương mến, sống trong vòng tay của Đồi Mận, chúng mình được gần với thiên nhiên. Đi qua phòng tắm, đến phòng học, phòng sinh hoạt chung, hay bất cứ phòng nào, mọi người cũng cần đi ra ngoài trời, và vì thế có nhiều cơ hội thưởng thức đất Mẹ. Bài thi kệ Mở cửa sổ đã cho mình niềm hạnh phúc lớn như thế suốt hai năm nay. Không ngày nào qua đi mà mình không thực tập dừng lại sau khi thức dậy để nhìn sự mầu nhiệm của Pháp thân. Mình sẽ nhớ lắm cách bài trí đơn giản ở đây khi mình chuyển vào ở những cư xá mới. Trong trái tim mình, sự đơn giản này là nếp sống giản dị của đời người xuất sĩ. Mình luôn luôn thích ngắm nhìn quý sư chị giặt đồ bằng tay, được bao quanh bằng đất trời muôn vẻ đẹp.

Đồi Mận thương mến, trong ánh sáng của vô thường, Đồi Mận mãi luôn còn đó trong tim mình. Chẳng bao lâu nữa, Đồi Mận sẽ thành huyền thoại, và mình rất biết ơn vì đã có cơ hội được tham dự vào huyền thoại này. Bây giờ chỉ còn vài tuần nữa thôi để ở đây, mình sống ý thức hơn để thưởng thức kho báu ở Đồi Mận. Đồi Mận cho mình nếm hương vị của nếp sống thảnh thơi, giữ được nó hay không là tùy ở mình, và rồi sau đó, truyền đạt lại. Có một điều chắc chắn là, dù cuộc đời đưa mình đến đâu chăng nữa, Đồi Mận trong trái tim mình vẫn luôn là nguồn nuôi dưỡng, nguồn hạnh phúc, vẻ đẹp, nguồn tự do và hy vọng. Đồi Mận đã dạy mình rằng chuyện gì cũng có thể được, nếu nguyện ước bắt nguồn từ sự thành tâm.