Default – Page 140

Bát Nhã xưa và nay

Chân Sùng Nghiêm

Thời gian trôi qua thật nhanh, gia đình xuất gia Cây Vú Sữa gần đến sinh nhật lần thứ 15. Một quãng thời gian không phải là ngắn. Khi nhìn lại thì mình đã làm được gì? Chuyển hóa được gì? Và có bước tiến như thế nào cho bản thân? Bao nhiêu câu hỏi cần phải nhìn lại để chấn chỉnh đời sống tu học.

Mỗi độ xuân về, năm hết, Tết cổ truyền sắp đến là chúng tôi luôn nhắc đến ngày xuất gia và tính xem mình xuất gia được bao nhiêu năm rồi. Ngồi lại với nhau là kể bao nhiêu chuyện, chuyện từ thời xin vào tập sự ở chùa Từ Đức, chuyện hái ổi trên đường đi rừng về mà không xin phép rồi được Sư Bá dạy tôi và thầy Pháp Toại (chú Cường hồi đó) dẫn các em đi sám hối, chuyện tổ chức ngày sinh nhật đầu tiên,…

Tôi nhớ lần thôi nôi tròn một năm của gia đình Cây Vú Sữa, sư mẹ Thoại Nghiêm mua tặng mỗi người một cây vú sữa để trồng, sư cô Phúc Nghiêm thì mua rất nhiều trái vú sữa làm quà. Thế nhưng, tre chưa già mà măng đã mọc. Mấy tháng sau, gia đình Cây Hướng Dương xuất gia, chúng tôi có em. Trở thành sư anh, sư chị, hết được cưng như trước, nhưng thay vào đó thì có nhiều em để chơi cùng. Phải nói rằng chính môi trường, con người và pháp môn đã thu hút rất nhiều người trẻ sau khi chúng tôi đặt chân đến Bát Nhã.

Những năm đầu, mỗi lần kỉ niệm ngày xuất gia, anh chị em chúng tôi ngồi lại chia sẻ chuyện tu học của mỗi người, chuyện khó khăn vặt vãnh, chuyện giận hờn vu vơ vì không hiểu nhau. Nhưng dần dần theo năm tháng, đề tài chuyển thành chuyện chúng, chuyện này chuyện khác trong chúng, chuyện công việc,… Rồi ý thức nhắc nhau mỗi lần họp mặt đừng nói chuyện công việc nữa, nhưng chỉ được vài phút, đề tài trở lại y như cũ, nóng hổi hơn, hấp dẫn hơn.

Chúng tôi đặt chân đến Bát Nhã đúng ngày 12 tháng Tư âm lịch. Mọi thứ dường như rất mới với chúng tôi, từ cuộc sống, môi trường, con người. Thế nhưng chúng tôi không cần tốn thời gian để làm quen mà bắt tay ngay vào việc xây dựng cho một tương lai mới. Nào là trồng cây, trồng hoa, trồng rau,… Rồi làm các công việc như mua giường, ráp giường, đóng kệ, hay tổ chức thời khóa tu học. Chúng lúc đó còn ít người lắm, chỉ có vài sư cô lớn từ Làng về chăm sóc chúng tôi gồm 13 chị em gia đình Cây Vú Sữa và 11 sư chị “Huệ” đến từ chùa Kiều Đàm. Mọi thứ diễn ra thật nhẹ nhàng, dễ chịu. Mặc dù toàn tiểu thư, chỉ quen cầm viết nhưng chị em xúm xít chơi với nhau, cùng xây dựng cuộc sống đầy thú vị, làm việc gì cũng xong. Trong một thời gian ngắn mọi thứ đi vào ổn định. Quý sư cô bắt đầu tổ chức ngày quán niệm hàng tháng đầu tiên cho bà con đến tu tập. Rồi sau đó tổ chức các khóa tu lớn cho người trẻ đến tu học. Bát Nhã là một mảnh đất mới, một trung tâm theo phương pháp mới, không giống các chùa xưa nay đã có trên đất Việt Nam. Những khóa tu theo hình thức mới đó đã thu hút bao nhiêu người trẻ ở lại xin tập sự xuất gia. Và gia đình Vú Sữa bắt đầu có em để chăm.

Một tu viện mới, tăng thân mới, hình ảnh người xuất sĩ mới cùng một pháp môn mới đang có mặt trên quê hương. Tất cả những điều đó đã gây ấn tượng mạnh đến tâm thức của người dân. Chỉ sau hơn một năm mà số lượng các vị xuất sĩ đã tăng lên gần hai trăm. Không chỉ những người trẻ phát tâm xuất gia theo Làng mà còn có quý thầy, quý sư cô đã xuất gia trong những truyền thống khác cũng đến xin tu học chung. Số lượng người xuất gia càng lúc càng tăng. Bốn năm sau, số lượng lên đến 400, toàn là người trẻ. Không biết nếu Bát Nhã còn thì con số sẽ lên đến bao nhiêu, có thể đến hàng ngàn? Một chuyện vui mà tôi nhớ là năm 2007 khi Sư Ông và phái đoàn về tổ chức khóa tu. Số lượng người tham dự khóa tu quá tải cho thiền đường, chỗ ngủ, chỗ ăn,… Tôi làm tri khách cùng với các sư cô khác bị choáng ngợp với lượng người đông như vậy, không biết cách giải quyết, rất khó khăn trong cách tổ chức sắp xếp cho thiền sinh. Sư cô Bích Nghiêm tình nguyện vào để giúp. Sư cô đã quen tổ chức cho hàng ngàn người đến khóa tu ở Làng. Chúng tôi khó khăn với việc sắp xếp chỗ ngủ, phải tận dụng hết tất cả thiền đường nhỏ, lớn và thiền đường Cánh Đại Bàng. Thiền đường Cánh Đại Bàng lúc đó có thể chứa cả ngàn người ngồi nghe pháp thoại, tối thì tận dụng để làm chỗ ngủ. Tôi và sư cô Bích Nghiêm chia ô theo hình chữ nhật chỉ đủ cho một người nằm, đánh số thứ tự để cho các vị ghi danh tiện chia người. Chia dọc, chia ngang không còn chỗ hở rồi dán số thứ tự. Vậy mà cũng ổn, không nghe ai phàn nàn sau đó. Chắc có lẽ bà con ham tu học nên chịu cực chịu khổ vài đêm mà không nề hà gì. Tôi tự hỏi nằm xếp lớp như vậy không biết với những ai khó ngủ thì sẽ ra sao?

Mấy năm đi qua, chúng tôi được lớn lên trong sự bao bọc, chỉ dạy của Ôn Đức Nghi, của quý thầy, quý sư cô. Được nuôi dưỡng bởi những năng lượng trẻ, tươi vui của các chị em xung quanh nên đời sống xuất gia với tôi cũng đủ đầy hạnh phúc. Thời gian cứ trôi, mọi thứ dần ổn định, bắt đầu đi vào nề nếp tu tập, học hành. Quý thầy, quý sư cô mời thầy về dạy chữ Hán, tổ chức lớp Kinh, và thêm nhiều lớp học khác. Một hình ảnh nuôi dưỡng trong tôi là mỗi ngày đều thấy bóng dáng của Ôn Đức Nghi với bộ đồ màu vàng, đội nón lá xuống ni xá thăm quý sư cô. Ôn rất thương quý sư cô nên hay xuống thăm hỏi. Có lần Ôn khuyên quý sư cô gắng tu học hết lòng, sống hết lòng ở đây và chết ở đây. Ai chết Ôn sẽ chôn mỗi người dưới một gốc thông. Có dịp đi ngang vườn thông, tôi hay nhìn các cây thông để xem cây nào sẽ dành cho mình.

Rồi vô thường đến, một ngọn gió đi qua, Bát Nhã trở thành huyền thoại, với bao kỉ niệm vui buồn… Mặc dù vậy nhưng trong thâm sâu, mỗi người đều mang ơn mảnh đất Bát Nhã. Cái nôi của bao nhiêu người trẻ từ lúc còn là những mầm xanh. Có lần ngồi trên xe buýt, Sư Ông nói với chị em tôi: “Cánh Đại Bàng đã đưa Bát Nhã đi rất xa, Bát Nhã ở Đức, ở Pháp, ở Úc, ở Mỹ, ở Hong Kong, Thái Lan,…”. Ở đâu anh chị em Bát Nhã cũng có mặt phụng sự và chung tay để xây dựng tăng thân.

Bát Nhã ngày xưa nay đã thành mưa

Rơi xuống mặt đất thành hạt Bồ đề.

(Sư cô Đôn Nghiêm)

Những hạt Bồ đề mỗi ngày mỗi lớn. Các gốc thông giờ đây không một bóng người. Anh chị em Bát Nhã tung cánh khắp nơi để góp tay chung sức mang đạo Bụt đi vào cuộc đời. Những ai đang còn biểu hiện trong tăng thân dù ở trung tâm nào tôi cũng thấy rất quý, rất đáng trân trọng tâm huyết tu học của họ.

Bát Nhã xưa đã chuyển mình để hôm nay người trẻ khắp nơi vẫn tiếp tục bước vào tăng thân, nguyện nắm tay nhau để xây dựng cho tương lai đạo pháp. Những hạt Bồ đề cuối cùng của thời kỳ Bát Nhã bây giờ cũng đã trưởng thành. Các sư em Cây Sen Hồng là những người trẻ cuối cùng bây giờ cũng đã lớn. Tháng 2 năm 2020 các sư em sẽ nhận truyền đăng làm giáo thọ rồi.

Gần đến ngày sinh nhật, tôi điểm lại chuyện xưa, chuyện nay để khơi dậy những mầm xanh Bát Nhã, để chúng tôi tiếp tục trân quý nhau, động viên nhau làm động lực vững bước trên con đường tươi đẹp này. Hẹn sẽ viết tiếp vào lần sau.

Ngày ấy bên nhau

Chân Thao Nghiêm

Mười năm, bao nhiêu chuyện diễn ra, nơi đó chắc giờ đã thay đổi nhiều. Những ngày ấy dường như xưa lắm rồi mà cũng như mới từ hôm qua thôi. Nhắc về nơi ấy là nhắc về một chốn thiêng liêng, nơi mà ai ai cũng mến thương khi đã từng là một người con được sinh ra và lớn lên ở đó. Mất đi là một sự nuối tiếc, rời xa là một nỗi mất mát. Nhưng kỳ diệu thay, vết thương lành lặn theo tháng ngày. Những người con Bát Nhã giờ đã khôn lớn, đi khắp nơi và nếu nhắc lại thì không ai mà không nhớ về những kỷ niệm đẹp, xen lẫn tiếng cười rộn rã và cảm giác ấm áp trong lòng. Con hãnh diện vì mình từng có được cơ hội sống nơi đó, thuở ban sơ, còn thiếu thốn nhiều mặt nhưng tình huynh đệ thì đầy ắp, trong tâm mỗi người ngọn lửa lý tưởng vẫn sáng và mạnh mẽ hơn bao giờ. Nhắc lại đây để các anh chị em nhớ chút kỷ niệm xưa và rồi thế nào cũng đem về thêm nhiều câu chuyện đẹp nữa, bí mật nhưng tới lúc này ai cũng biết và chỉ mỉm cười thôi. Tuổi thơ mà.

Bát Nhã lúc ban sơ chưa có nhà ăn xóm Bếp Lửa Hồng và thiền đường Tâm Bất Động. Sáng, trưa, chiều và tối, quý sư cô được lên ăn nhờ ở nhà ăn của quý thầy và ngồi thiền ké ở chánh

điện của chùa. Mãi một thời gian sau mới hoàn tất được nhà bếp và thiền đường riêng ở dưới này. Nhờ ơn của Sư phụ sắp xếp, xây dựng cấp tốc mà ni xá tạm hoàn thành,

tạm đủ chỗ ở để chuyển vào coi như là có một tu viện của mình, nơi mà chị em có thể nương tựa, tu học và xây dựng tăng thân. Sáng sáng, trên đường đi lên chánh điện để ngồi thiền, chị em sẽ được nghe cô Diệu Ngọc và cô Diệu Ngộ thỉnh chuông đại hồng. Giọng hô chuông của các sư cô thật khỏe, niệm đều đều cả trăm biến Nam mô A Di Đà Phật. Lâu lâu các sư chú nhỏ, đệ tử Sư phụ cũng thỉnh chuông. Các chú khoái nhất là chờ quý sư cô nhiếp tâm trong chánh niệm lặng lẽ đi thiền hành ngang qua, và rồi giật mình la lên vì các chú thỉnh chuông quá bất ngờ ngay sau lưng. Cứ nhìn nét mặt và nụ cười của các sư chú thì biết ngay. Sau đó một thời gian, các chị em cũng được luân phiên thỉnh chuông đại hồng. Đại chúng có cơ hội tận hưởng nhiều giọng hô chuông của các sư chị, sư em. Sư phụ luôn nhắc nhở giờ giấc thỉnh chuông phải chính xác. Dân chúng quanh đó đã quen nghe theo tiếng chuông để thức dậy mỗi buổi sáng nên mình không thể nghỉ, phải có sự đều đặn dù đó là ngày làm biếng trong tu viện.

Bát Nhã thuở ấy hầu hết là người trẻ, nhiều nhất là các sư em tuổi từ 13 đến 25, ham tu, vui vẻ, mạnh khỏe, mà cũng ham chơi, quậy phá và ham ngủ. Mỗi buổi ngồi thiền quý thầy và quý sư cô lớn phải thay phiên làm giám thiền cho cả hai xóm. Chỉ mỗi việc đánh thức các sư em đang gật gù hoặc xoay vòng để khỏi uổng phí thời gian thiền tập thôi cũng đủ vất vả cho quý vị lớn rồi. Thiền đường Tâm Bất Động dần dần không còn đủ chỗ cho quý sư cô nên phải dùng cả hai tầng dưới và trên. Con còn nhớ bước chân rón rén đi lên tầng trên của sư cô giám niệm. Ngại nhất là mỗi lần Sư phụ xuống thăm chúng vào giờ ngồi thiền, Sư phụ cũng đi quanh một vòng và luôn nói lại với quý sư cô lớn sau đó là “quý sư cô ngồi thiền còn ngủ gục nhiều quá”. A ha, mà đừng nghĩ là quý thầy không ngủ gục nhé. Tình cờ thôi, có bữa con đi làm đệ nhị thân cho quý sư cô ngang qua chánh điện của quý thầy đúng vào lúc kết thúc buổi ngồi thiền và nghe quý thầy đọc một bản danh sách. Không phải danh sách nghỉ ngồi thiền đâu, thời đó không ai vắng ngồi thiền cả. Dù có buồn ngủ, các anh chị em đều cố gắng thức dậy đi tới thiền đường để có mặt cho đại chúng. Danh sách này là danh sách các vị ngủ gục trong khi ngồi thiền. Đi qua thoáng nghe đọc tên quý sư chú mà con cứ cười khúc khích. May quá, bởi chắc con cũng có tên trong danh sách nếu những ngày qua con ngồi thiền trên này. Hai xóm gần nhau nên có thể nghe tiếng hô canh từ chánh điện quý thầy và tiếng niệm Bụt đáp lại hùng hồn của các em nhỏ trên xóm Rừng Phương Bối. Giờ thiền tọa không khí tu viện hoàn toàn yên tĩnh, chỉ cảm nhận được tất cả đại chúng đều đang làm chung một việc, đó là quay về chăm sóc tự thân và yểm trợ năng lượng tu học cho nhau.

Bát Nhã mưa nắng thất thường. Nắng không gắt, chỉ nhè nhẹ thôi. Sáng chiều nào sương mù cũng giăng giăng khắp các sườn đồi quanh tu viện. Sống ở đây như sống ở tiên cảnh. Giờ thiền hành thường là sau giờ ăn sáng (trừ ngày quán niệm). Trời còn se se lạnh, sương còn đọng lại trên đồi cà phê, trà, sầu riêng và khi nắng lên thì ôi chao, đẹp lung linh. Có những buổi thiền hành sương mù quá không thấy hết cả đại chúng, chỉ theo chân các chị em trước mặt để đi thôi. Những lúc như vậy, thân tâm con hoàn toàn cảm nhận không khí mát lạnh và an trú trong từng bước chân mình. Có những ngày trời đang đãi nắng buổi trưa để phơi củi thì bất chợt mưa xuống, các chị em bị thức dậy thường xuyên khỏi giờ nghỉ trưa để ra gom củi giùm. Tinh thần tập thể là ở đó.

Nếu buổi chiều mà có mưa rào thế nào cũng nhìn thấy cầu vồng đẹp ơi là đẹp ôm trọn vẹn chánh điện xóm Rừng Phương Bối. Lại có những buổi tối trước giờ ngồi thiền thì mưa tầm tã, con đường xuyên từ thiền đường đến ni xá ngắn thôi nhưng lại nằm lơ lửng giữa hai khu nhà, gió thổi mạnh, mưa tạt hết vào người nên không dễ gì tới được thiền đường mà giữ được khô ráo. Những ngày như vậy thời khóa được thay đổi thành “ngồi thiền trên giường”. Đây kia sẽ nghe vang vọng tiếng chuông và tiếng hô canh của từng phòng xen lẫn tiếng mưa, ôi thật êm ả. Có lần vị tri chung, nghĩ là cứ để các chị em ngồi thêm thưởng thức không khí yên tĩnh và tự xả thiền nên không thỉnh chuông để kết thúc. Vậy là các em nhỏ tha hồ ngồi vật vã gật gù trên giường một hồi lâu mới có các chị đến báo cho biết là giờ ngồi thiền đã hết lâu rồi và được đi ngủ. Cái hay thuở ấy là các chị em đều rất tinh tấn trong sự tu tập và rất là ngoan.

Ngày ấy, mỗi tuần một lần, đại chúng được khất thực thức ăn sáng, thiền hành nhẹ nhàng xuống suối, ngồi bên nhau và thưởng thức bữa ăn im lặng. Tảng đá to ven suối thì ngồi được vài người, hoặc chỉ được hai, ba chị em thôi. Không gian yên tĩnh nghe tiếng suối róc rách, tiếng chim líu lo làm mọi người đều trân trọng tận hưởng hết lòng. Đẹp vậy đấy nên ai cũng cứ nhớ hoài, niềm vui không từ những câu chuyện, những trò chơi, không quan trọng trong bát cơm có gì mà là sự nối kết với nhau bằng công phu tu tập và tình chị em ấm áp bên nhau.

Nhà bên cạnh có mấy cây ổi

Bát Nhã hồi ấy đôi khi có những trò nghịch của các em nhỏ còn năng động, ham chơi. Ở một hồi cũng biết có những bí mật xung quanh: cái quán bán bánh kẹo ở trước cổng tam quan, giờ nào là ông bán cà rem thường chạy xe qua và tiếng kèn của ông kêu ra sao, nhất là nhà bên cạnh có bán ổi. Ranh giới nghiêm ngặt, đặt chân ra ngoài là phải xin phép, mà xin thì làm sao được phép để đi mua quà vặt, nên thôi phải làm lén. Thế nào cũng phải có chị em yểm trợ nhau thì kế hoạch mới thành công. Một hai chị em canh chừng, hai vị còn lại nhảy qua được bên kia suối, băng qua hồ nước hàng xóm là có thể hỏi mua được ổi. Đại chúng cũng có dọn trái cây vào giờ ăn trưa nhưng sao vẫn thấy những gì mình tự tìm ra, người lớn không biết thì bỗng dưng thấy ngon hơn nhỉ. Sau này mới vỡ lẽ ra rằng thì ra những lúc đó quý sư cô cũng biết nhưng chỉ cười thôi và nhắm mắt cho qua. Thì ra quý sư cô cũng cảm thông cho những trò nghịch và thú vui của các em nhỏ.

Chỉ tại chợ Bảo Lộc không bán nhiều kiểu dép
Giờ thiền hành ở Bát Nhã quý sư cô bắt buộc phải chít khăn, cho dù trời nắng. Lý do là vì không thể áp dụng được pháp môn nắm tay nhau đi thiền hành một cách ngẫu nhiên nếu không phân biệt được đâu là quý thầy, đâu là quý sư cô. Đồng phục chỉ có ba màu nâu, nâu và nâu. Dáng dấp thì thanh cảnh giống nhau, cũng nón lá, áo ấm đồng phục nên rất dễ nhầm. Nhìn xuống đôi dép thì cũng chỉ một loại. Chợ Bảo Lộc chỉ bán vài loại dép, mà thích hợp với người tu thì chỉ có một hay hai loại thôi. Chuyện lạc dép và nhầm dép là chuyện như cơm bữa, vì vậy trên dép và nón lá của ai cũng phải viết tên. Lâu lâu bắt gặp những câu thơ thật rõ và thật dài trên nón của các anh chị em, không hẳn là để khoe thơ mà chỉ để khỏi lạc. Còn nhìn vào những đôi dép thì tên của mỗi người là đặc điểm nhận diện rõ nhất trên cùng một kiểu dép. Cái đó chắc có thể được gọi là đồng chúng.

Ăn thức ăn theo mùa

Có bài hát của sư cô Chúc Tuệ mà đến hôm nay mỗi khi hát tới câu: “Ôn đi trước kế là đàn con đông thật là đông 300” thì chị em vẫn còn buồn cười. Chỉ hai năm sau thôi số lượng đã đổi thành 500. Ngày quán niệm hàng tuần thì con số đông hơn nhiều, còn quán niệm hàng tháng thì dễ lên tới cả ngàn người. Ban đầu thì rau cải đến từ chợ Bảo Lộc, có cô Khanh gom góp dùm và các sư cô mua thêm. Thời gian đầu còn đi bằng xe gắn máy để mua rau củ,

một thời gian ngắn sau đó thì tu viện có một chiếc ô tô thùng. Mỗi tuần tri khố đi Đà Lạt một lần để mua rau củ cho rẻ. Bao nhiêu là rau củ dành cho cả tuần được mua về sau mỗi chuyến đi. Thức ăn được nấu theo mùa tùy vào những gì mình có trong vườn và những gì người ta trồng được lúc đó. Mình ăn những gì mình có. Không có ý niệm ngán nếu phải ăn suốt một tuần cùng một loại thực phẩm. Hạnh phúc với nhau là đủ rồi. Sướng nhất là những ngày quán niệm đầu tháng có đoàn cư sĩ ở Sài Gòn, Nha Trang, hay một thành phố nào đó lên tham dự, họ đem theo bao nhiêu là quà bánh và trái cây. Các anh chị em tha hồ mà hạnh phúc.

Nghĩ lại con thấy thương quý sư anh, sư chị lớn. Làm sao chỉ có vài vị lớn thôi mà có thể lo hết cho các sư em đông ơi là đông như vậy nhỉ? Từ thời khóa sinh hoạt, việc tu học, tổ chức các khóa tu, ngày chánh niệm cho cư sĩ và còn lo chuyện cơm ăn áo mặc cho các em nữa chứ. Sống với nhau đông như vậy mà ngõ ngách nào các chị em cũng nhận được tình thương, bàn tay chăm sóc, sự nâng đỡ, dẫn dắt của quý sư anh, sư chị lớn. Chúng con xin gởi lòng biết ơn của chúng con đến các sư anh, sư chị, những người đã hy sinh rất nhiều cho đàn em thơ ngây, thay Thầy để ban trải tình thương và gieo trồng những hạt giống lành trên mảnh đất mới. Chắc chắn ngày ấy quý sư anh, sư chị đã gặp vô số những thử thách. Con đã thấy niềm tự hào và hạnh phúc lấp lánh trong mắt quý vị mỗi khi thấy các em mình lớn lên từng ngày, trưởng thành từ từ và đang còn đi trên con đường đẹp này.

Ở trung tâm Làng Mai nào trên khắp thế giới cũng có sự hiện diện của những người con Bát Nhã xưa, đã và đang đóng góp hết sức mình vào công trình xây dựng tăng thân, chia sẻ tình thương và sự tu học cho những người cần đến. Bát Nhã không chỉ là một tu viện xưa, hay một mảnh đất thuộc về quá khứ. Bát Nhã đang được tiếp nối nơi những người con đã từng sinh ra và lớn lên từ đó. Nhớ về nơi đó là nhớ về những bài học, tình huynh đệ và sự bình an mà chúng ta đã từng hiến tặng cho nhau. Thương chúc các anh chị em tiếp tục có mặt một cách đẹp đẽ và vững vàng nơi mình đang sống. Mình luôn vẫn mãi trong nhau và rồi khi nào gặp lại, mình sẽ lại kể cho nhau nghe chuyện xưa để xây dựng một ngày mai. Ngày mai đó chắc chắn là đẹp lắm.

Cho một miền quê hương

Chân Pháp Khả

Chú nhớ cái thời Bát Nhã, ngày đó còn chưa đầy mười sáu tuổi. Chú theo một chuyến xe của quý thầy đi vào từ Huế. Xe đến xóm Bếp Lửa Hồng trước; xóm Bếp Lửa Hồng có một con đường nhuốm màu đất đỏ như cái sân nhà chú. Ngày đó, có nắng chiếu lên hàng liễu hai bên đường. Đồi chè xanh mát, con đường thoai thoải cong cong. Có hai sư cô ra giúp các thầy chuyển đồ đạc từ trên xe xuống, họ cười rất tươi. Đó là “những nụ cười Làng Mai” lần đầu tiên chú thấy.

Chú nhớ cái thời Bát Nhã, khi xe tiếp tục chạy lên xóm của quý thầy, xóm Rừng Phương Bối. Xe dừng trước tăng xá, có hai chú tiểu nhỏ, mặc áo tràng lam, chạy lon ton từ tăng xá ra chào quý thầy vừa về, nói cười hớn hở. Hai chú nói nhiều thế, một chú nói giọng Huế, một chú nói giọng Quảng Trị, cả hai giọng đều nặng rất đặc trưng. Sau này chú mới biết; tên của hai chú lần lượt là Quang Chính và Bá Khai. Hai chú cười nói với các thầy rất nhiều, mà chẳng nói với “người mới đến” này một câu nào cả. Có lẽ, đồng trang lứa mà lần đầu mới gặp nhau, không nói chuyện chưa hẳn là không thích nhau, mà vì ngại ngùng. Tranh thủ lúc đó, chú đưa mắt nhìn tăng xá, thấy gần gũi vì có ba tầng cao, y như ngôi trường phổ thông của mình. Cứ nghĩ là chùa thì sẽ có mái cong, khói hương nghi ngút, các thầy mặc áo vàng, cổ đeo chuỗi hạt, đi ra đi vào với một sắc thái nghiêm nghị, thậm chí lạnh lùng. Xưa nay sự lạnh lùng luôn là điều dễ làm chú ái ngại nhất. Nhưng các thầy ở đây bận đồ nâu, không đeo chuỗi hạt, dáng vẻ khoan thai, nhìn chú và mỉm cười. Chỉ thế thôi, chú bắt đầu thấy thích.

Chú nhớ cái thời Bát Nhã, món ăn ngày mới đến ấy là cơm nguội và mít kho. Chú đã ăn món đó nhiều lần lúc còn ở nhà rồi, nên không lấy gì làm háo hức lắm. Nhưng, giữa cái không gian núi đồi xanh cao gió mát ấy, chẳng hiểu sao món cơm nguội mít kho trở nên ngon đến diệu kỳ!

Chú nhớ cái thời Bát Nhã, cái phòng đầu tiên được ở tên là Lộng Gió. Tên nó như thế bởi vì mỗi lần mở cửa sổ là gió cao nguyên ùa vào, mát rượi. Gian phòng đó là một khoảng không gian có nhiều điều để nhớ. Có những đêm, bạn nhỏ ngủ giường tầng trên lăn té xuống nền nhà, rồi lại trèo lên ngủ tiếp, rồi lại té, đến ba lần, mà chẳng hề hấn gì cả. Hồi đó, chú chỉ vào để chơi, đâu biết thực tập chánh niệm là gì! Phòng đó U14 có, mà U40 cũng có, nghịch ngợm tới đâu đâu nhưng chưa bao giờ cãi nhau, thân nhau như ruột thịt. U14 thì đùa giỡn đuổi nhau chạy quanh phòng ầm ĩ, nhưng chú Kính – U40, vẫn điềm nhiên hát và gảy đàn guitar, không hề bị phân tâm bởi tiếng ồn lũ trẻ. Chú thích có mấy U14 trong phòng lắm! Nhờ chú Kính, chú bắt đầu biết đến thiền ca, với Lòng không bận về, hay Con cá dung thông. Thi thoảng còn có Nắng thủy tinh, Gọi tên bốn mùa hay Bốn mùa thay lá… nữa. Giọng chú Kính trầm ấm, rất Huế và mang cung cách của người hoài cổ, xa xưa. Sau này, rất muốn gặp lại chú Kính một lần, chỉ để nói lời cảm ơn đã là nguồn cảm hứng cho chú học đánh đàn guitar. Nhưng đã hơn mười hai năm, kể từ khi được ở chung trong cái phòng Lộng Gió thân thương ấy, chú chưa từng được gặp lại chú Kính, dù chỉ một lần.

Chú nhớ cái thời Bát Nhã, hồi đó các thầy thương chú lắm! Biết chú chỉ vào chơi hè thôi, không phải vào thực tập, rất nghịch ngợm ham chơi, vậy mà vẫn thương. Có lẽ vì tình thương ấy, sau này chú đã quay lại. Thi thoảng đi thiền hành được các thầy nắm tay cùng đi, hễ thấy chú đi nhanh thì níu tay để đi chậm lại. Những buổi ngồi thiền sáng, chú hay được các thầy chỉnh lưng cho thẳng. Các thầy nói, lưng mà thẳng thì tính sẽ cương trực. Mỗi khi xuống xóm Bếp Lửa Hồng giúp các sư cô làm việc, sau buổi được đãi một tô chè trái cây. Khi về mỗi đứa còn “xơ-cua” cho riêng mình thêm một bát, để dành cho buổi tối. Quý thầy dạy chú rất tỉ mỉ về cách nấu ăn, cách xào rau muống làm sao để không bị chuyển màu, cách dùng hai vá lớn đảo thức ăn trong chảo bằng hai tay. Mỗi lần đi chợ tít trên Đà Lạt về, các thầy thường gọi chú đến phụ giúp chuyển thực phẩm vào kho. Giúp xong, thì cho ổi, bánh hay xoài… như là “trả công”. Nhưng lần nào cũng thế, dặn chú là không được hưởng một mình, mà nhớ đem về chia đều trong Lộng Gió. Ổi, xoài thì lần nào cũng chia, nhưng nếu là hồng xiêm (sapôchê), thì hình như chưa lần nào chú chịu phân phát cả!

Chú nhớ cái thời Bát Nhã, mỗi tuần hai lần được chơi đá bóng với các thầy trên cái sân Thạch Sỏi huyền thoại. Hồi đó, Bá Khai đâu có được các thầy cho phép chơi cùng đâu, thế mà chú lại được cái may mắn đó. Có lẽ hồi đó Bá Khai còn bé hơn cả chú. Sau này lớn lên, Bá Khai thi thoảng thường “kiện tụng” với chú lắm, kiểu như là một cái gì đó rất “bất công”. Tối đến làm biếng, chú và Bá Khai còn được quý thầy cho vào phòng riêng, ăn mì gói với rong biển. Ở nhà, mì gói đôi khi mẹ mua về đến mấy thùng, để đến nỗi hết hạn, có bao giờ chú nhìn đến đâu. Nhưng ở Bát Nhã, được ăn mì gói trong phòng với quý thầy, là một diễm phúc!

Chú nhớ cái thời Bát Nhã, ba tháng hè trôi qua như cơn gió. Chú phải về lại để học tiếp cấp ba. Ngày chú đi, nắng cũng trong veo như ngày chú đến. Nhưng chú buồn lắm vì phải xa Bát Nhã, xa các thầy, các sư cô. Không được đi thiền hành dưới rừng thông, hay ngồi thiền trong thiền đường Cánh Đại Bàng với hàng trăm chiếc áo nâu nữa. Chú phải về để vẽ tiếp cái tương lai của mình. Ba tháng ở Bát Nhã, chú chưa hề giận ai, vì chung quanh đều là những con người bình dị. Mỗi lần nghe tiếng chuông, chú nương theo hơi thở, nhẹ nhõm cả thanh xuân. Đó là cái trải nghiệm mà những năm tháng học hành chú ít khi nếm được. Chú cảm thấy cuộc sống mình có lẽ phải gắn liền với cái cảm giác an yên đó. Môi trường ở ngoài thường cho chú cảm giác tầm thường, không thỏa mãn, vô định và bất an. Trong khi đó bóng áo nâu đi thảnh thơi giữa rừng thông là một dáng hình tiêu diêu đẹp đẽ. Có một sự so sánh âm thầm diễn ra trong tâm thức. Một lối sống đơn giản, những nụ cười thanh thoát, những lối mòn dẫn xuống suối, tự bao giờ chú xem nó là quê hương. Lúc đó, không thể giải thích thành lời vì chú còn bé quá, chỉ dùng trái tim để trực cảm. Biết rằng lối sống này sao sao đó, sẽ thỏa mãn cho những mơ ước thẳm sâu, ngay cả chính mình vẫn chưa thể gọi tên. Ba tháng ở Bát Nhã, thấy mình chỉ biết nghịch ngợm, rong chơi. Ấy thế mà đã xoay chuyển hoàn toàn, là một ngã rẽ lớn, hay là một bước đột phá mới toanh cho cuộc đời và tâm tư chú. Trước khi vào Bát Nhã, chưa bao giờ nghĩ mình sẽ đi trên con đường này, không quen với việc cạo đầu, đeo chuỗi hạt, và bận áo vàng. Nhưng giờ đây, xa nơi này, chú nghĩ là mình đang rời xa một vùng trời rất đẹp.

Thầy từng dạy chú nấu ăn, cũng là người đã chở chú ra bến xe Bảo Lộc. Thầy xem chú như em trai, chú cảm nhận được điều đó. Khi xe chuyển bánh, mắt chú bỗng long lanh, chú lấy tay quẹt đi cái lưu luyến dại khờ và thiêng liêng tuổi nhỏ. Lần đầu tiên trong đời thấy mình tha thiết và đáng thương. Nhưng cũng chính cái lúc phải rời xa ấy, cũng chính là lúc chú biết rõ ràng và chắc chắn, một ngày không xa mình sẽ quay lại nơi này!

Chú nhớ cái thời Bát Nhã, hồi đó chú làm sadi cũng được vài ba tháng rồi. Cái thời mà ca hát, làm thơ, sáng tác thiền ca dần trở nên một mảng màu nhiều sinh khí. Lúc ấy xóm Rừng Phương Bối có một nhóm các thầy mà ai đó đã đặt cho cái tên là ban văn nghệ sĩ dòng nhạc áo nâu, hay cổ xúy và khuấy động phong trào viết nhạc, ra thơ. Sau những giờ lớp học mỗi sớm ở thiền đường Cánh Đại Bàng, các thầy thường hẹn nhau ngồi lại hát thiền ca, hay đọc và phân tích thơ của tác giả nào đó, nghe có vẻ am hiểu lắm. Chú còn bé, hiển nhiên không được dự vào. Nhưng chú thích ngồi yên một góc chống cằm nhìn các thầy đàn hát. Chú biết, mình thích hát, và mình cũng thích nhìn mọi người chung quanh hát. Chú thích làm thơ, và chú cũng thích nghe mọi người đọc thơ. Ai mà trách chú lơ thơ bay bổng, học đòi bắt chước lối sống của tao nhân, chú cũng đành chịu. Chú chỉ thấy chúng làm cho lòng hân hoan, khai sáng, không làm mình mất đi nhựa sống, thì mình có sao sống vậy, khỏe khoắn và như nhiên.

Khi nghe nhạc nghe thơ, mắt chú lúc thì tròn lên thưởng thức, lúc thì phải nhắm lại, vì ý thơ câu nhạc sâu lắng đến tim người. Tác giả đôi khi đã nói hộ giùm mình, những điều mà chú cũng có cùng cảm nhận nhưng không thể chắp bút viết thành chữ, thành câu. Các thầy, các sư cô làm nhạc và thơ hay lắm, những giai điệu ấy đã đôi lần đi vào trong chú với những giấc mơ trưa. Những bài thơ, bài nhạc nào hay, ngày nào chú cũng mang ra hát đi hát lại. Chú hay hát những câu như: “Trong đêm bao la, từng vì sao múa ca, thông reo vi vu, trò chuyện với trăng già…” Hay: “…Tình yêu anh em bắt đầu từ những gì… đơn sơ nhất. Yêu dáng ai ngồi rất thẳng, yêu em bé kể giấc mơ hoạ mi. Yêu thiền ca anh hát lòng đất tuôn mầm xuân. Nắm tay nhau cùng vui bước trên đường…” Đúng là các thầy, các sư cô nhà mình hay thiệt, những cái đẹp của thiên nhiên luôn được xem như một cái gì to lớn lắm!

Và hễ lần nào chú đọc được những dòng như:

… Nỗi đau của tôi thanh thoát như trời xuân, ấm áp cỏ hoa muôn lối
Niềm đau của tôi đọng thành nước mắt, ngập về bốn đại dương sâu

Hãy nhớ gọi đúng tên tôi, cho tôi được nghe một lần tất cả
Những tiếng tôi khóc, tôi cười
Cho tôi thấy nỗi đau và niềm vui là một…

(“Hãy gọi đúng tên tôi” – Sư Ông Làng Mai)

hoặc là:

… Đừng ghét bỏ thân thể em
Vì đó là đền thờ linh thiêng của linh hồn nhân loại
Mắt trong của em là minh châu ngời sáng, chứa đựng bóng hình tam thiên thế giới
Và tai em có quyền hạn tối cao với suối chim Với hải triều sớm tối
…
Và bàn tay em
Là những bông hoa thương yêu ngàn đời không cần ai hái
(Những bông hoa còn bừng nở nhiệm mầu Làm diễm lệ cả khu vườn nhân loại)
Và vầng trán em
Là bình minh sáng nhất của các bình minh…

(“Kiến trúc chân như” – Sư Ông Làng Mai)

là chú xúc động mà chưa rõ nguyên nhân là gì, chỉ mong tháng năm có thể trả lời cho chú. Có người còn nói rằng khi đọc những dòng thơ đó họ còn rung cảm mãnh liệt hơn, mong được chạy đến bên Thầy, sà vào lòng Thầy mà khóc. Dù là ai thì cũng có quyền một lần trong đời được khóc òa như đứa trẻ, dù gái hay trai thì cũng sẽ không bị chê cười, không bị quở trách là yếu đuối. Những giọt nước mắt đó sẽ cuốn đi bao tủi hờn, thổn thức. Cái chuyện khóc òa kia bỗng trở nên mầu nhiệm đến vô cùng! Chú

mong lâu lâu mọi người ngồi chung lại, đàn hát hoặc đọc thơ cho nhau nghe, vì chúng ta là những người giàu có, biết thưởng thức sự sống, không bận bịu, có rất nhiều thời gian. Thật ấm cúng khi nuôi nhau bằng ý thơ, con chữ…

Chú nhớ cái thời Bát Nhã, lúc đã làm sư chú được gần hai mùa an cư. Được thấy hai mùa hoa cà phê nở, trắng tinh và thơm ngào ngạt. Mỗi lần đặt tay lên đầu, là mỗi lần chú tự mỉm cười ngạc nhiên vì bây giờ mình là sư chú, trong khi thời gian ngắn trước đây thôi, cái ý niệm bận chiếc áo nâu trong đầu hẳn còn xa lạ. Thời gian cứ thế trôi…

Đến một ngày, chú nhận tin là mình và một vài thầy nữa sẽ được chuyển đi trung tâm khác. Cảm thấy hơi bất ngờ và hụt hẫng, vì phải rời xa thiên đường có những ngõ ngách mình chưa biết trước để tranh thủ ghé thăm. Thôi thì cất đi những ngông cuồng tuổi trẻ, mang theo những gì chú có, một chút gió, chút trăng, những tháng ngày an vui, hay cái hương hoa cà phê ngào ngạt. Chú thấy an ủi là mình đã trọn vẹn với tinh thần “Đại chúng cử đâu, con đi đó!”, dù những ước muốn được ở lại nơi đây chưa kịp nói thành lời, chưa được lắng nghe, vô tình để lại một vết thương, không tên không tuổi. Những thương tích trẻ con, tưởng chừng như đến rồi đi, sao thi thoảng nghĩ về nó vẫn còn to lớn thế? Lại thêm một lần xe chuyển bánh, lại thêm một lần mắt chú hóa long lanh. Chú nhìn thật kỹ bóng dáng nâu sòng rảo bước giữa rừng thông, nhìn thiền đường Cánh Đại Bàng ẩn mình giữa những làn sương mai bàng bạc. Chú không thấy tiếc, dù đó đã là lần cuối chú được ngắm nhìn…

Chỉ có khoảng hai năm ở đó, nhưng mỗi khi nhớ về, Bát Nhã trong chú là một miền quê hương sinh động, mầu nhiệm và an vui. Hễ khi nào thấy ai đó cất bước thảnh thơi, ai đó nở một nụ cười như nhiên thì chú mừng vui lắm, vì nó giúp chú gặp lại “những nụ cười Làng Mai” buổi đầu. Bát Nhã là cái nôi, nơi có một cuộc tao ngộ thật tình cờ giữa chú và những điều tươi đẹp. Chú hứa sẽ học cách không vô tình làm

tổn thương bất cứ một sư em nào, thương tích ngày xưa luôn dặn dò chú thế. Ai cũng mong được khôn lớn một cách tự nhiên, có đủ không gian để phát giác những tinh hoa, được nói ra những điều mình muốn nói, được lắng nghe, hoặc dù vấp ngã đến đâu cũng sẽ còn nguyên cơ hội, nhận được sự đợi chờ, tha thứ. Nếu như thế, tâm người sẽ hé nụ những bông hoa, và niềm biết ơn sẽ ở trong tim hoài mãi. Không để lòng lắng nghe một tâm hồn thơ trẻ, chú thấy mình như có lỗi với cả một con đường…

Bây giờ, hóa thân của Bát Nhã đã ở khắp nơi, nhưng chú vẫn hứa rằng một ngày không xa mình sẽ về thăm lại…

Trời che đất chở

Chân Sắc Nghiêm

Con tin là người dân ở quốc độ nào, biên giới nào, quốc gia nào trên hành tinh xanh xinh đẹp này đều có tình thương cho đất. Dù có ý thức hay trong vô thức, tình thương đó luôn luôn hiện hữu. Tình thương có thể phát khởi từ lòng trắc ẩn khi thấy một chú cá heo qua đời vì hàng trăm mảnh nylon trong bụng. Tình thương có thể phát khởi từ lòng biết ơn vì nhờ đất sản sinh hoa màu, cây trái,… cung cấp đủ thực phẩm cho sự sống con người. Hay tình thương phát khởi khi hiểu rằng đất rên xiết chống chọi những trận thiên tai, hiểm họa…

Người Việt từ bao đời được đất chở che, nuôi dưỡng. Nếp sống của cha ông từ ngàn đời luôn gần gũi với thiên nhiên. Tình thương cho đất đã đi vào kho tàng ca dao, tục ngữ: Đất lành chim đậu, Tấc đất tấc vàng,…

Đất không chỉ là nguồn cội – Quê cha đất tổ. Đất còn là cơm áo, chỉ cần có đất là có ấm no, có sự nghiệp. Có “mảnh đất cắm dùi” thì yên tâm khởi nghiệp, không còn sợ nữa. Đất tạo ra vật chất, đất mang giá trị tinh thần. Khi gia cảnh túng thiếu, phải bán hết mọi thứ trong nhà nhưng “đất hương hỏa” thì không bao giờ được bán, nó như mạng mạch của gia đình. Cái tình với đất được biểu hiện rõ ràng nơi những người dân cày sâu cuốc bẫm, tiếp xúc và sống hàng ngày với đất, lên xuống theo diễn biến của những vụ mùa.

Còn người dân thành phố như con, trước khi đi tu, liên hệ với đất không khắng khít, chặt chẽ như vậy. Sự hiểu biết của con về tương tức còn chưa được hình thành. Trên bề mặt nhận thức mình biết về sự tương quan, nhưng cái nhận thức đó chưa trở thành đời sống, thế nên cách sống của mình vẫn phản ánh cái nghĩ: mình và đất đai, khí hậu, môi trường là hai thực thể tách biệt.

Những năm tháng trong chùa, những câu kinh tiếng kệ, rồi tâm thức cộng đồng và sự học, hiểu thêm về giáo lý tương tức đã cho con có cơ hội nhìn đất trong phạm trù tương tức. Con thấy mình biết thương đất nhiều hơn. Thương đất cũng là thương sông ngòi, núi non, không khí, cỏ cây,… Con thấy mình biết nhìn ngắm cái đẹp của đất trời. Biết trân trọng những buổi sáng huy hoàng khi mặt trời lên làm long lanh những giọt sương trên đầu ngọn cỏ. Biết trân trọng không khí trong lành buổi sớm mai cho mình hít thở những hơi thở đầu ngày. Biết quý những buổi chiều vàng mùa thu khi ánh nắng xuyên qua làm rạng rỡ những chiếc lá vàng đỏ… Tất cả những vẻ đẹp đó nuôi dưỡng tâm hồn, chữa trị những vết thương và cho con thêm niềm vui sống.

Mỗi lần đọc Bài kinh Ca tụng đất Mẹ của Sư Ông là mỗi lần con xúc động trước sự bao dung, đẹp đẽ tròn đầy của đất Mẹ:

Mẹ đã sinh ra bao chủng loại

Tạo bao mầu nhiệm ở trên đời

Thương yêu hết mực, không kỳ thị

Ôm lấy muôn loài chẳng sót ai

Thuần hậu, bao dung và vững chãi

Mẹ đang chuyên chở cả muôn loài.

Khi mình thương, mình mong muốn biến tình thương của mình thành hành động. Hành động đến từ ước muốn tôn trọng và bảo vệ. Nhưng trước tiên, tình thương phải bắt đầu từ sự hiểu biết thì tình thương đó mới có thể bền chặt theo tháng năm.

Niềm tin

Con nhớ, năm 2016, con được về Việt Nam thăm nhà, sau năm năm sống ở Viện Phật học, Đức. Về đến sân bay Tân Sơn Nhất đã là mười giờ tối. Hình ảnh ấn tượng đầu tiên con bắt gặp đến từ một chú bán trái cây bên đường. Không hiểu sao lúc đó con rơi nước mắt. Thấy thương vô cùng! Thương người dân mình cơ cực! Gương mặt khắc khoải của chú, trong một buổi khuya Sài Gòn với hàng trái cây đơn sơ làm cho con xúc động. Việc mưu sinh đâu có dễ dàng. Cái quan tâm về cơm áo gạo tiền hàng ngày nó chiếm trọn tất cả các quan tâm khác.

Có hôm bố hỏi con: “Muốn ăn sầu riêng không, bố mua cho?”. Mẹ nói: “Thôi, thuốc không à!”. Bố nói: “Có cái gì mà không có thuốc đâu!”. Rồi con biết thêm, người ta trồng rau cũng trồng thành hai luống. Một luống để bán, có thuốc và một luống để ăn, không có thuốc. Đi đâu con cũng nghe bàn tán những vấn đề về thực phẩm ô nhiễm.

Lại thêm mật độ xe ở thành phố ngày càng dày hơn, phải làm thêm cầu vượt, phải mở rộng đường, khói bụi tỉ lệ thuận với số khẩu trang. Ra đường ngày trước đã khó nhận ra người quen, giờ còn khó hơn vì ai cũng che phủ từ đầu đến chân; đôi mắt cũng không thấy vì phải đeo kiếng chống bụi, chống nắng. Tham gia giao thông trên đường về, con thấy mình căng và mệt. Con cứ mải miết suy tư về môi trường sống.

Rồi con nhớ đến thằng em trai. Có hôm nó đi học về, chạy chiếc xe Max, tay cầm bịch nước mía đã uống hết (có cái ống hút) trên tay. Con hỏi: “Sao không quăng cái bịch uống hết rồi đi em, cầm về nhà làm chi vậy?”. Nó nói: “Đi suốt đường mà không thấy cái thùng rác nào hết, chị Hai”.

Nghe nó trả lời mà con thấy ấm lòng. Thằng em, té ra cũng có cách bảo vệ môi trường riêng của nó.

Gần đây, con tình cờ nghe câu chuyện về dự án xe điện Datbike của Nguyễn Bá Cảnh Sơn, một bạn 9X ở Đà Nẵng. Một người đã có việc làm ổn định, là một kỹ sư phần mềm ở Silicon, thao thức về lại quê nhà với khát vọng cống hiến. Nghe bạn chia sẻ: “Khi làm việc ở Silicon, em suy nghĩ mãi liệu những việc mình đang làm ở bên kia, làm cho những trang web chạy nhanh hơn, làm cho hệ thống xử lý dữ liệu chạy nhanh hơn có thật sự quan trọng không khi mà điều kiện căn bản nhất của cuộc sống là hít thở thì người thân và bạn bè của mình ở đây còn chưa có. Em quyết định về lại Việt Nam để thành lập Datbike...

Không biết từ bao giờ mà việc mang khẩu trang này đi ra đường đối với người Việt Nam chúng ta trở thành một phần tất yếu của cuộc sống. Ô nhiễm môi trường càng ngày càng trầm trọng. Đó không phải là những gì em đã từng có trước đây và điều đó làm em suy nghĩ mãi. Vì vậy em trở về Việt Nam, thành lập Datbike với một mục tiêu duy nhất làm sao để cho người Việt Nam chúng ta khi ra đường không ai phải đeo cái khẩu trang này nữa”.

Nghe bạn chia sẻ con thấy mừng và có thêm niềm tin tưởng vào thế hệ trẻ của Việt Nam. Các em 9X, sau con một thế hệ, dám sống, dám ước mơ, dám thực hiện. Khi khởi nghiệp, các em đã biết suy tư về vấn đề môi trường, về giá trị đạo đức, giá trị nhân văn của nghề nghiệp mình chọn. Đó là chánh mạng, nghề nghiệp chân chánh.

Bé Thanh An

Bé Thanh An sinh năm 2016, là thế hệ thứ ba của gia đình. Bé sinh ra đúng ngày thứ 50 sau khi ông ngoại bé qua đời. Vào bệnh viện, bế bé trên tay, con cảm nhận rõ ràng bé là một hiện hữu nhiệm mầu, là một món quà của vũ trụ, là sự tiếp nối đẹp đẽ trong gia đình. Ngày bé ra đời, con viết xuống trong quyển sổ nhỏ:

Bé đã sinh ra rồi
Chân trời xôn xao dâng ánh sáng.

(“Bé đã sinh ra rồi” – Thơ Sư Ông)

Thương bé Thanh An cũng là thương 360 ngàn em bé sinh ra cùng ngày, thương 134 triệu em bé sinh ra cùng năm với Thanh An. Con thấy tình thương dành cho Thanh An – cháu ruột của mình – cũng dễ dàng nhân rộng ra cho hàng triệu em bé khác một cách tự nhiên.

Những bất ổn về môi trường ở Việt Nam có lúc làm cho sự lo lắng trong con lên cao. Con nghĩ thế hệ của bé sẽ đối diện với nhiều khó khăn hơn về môi trường sống và về vấn đề tiêu thụ. Có lúc cái lo lắng trong mình nói với mình rằng hay là gia đình tìm cách nào cho bé ra sống ở nước ngoài, có môi trường sống xanh sạch hơn. Con mỉm cười với mình! Dùng lăng kính tương tức soi vào thì thấy dù có đi với tốc độ ánh sáng, đi hoài đi mãi không ngừng nghỉ cũng không thể đi ra khỏi thế giới tương tức này. Một tảng băng tan ở Nam Cực cũng có tầm ảnh hưởng đến tất cả địa cầu. Điều mà con có thể làm được cho bé có chăng là dạy bé biết thở bình an trước những thử thách, sợ hãi trong đời sống. Điều ước của con là ước gì Liên Hiệp Quốc có thể thêm vào quyền trẻ em một điều khoản: Mỗi đứa trẻ có quyền được đến Làng Mai một lần! Đến Làng, chỉ để được học cách sống đơn giản, có mặt và gần gũi với thiên nhiên. Rồi sau này, những chất liệu đó nơi tàng thức sẽ nuôi được các bé trong đời sống bộn bề.

Tứ vô lượng tâm

Khi mình thương một người, mình muốn bảo vệ, che chở cho người đó. Nhưng thử tưởng tượng ngày nào mình cũng than khóc, sợ hãi, tức giận vì người đó đang khổ đau. Mình quằn quại, đau đớn theo. Đặt bạn vào hoàn cảnh được thương như vậy bạn cảm thấy thế nào? Với con, chắc con buồn lắm. Bản thân đã khổ mà thấy người thương mình cũng khổ thì nỗi khổ ấy lại cộng thêm lên. Tình yêu đất Mẹ cũng như vậy!

Những năm gần đây, sự sống của trái đất đang đi đến lằn biên báo động. Những cảnh báo ở mức độ toàn cầu về tình trạng của đất Mẹ ngày càng mạnh mẽ và khẩn thiết. Con thấy mình may mắn vì đang sống trong một tăng thân biết thương đất Mẹ và cũng biết thương nhau. Vì tình thương chung nên hành động cũng là hành động chung. Mình mạnh mẽ hơn nhiều khi làm cùng nhau, san sẻ chung với nhau một nỗi quan tâm.

Mùa An cư kiết thu năm nay, anh chị em chúng con đã cùng nâng cao ý thức về vấn đề môi trường. Những buổi sinh hoạt theo chủ đề (workshop) được mở ra để cùng nhau học hỏi, hiểu biết thêm về thực trạng của đất Mẹ và từ đó có những hành động cụ thể. Những bảng khảo sát về mức độ quan tâm đến đất Mẹ trong đại chúng rất khả quan. Anh chị em nào bồ đề tâm cũng mạnh mẽ, dễ dàng xúc động, dễ có tình thương khi nhìn thấy các chú hải cẩu chết hàng loạt, những đàn dơi chết la liệt trên mặt đất hay khi thấy cây rừng bị tàn phá. Ngồi xem phim tài liệu chung với nhau, cảm nghe được năng lượng tập thể, ý thức cộng đồng lan tỏa mạnh mẽ trong thiền đường.

Rồi sáu workshop được chuẩn bị chu đáo từ các nhóm nhỏ. Mỗi nhóm chăm sóc workshop đều đóng góp hết lòng. Khó nhất là phải nghiên cứu từ trong đời sống của đại chúng, để thấy được phương cách tăng thân đang sinh hoạt và từ đó cống hiến những buổi workshop gần gũi, cụ thể. Không khí của những buổi workshop thật vui tươi, người tham dự và người thuyết trình đều rạng rỡ. Thấy được tình trạng chung và cũng lạc quan thấy rằng những hành động nhỏ của mình như phân rác ra đúng loại, mua thực phẩm sạch, theo mùa, tiết kiệm nước, ăn thực phẩm thuần chay (vegan),… cũng đã thể hiện một phần sự quan tâm của mình đến đất Mẹ. Khi thấy biển Aral ở Trung Á khô cạn thì ý thức về việc bớt mua sắm quần áo cũng dễ dàng nâng cao. Rồi khi anh chị em trong workshop về năng lượng ước tính được lượng khí thải carbon (Carbon Footprint) của xóm thì vấn đề tiết kiệm sưởi, điện, giảm di chuyển bằng máy bay cũng được quan tâm nhiều hơn.

Điều ấn tượng cho con là các anh chị em cùng học, cùng làm việc chung với nhiều niềm vui và tình huynh đệ. Nhóm nào cũng thể hiện được sự sáng tạo, hài hước, thông tin được chắt lọc phù hợp. Nhớ lại câu chuyện mất rác mà vẫn còn thấy vui. Chuyện là nhóm workshop về “chuyển hóa rác” có một yêu cầu rằng ai tham dự workshop cần phải tự gom rác cá nhân mà mình sử dụng trong tuần để mang đến workshop và cùng học cách phân loại. Có một thầy gom rác cả tuần, gần đến ngày tham dự workshop thì phát hiện ra… mình mất bao rác. Cái cảm giác chưa bao giờ việc mất bịch rác lại trở nên quan trọng và đáng tiếc đến như vậy! Có những thứ những tưởng không cần, vậy mà có lúc mất đi cũng khiến ta thấy tiếc vô cùng.

Sáu workshop diễn ra hài hòa. Người hướng dẫn không thấy tự hào vì mình biết nhiều hơn, và cũng không đòi hỏi, áp đặt ý mình. Người tham dự cũng hết lòng trân trọng, lắng nghe bằng trái tim cùng đôi mắt mở to. Tất cả đều cùng một nhịp, không phán xét, không tạo áp lực cho nhau.

Những chia sẻ dễ thương và nuôi dưỡng sau những giờ sinh hoạt, những giây phút mọi người cùng ngồi lại sau giờ thuyết trình để viết vào những bảng khảo sát cách mình hiểu, những gì học được và đưa ra những ước nguyện nhỏ bày tỏ tình thương với đất Mẹ: Con nguyện không mua thêm đồ nếu không cần thiết. Giảm tiêu thụ, lựa chọn sản phẩm BIO và giảm dùng nylon. Xem xét kỹ trước khi muốn mua hay vứt bỏ một thứ gì đó. Ít thay đổi giày dép, vật dụng cá nhân. Khi mua nên chọn đồ kỹ càng, yểm trợ thực phẩm, mặt hàng của địa phương,…

Đối với câu hỏi: “Điều ấn tượng nhất trong suốt buổi thuyết trình là gì?”, đa số kết quả là hạnh phúc vì năng lượng tập thể, vì được cùng làm chung với nhau trong tinh thần sáng tạo, vui tươi. Cùng với nhau mình có thể làm hay hơn rất nhiều!

Được nhìn ngắm anh chị em cùng học hỏi và chơi với nhau trong tinh thần ấy con thấy lòng ấm áp và con biết đất Mẹ cũng đang mỉm cười. Tình yêu cho đất Mẹ cũng cần lắm những chất liệu của hòa hợp và an vui!

Đường về mây trắng gọi trời xanh

Chân Minh Hy

Thầy Pháp Lượng là một vị giáo thọ Làng Mai, xuất gia năm 2001, trong gia đình Cây Dâu Tây. Thầy đã thị tịch ngày 24 tháng 7 năm 2019 tại Đức. Sau đây là những dòng tâm sự của quý thầy, quý sư cô trong buổi lễ Hộ niệm cho thầy diễn ra tại thiền đường Thánh Mẫu Ma-Gia ở Sơn Hạ vào sáng ngày 26.07.2019 được thầy Minh Hy ghi lại.

Sư anh Pháp Lượng thương quý!

Đã hơn một tháng nay ở Làng không có một giọt mưa. Có hai đợt nóng khủng khiếp từ 38 – 41°C. Thế mà từ tối hôm qua trời trở gió và hôm nay mưa khá nhiều. Ai cũng mừng. Nếu ghé thăm xóm Thượng, sư anh thế nào cũng mừng lắm. Sư anh là người yêu thiên nhiên mà. Mấy hồ sen nhờ trận mưa mà có thêm nhiều nước. Chắc sư anh sẽ vui khi nhìn đàn cá tung tăng bơi lội dưới hồ bên cạnh những bông sen trắng tinh khiết. Mưa làm cho những bông hoa chicorée càng thêm tươi thắm. Hoa chicorée đã nở khắp nơi trên xóm Thượng. Sư anh có thể ngồi ở đâu đó để ngắm hoa và thưởng thức từng ngụm trà nóng.

Sư em rất thích hình ảnh ung dung tự tại của sư anh. Đi đâu sư anh cũng đeo cái bình thủy bên mình, trong đó có trà, trà đậm lắm, chắc là sư anh uống trà thay nước luôn. Đến bây giờ sư em mới tiếc là chưa bao giờ được tặng sư anh một gói trà hay một bông sen ướp trà Bắc. Tiếc thật! Mùa này sư em ướp được nhiều trà sen lắm.

Mấy hôm nay sư em rất nhớ sư anh. Các anh em ở đây ai cũng nghĩ đến sư anh, hình ảnh của sư anh hiện rõ trong sư em hơn bao giờ hết. Có cảm tưởng như sư anh đang ở đây. Sư anh đang dạo chơi, đi ra vườn, đi xuống bếp thăm anh em nấu ăn, hay đang ngồi uống trà cùng với các huynh đệ. Thỉnh thoảng được nghe cái giọng cười khàn khàn của sư anh rất là thích.

Hẳn sư anh còn nhớ cái buổi sư anh ngồi uống trà ở phòng sư anh Pháp Dung trong khóa tu xuất sĩ đầu năm chứ. Các sư anh nói chuyện gì mà cười vui quá làm mấy sư em ai cũng thèm được vào chơi. Sau buổi ngồi chơi đó, đại chúng được thấy một hình ảnh rất đẹp của tình huynh đệ: hai sư anh đã lên pháp tòa chung trong một buổi pháp thoại. Sáng hôm nay thầy Pháp Dung đã nhắc lại kỷ niệm đó trong buổi lễ. Trong buổi pháp thoại đó, sư anh đã nói một điều làm nhiều người tâm đắc, sư anh nói rằng: “…Sống trong tăng thân thì mình cố gắng đi ra phụng sự, mình đừng có ngại, mình đi ra giúp thì người khác mới có cơ hội được nghỉ ngơi”. Trong câu nói ấy chứa rất nhiều tình thương của sư anh. Còn nhớ nhiều năm về trước, khi Thầy và tăng thân cử sư anh đi tu viện Rừng Phong, sư anh hoan hỷ đi. Cử sư anh lên thiền đường Hơi Thở Nhẹ, sư anh hoan hỷ đi. Rồi lần sau đó cử sư anh đi xây dựng Học viện EIAB, sư anh cũng sẵn sàng đi. Hình như ở đâu có khó khăn, vất vả thì sư anh đều sẵn sàng đến. Sư em tu còn yếu, mỗi khi gặp khó khăn, nguy hiểm thì lòng còn e dè, run sợ, nhưng sư anh thì thường hay cười và nói: “Có gì đâu, có gì đâu!”. Sư anh có tình thương đủ, có sự hiểu biết đủ để thương Thầy và tăng thân trong mọi hoàn cảnh như thế.

Sư cô Chân Không cũng có mặt trong buổi lễ sáng nay.Khi hay tin sư anh ra đi, sư cô đã lên Phật đường đốt trầm và mời sư anh cùng ngồi yên với sư cô. Thật kỳ diệu, sư anh đã có mặt đó và cùng ngồi với sư cô. Sư cô cũng đã mời các thầy, các sư cô bên Học viện cùng ngồi thở với sư cô, cùng ôm ấp, cùng tha thứ, cùng cảm thông, cùng trị liệu nỗi đau này. Sáng nay, sư cô
đã mời tăng thân và sư anh cùng ngồi yên trong thiền đường Thánh Mẫu Ma-Gia ở Sơn Hạ. Thiền đường tuy nhỏ nhưng có thể chứa đựng được tất cả. Trong thế giới bản môn, tất cả anh em mình đã gặp nhau. Có buồn đau, có tiếc nuối, có nước mắt nhưng sau cùng đã có được những nụ cười. “Có gì đâu!”. Chỉ là trò chơi trốn tìm thôi mà.

Sư anh là một người tu rất giản dị. Chiếc áo tràng đã bạc màu nhiều năm rồi nhưng sư anh vẫn rất quý, hiếm khi thấy sư anh mặc đồ mới. Sư anh thích cây cảnh (bonsai). Sư anh kiếm đâu đó mấy cây con con, bỏ vào chậu, có khi thêm cục đá bên cạnh và nó trở thành một tác phẩm nghệ thuật. Đã không ít hơn một lần ở Học viện, quý thầy, quý sư cô đã mở lớp rồi mời sư anh hướng dẫn cho thiền sinh học cách làm bonsai. Điều ấy đã khiến Sư Ông lấy làm thích thú và thường hay sách tấn các sư em: “Thầy Pháp Lượng không nói được tiếng Đức hay tiếng Anh, vậy mà cũng có thể hướng dẫn thiền sinh làm bonsai đó con!”. Chỉ cần có một tấm lòng thôi phải không sư anh!

Có một hôm, sư cô Bảo Nghiêm nói: “Pháp Lượng, xin sư em lên xóm Mới giúp các sư cô tỉa mấy cái cây”. Sư anh nói: “Sư em chỉ chăm cây ở xóm Thượng thôi, xóm Mới có các sư chị rồi”. Thế nhưng mỗi khi lên xóm Mới, trong túi của sư anh đều có sẵn cái kéo, thấy cái cành nào khô, mọc không đúng là sư anh tỉa cho nó gọn gàng.

Nhiều khi các anh em khi về phòng thì bỗng thấy có một chậu bonsai, một cục đá hay một gói trà của ai đó để trên bàn. Nhiều khi đoán biết được người đó là sư anh, nhưng sư anh là thế, rất lặng lẽ, kín đáo, không muốn ai biết. Thương anh em thế là đủ rồi.

Sư cô Giác Nghiêm cũng rất quý sư anh ở điều này. Sư cô đã nhắc đến một kỷ niệm rất đẹp lúc sư anh lên thiền đường Hơi Thở Nhẹ thuở ban đầu. Lần đó, sư anh đi vắng, vì cần chỗ nhiều ánh nắng để đặt mấy tấm pin năng lượng mặt trời nên quý sư cô đã chuyển khu vườn nho nhỏ với những chậu cà chua, chậu rau cải của sư anh sang một chỗ khác. Quý sư cô rất ngại vì thấy sư anh rất quý khu vườn ấy. Thế rồi, khi sư anh trở về, sư anh không nói gì cả, không hề than, không hề trách, vẫn tươi cười chơi với khu vườn của mình. Cho đến một tháng sau, khi cùng thưởng thức những trái cà chua đầu tiên, sư cô đã rất biết ơn sư anh vì sự yểm trợ âm thầm mà kín đáo ấy. “Có gì đâu” phải không sư anh! Thế nhưng đối với sư em, đó quả thật phải là một người có công phu tu học thâm sâu mới làm được. Đối với sư cô, sư anh là một người bạn tu rất tuyệt vời dù rằng không có nhiều truyền thông bằng ngôn ngữ.

Ở Học viện EIAB, ai cũng biết quý thầy, quý sư cô đã gọi sư anh là Sư Bố. Bởi vì sư anh có dư tình thương để che chở cho các sư em, bên nam cũng như bên nữ. Ở đâu cần là sư anh có mặt. Sư anh có đủ tình thương và sự tin cậy để hiểu thầy Pháp Ấn, sư anh của mình. Sư anh không bao giờ đứng về một phía nào cả. Giống như một người có hai cánh tay thương yêu dang rộng và không chấp nhận mình là người chỉ yêu thương với một cánh tay. Sáng nay, những chia sẻ của sư cô Sắc Nghiêm về sư anh, về sự chăm sóc tận tụy và sự thủy chung của sư anh với Học viện khiến cho ai cũng cảm động.

Có một kỷ niệm vui, không biết sư anh còn nhớ không? Lúc ấy, sư anh còn là một cư sĩ ở xóm Thượng. Một đêm trước ngày xuất gia của thầy Pháp Hải, không biết kiếm đâu ra được một chiếc áo nhật bình lam, sư anh đến với thầy Pháp Hải và nói: “Đây, anh cần nó cho ngày mai”. Lúc đó ở Làng rất hiếm đồ cho người tu. Thầy Pháp Hải đã rất mừng với chiếc áo đó. Mãi về sau thầy mới khám phá ra rằng đó là chiếc áo nhật bình dành cho bên quý sư cô! Nhưng chắc là sư anh không biết đâu, vì chỉ người xuất gia mới biết điều đó. Sư anh lúc ấy là cư sĩ mà.

Kết thúc phần chia sẻ, thầy Pháp Ứng đọc lại bài kệ truyền đăng mà Sư Ông đã trao cho sư anh trong đại giới đàn Mùa Sen Mới:

Pháp môn thi thiết tuy vô lượng

Phật quả ngày mai quyết định thành

Đất thơm hiến tặng mùa xuân mới

Đường về mây trắng gọi trời xanh.

Sau phần ôn lại những kỷ niệm với sư anh, đại chúng hòa lòng mình vào bài Sám Quy mạng như một lời thệ nguyện sắt son cùng nhau của tình huynh đệ.

Kiếp này xin nguyện xây thêm
Cao tòa phước đức vững nền đạo tâm Chờ mong đạo nghiệp vun trồng
Từ bi trí tuệ nảy mầm tốt tươi
Kiếp sau xin được làm người
Sanh ra gặp Pháp sống đời chân tu
Dắt dìu nhờ bậc minh sư
Nương vào chánh tín hạnh từ xuất gia.

Lời kinh thắm thiết, trầm hùng mà ngọt mát như những giọt cam lộ.

Sau cùng, thầy Pháp Ứng đã mời đại chúng thực tập lạy Bụt, đã mời sư anh, mời quý thầy, quý sư cô ở Học viện cùng trở về nương tựa Bụt, nương tựa Pháp và nương tựa Tăng, cùng học hiểu, học thương. Mình cần có nhau bây giờ và mãi mãi, phải không sư anh?

Cảm ơn sư anh đã biểu hiện trong cuộc đời. Cảm ơn gia đình huyết thống, ba mẹ, tổ tiên đã gửi sư anh đến với tăng thân. Sư anh đã làm một người tu rất đẹp. Cảm ơn bài học yêu thương, vị tha của sư anh.

“Có gì đâu”. Sư anh mãi là thế!

Chúc sư anh tiếp tục rong chơi, tiếp tục làm đẹp cho cuộc đời.

Thương kính

Tình yêu

(Trích trong cuốn sách “Nói với tuổi 20” của Sư Ông Làng Mai)

Không ai cấm em, trong khi yêu, tạo dựng thần tượng. Em nói: đời này yêu thì yêu chứ thần tượng thì không. Tôi nghĩ không phải như vậy. Nếu không còn thần tượng thì không còn là yêu. Có lẽ tôi cổ hủ mất rồi, nhưng biết làm sao? Nếu em đồng ý rằng trong khi yêu ta không tránh khỏi sự tạo dựng thần tượng thì em nên bắt đầu tạo dựng ngay thực chất cho thần tượng ấy. Chỉ có một cách làm cho tình yêu bền vững mãi, đó là giữ cho người yêu mãi mãi là nguồn cần thiết và ngọt ngào của mình. Một mình người yêu của em làm việc ấy thì nặng quá: em phải giúp sức người yêu của em. Và phải giúp một cách thật tế nhị. Công việc này chỉ cần kiên nhẫn và sáng suốt là được; trong tình yêu, em rất dễ ảnh hưởng đến người em yêu. Tình yêu sẽ trợ lực em. Mãnh lực của tình yêu rất lớn lao.

Trước hết, em nên hiểu rằng danh vọng, sắc đẹp và tài ba không thể bảo đảm được rằng đối tượng kia sẽ là nguồn cần thiết và ngọt ngào bất tuyệt của mình. Tìm ra được người thích hợp với em không phải là dễ dàng. Em phải biết nguyện vọng, sở thích, tính khí, kiến thức và lý tưởng của người đó, và xem những thứ đó có hợp với em không. Hợp không có nghĩa là giống mà chỉ có nghĩa là không xung khắc, là có thể bổ túc cho nhau. Những thứ đó sẽ là những mối dây liên lạc, hợp nhất, những chất liệu nuôi dưỡng tình yêu.

Chính những đeo đuổi, những sở thích và những lo âu chung của hai người sau này sẽ là chất keo sơn gắn bó hai người với nhau, và gắn hai người với những người đồng tâm đồng điệu khác. Chính những thứ đó xua đuổi dần những bóng tối cô đơn vây phủ bản ngã. Lý tưởng chính nó là một thần tượng, do đó người yêu khôn ngoan bao giờ cũng đồng hóa hoặc liên hệ mình với lý tưởng của người mình yêu vì thế sẽ cũng bất diệt như thần tượng. Em sẽ không bao giờ mất người yêu nếu em sốt sắng với lý tưởng của người yêu. Có một người bạn trẻ bảo tôi, giọng đầy phẫn uất: tại sao tình yêu không thể tự nó là nó được mà phải nhờ đến những cái khác, như là ý tưởng, như là Thượng Đế…mới có thể tồn tại? Người bạn trẻ đã ghét cay ghét đắng câu nói của Saint Exupéry “yêu nhau không phải là nhìn nhau mà cùng nhìn vế một hướng”. Thực ra tôi không có nói gì giống Exupéry, tôi chỉ nói đến cách bảo vệ nuôi dưỡng tình yêu thôi, nhưng tôi cũng xin trả lời người bạn trẻ: “không có cái gì có thể tự nó là nó được; cái gì cũng là hợp thể của nhân và duyên, nghĩa là của điều kiện. Cái này có nhờ cái kia có, cái này không thì cái kia không. Bản thân ta đã có thể tự nó là nó chưa, huống hồ tình yêu là một cái gì phát sinh từ bản thân ta. Không có cái gì có tự thể ; cái gì cũng phải nương trên những cái khác mới có thể có; cái gì cũng chỉ tồn tại trong liên hệ nhân duyên. Tình yêu cũng thế: anh có bổn phận nuôi dưỡng nó, nếu anh không muốn nó chết“. Nếu Exupéry nói tình yêu nam nữ chỉ có thể tồn tại qua tình yêu đối với đấng Thượng Đế thì ông mục sư của André Gide trong cuốn La symphonie pastorale lại không nói ngược lại rằng “Lạy Chúa, đôi khi con có cảm tưởng rằng con cần tình yêu của nàng mới có thể yêu được Chúa” hay sao?

Nhất định là tình yêu phải nương vào những điều kiện khác mà hiện hữu. Ngày nào em không bồi đắp cho tình yêu thì ngày đó em làm cho tình yêu ngắn đi, yếu đi. Không phải leo lên chiếc xe đạp và đạp vài vòng thì chiếc xe có thể đi mãi như một chiếc xe gắn máy. Em phải tiếp tục đạp, dù là thong thả. Nếu em không đạp thì khi hết đà, chiếc xe sẽ ngã. Khi đó, tình yêu sẽ cạn như một dòng suối khô cạn và sự phụ bạc có thể là sẽ tới một cách tự nhiên, bởi vì em đã biết tình yêu là một nhu yếu.

Xã hội kết án nhưng xã hội không chịu xem xét những nguyên nhân nào đã đưa tới sự phụ bạc. Hậu quả là một cái gì phải đến sau nguyên nhân; hậu quả không đáng trách, chỉ có nguyên nhân là đáng trách. Tình yêu cũng như bất cứ một hiện tượng tâm lý nào khác, gồm có một chủ thể và một đối tượng. Luật yêu thương đòi hỏi chủ thể một khả năng yêu thương và ở đối tượng những điều kiện để đựợc yêu thương. Đối tượng không đáng yêu hoặc đáng yêu mà không tự bảo tồn được tính cách đáng yêu của mình, hoặc đáng yêu nhưng không chịu phát triển những tính cách đáng yêu của mình để đáp ứng với nhu cầu của chủ thể yêu thương thì đối tượng ấy sẽ tự mình rút lui ra khỏi giới hạn đối tượng và không thể đòi hỏi ở chủ thể một tính cách chung thủy. Lẽ giản dị là muốn được yêu thì phải đáng yêu. Tự hủy bỏ tính cách đáng yêu nơi mình đi tức là tự ý thôi không muốn được yêu thương nữa. Hơn thế, trong khi chủ thể thương yêu thăng hóa tiến bộ mà đối tượng không chịu cố gắng để cùng thăng hóa tiến bộ, nghĩa là để được đẹp thêm, sáng thêm thì chủ thể có thể bỏ xa đối tượng. Trong trường hợp này lỗi cũng tại đối tượng. Không thể đòi hỏi tính cách chung thủy của chủ thể.

Như vậy trách nhiệm hoàn toàn nằm ở đối tượng sao? Không hẳn đâu em. Chủ thể cũng chịu chung một phần trách nhiệm. Yêu thương mà không hiểu được đối tượng thương yêu, không giúp được đối tượng thương yêu tự bảo tồn được tính cách đáng yêu không làm phát sinh được nơi đối tượng một sức mạnh đi tới để thêm đẹp, thêm sáng, để kịp thời lên cao một lần với mình thì chủ thể cũng có lỗi. Bởi vì thương yêu là chịu hết trách nhiệm về người mình yêu thương. Cái lỗi của chủ thể là thương yêu không đúng, không sáng, không đủ chân thành, không đủ mầu nhiệm, không đủ sức mạnh để bảo tồn, nuôi dưỡng và hướng dẫn đối tượng. Và đó chính là chỗ đáng trách của chủ thể.

Nếu cả hai bên đều cố gắng bồi đắp tiến bộ theo luật đó thì thủy chung là một hoa trái đẹp tất nhiên phải có. Còn nếu một bên thiếu cố gắng – cũng có nghĩa là hai bên thiêu cố gắng – thì phụ bạc là điều có thể xảy ra. Cả hai bên đều đáng trách, tuy rằng một bên đáng trách nhiều hơn. Nếu em nắm được nguyên lý đó thì em không còn sợ hãi nữa. Không sợ hãi em, không sợ hãi ai. Không sợ hãi cuộc đời. Em có thể đánh bại được mọi đe dọa.

Tìm được một người mà em có thể yêu với một tình yêu như thế, em nên biết rằng em đang sung sướng. Em hãy ý thức em đang ở vào một tuổi rất đẹp. Em đang được sống trong lòng tổ quốc có trời mây, có hoa lá, có sương mù buổi sớm, có sao trăng đầu hôm. Và em đang yêu, và đang được yêu. Với từng ấy điều kiện mà đâu phải chỉ từng ấy điều kiện- thì dù em đang có bao nhiêu vấn đề đi nữa em cũng là một người sung sướng thực sự rồi mà. Em nên nhắc em và nói cho người yêu của em biết là em đang sung sướng và may mắn hơn rất nhiều kẻ khác. Để em thận trọng đừng vụng dại làm đổ vỡ những gì quý báu em có trong tầm tay em. Thường thường khi mất đi một hạnh phúc người ta mới biết là hạnh phúc đó quý giá. Như hai con mắt chúng ta đây, có phải là lắm khi ta quên rằng chúng quý giá vô cùng hay không. Tôi có nói với em rằng chỉ có người mất thị giác rồi mới thấy sự quý giá của đôi mắt. Vậy em đang sung sướng. Những hờn giận, ghen tuông chắc chắn sẽ xảy ra, làm sao tránh được. Tôi không khuyên em tránh chúng một chút nào, bởi vì những hiện tượng ấy chứng minh rằng em đang yêu, và người yêu của em cũng đang yêu em tha thiết. Hãy đón nhận những hờn giận ghen tuông ấy mà phần nhiều đều là do quá yêu và do vô minh nữa gây nên. Phần lớn đều xuất phát từ những nguyên nhân nhỏ như hạt cát, hoặc những nguyên nhân nhỏ hơn hạt cát nữa, như sự hiểu lầm vô cớ, bóng gió. Vậy hãy bình tĩnh đừng để cho chúng trở thành lớn hơn hạt cát. Sau những cái giận nho nhỏ ấy, các em lại càng thương yêu nhau hơn, càng quý chuộng nhau hơn không sao. Nhưng mà đừng vụng về đừng nên làm lớn chuyện những gì nhỏ như hạt cát. Cái khôn ngoan cần thiết nhất là ý thức về sự quý giá của hạnh phúc, của sự may mắn. Có sự khôn ngoan ấy rồi, em trở nên một người yêu chín chắn và tình yêu sẽ bền vững.

Và nếu em đã sung sướng thì em hãy nghĩ đến chúng tôi và nghĩ đến người khác. Tình yêu của em sẽ nhờ đó mà bền vững hơn lên và chúng tôi cũng sẽ nhờ đó mà sung sướng hơn lên.

Tu là một nghệ thuật và người tu là nghệ sĩ

(Trích trong pháp thoại của Sư Ông Làng Mai ngày 12 tháng 12 năm 1996 tại Xóm Mới- Làng Mai Pháp quốc)

Chúng ta ai cũng có những nỗi khổ niềm đau truyền lại từ ông bà, cha mẹ. Nó có thể không phải là những nỗi khổ niềm đau mà chúng ta đã gom góp ở trong kiếp này. Trong mỗi chúng ta có thể có một ngọn núi lửa đang ngủ. Đó là những bực nhọc, những đau buồn, những giận hờn, những oán trách từ ngày xưa. Cho nên chúng ta phải ý thức về ngọn núi lửa ấy, và khi núi lửa cựa quậy thì ta bắt đầu phun lửa. Ta biến thành một hỏa diệm sơn, và ta sẽ đốt cháy hết tất cả. Khi núi lửa sắp phun, nó có những triệu chứng. Người hiểu về núi lửa thì khi nghe thấy những triệu chứng đó, họ tìm cách trốn chạy.

Khi có chánh niệm và biết là núi lửa sắp phun, chúng ta phải lo chạy để được an toàn. Nó phun ra bằng những lời nói không chánh ngữ, khiến cho người nghe khổ đau, và làm tan nát đổ vỡ cho những người chung quanh. Cho nên chúng ta phải học nhận diện ngọn núi lửa trong ta và trong những người khác. Nhận diện để mà hiểu mà thương. Tại vì không phải chỉ người kia mới có núi lửa mà chính ta cũng có núi lửa ở trong mình. Khi núi lửa trong ta phun lên thì tất cả đều tan nát, do đó chúng ta phải có cách để có thể đối phó với ngọn núi lửa ấy. Ta có những bực dọc, uất ức, đè nén, và ta có cảm tưởng rằng nếu nói ra không được thì ta sẽ chết. Tại sao vậy? Tại vì chúng ta không biết quản lý nó, không biết quản lý cái năng lượng núi lửa của chúng ta.

Đạo Bụt có phương pháp gọi là tịnh khẩu. Tịnh khẩu tức là không nói, làm cho miệng núi lửa đừng phun. Dù có lửa trong lòng nhưng ta không để cho nó phun ra, mà tìm cách cho lửa trở về nguyên quán. Giữ an ninh cho ta và mọi người.

Tịnh khẩu là một thực tập thương yêu: “Tôi biết nếu tôi mà nói là tôi sẽ nói những điều làm cho anh đau, làm cho chị đau, vì vậy tôi thực tập tịnh khẩu, để tôi không nói”. Nhưng tịnh khẩu không có nghĩa là đè nén xuống. Nếu đè nén thì tịnh khẩu trở thành một thực tập rất nguy hiểm. Tại vì nén xuống, đến khi nó phun lên, thì nó phun mạnh gấp mười lần, và nguy hiểm gấp mười lần! Vì vậy trong khi tịnh khẩu thì ta thực tập quán chiếu, tức là nhìn sâu. Nhìn sâu thì mới làm cho lửa tàn đi, làm cho sức nóng dịu xuống.

“Ngày hôm qua gặp ông kia, ông ta nói với mình một câu làm cho mình điên tiết! Mình có cảm tưởng nếu không nói lại được thì chắc mình chết quá! Giận ghê, ông ta nói xong thì ông ta bỏ đi, không cho mình cơ hội để trả đũa! Nếu trả đũa lại được, thì mình bớt khổ biết bao! Thành ra về nhà, mình đau khổ cả buổi chiều! Vậy mà không biết tại sao, sau một giấc ngủ ngon, sáng mai thức dậy, mình nghĩ lại thì thấy buồn cười quá. Tại sao mình lại muốn nói lại cho bằng được? Mình thấy rõ ràng không nói thì mình đâu có chết? Bây giờ nhớ lại thì thấy rất buồn cười! Cả mình và ông ta đều buồn cười. Ông ta nói câu ra đó rất là tội nghiệp, mà mình nổi nóng lên, và mình muốn trả đũa để ông ta đau, thì cũng tội nghiệp cho mình. Chỉ có một đêm ngủ ngon thôi là đủ cho mình thấy được sự thật. Còn trong lúc ấy thì mình là người mê mờ”.

Trong cơn mê, trong cơn cuồng si mình làm những điều tạo ra đổ vỡ, và khổ đau. Cho nên mình phải tìm ra phương pháp để những lúc mình sa vào giây phút cuồng si, thì mình sẽ được thiên thần bảo hộ. Thiên thần đó mình phải nuôi dưỡng, phải mang theo. Còn đến lúc đó mới cầu cứu thiên thần thì thiên thần không rảnh để đến với mình đâu. Trong đời sống hàng ngày ta phải biết đi, biết thở, biết cười, biết bảo hộ thân tâm, thì những lúc cần đến, thiên thần mới có mặt cho mình.

Dưới đây là một phương pháp tịnh khẩu mà tôi đã chỉ cho nhiều người. Phương pháp này cũng dễ thực tập. Mỗi khi thấy ngứa mắt, ngứa tai, muốn phát ngôn, thấy bực quá mà không nói thì không được, lúc ấy mình chỉ tập thở và đừng nói. Rồi vào phòng, lật cuốn vở ra, ghi lại câu mình muốn nói. Thay vì nói ra bằng miệng, thì mình chỉ tập thở và viết nguyên câu đó vào cuốn vở. Ví dụ: “Mày là đồ ngu! Mày là một người rất ác độc! Mày là người có ác ý, muốn làm đổ vỡ tất cả! Mày là một người vô ơn v.v…”

Mình viết lại và ghi luôn ngày giờ cho rõ ràng. Ghi lại cả câu người kia nói và câu mình muốn trả lời. Ghi được như vậy cũng đỡ khổ rồi. Ba ngày sau đem ra xem lại và tự hỏi: Nếu lúc đó mình nói câu này thì sẽ ra sao, sẽ có những đổ vỡ nào?

Sự thực tập này đâu có khó? Mình có thể thực tập tịnh khẩu trong hai tuần. Trong hai tuần đó mình làm như vậy, làm mà không đè nén. Chỉ không nói thẳng thôi, và viết hết tất cả những câu mình nghe xốn tai, và cả những câu mình muốn trả lời. Mình sẽ thấy rằng những đau khổ của cuộc đời mình, và những đau khổ của người khác, có thể là do mình tạo ra, do mình không biết nói, không biết thực tập chánh ngữ của mình tạo ra.

Nếu ta biết thực tập chánh ngữ, biết nghệ thuật nói thì chúng ta tạo hạnh phúc cho rất nhiều người. Người Việt thường nói: “Lời nói không mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”. Lời nói có thể làm cho người kia hoan hỷ, phấn chấn, thêm tự tin và hy vọng. Lời nói có thể giải tỏa những hiểu lầm, những giận hờn, những hiềm hận, và nhỏ nhen trong người kia. Tại sao chúng ta giàu có như vậy mà chúng ta lại không biết sử dụng gia tài của mình? Gia tài đó là khả năng chánh ngữ.

Chánh hay tà?

Muốn lời nói có chánh ngữ, mà muốn có chánh kiến thì chúng ta phải biết quán chiếu. Ngoài ra, chúng ta phải thực tập pháp môn gọi là Bẻ gãy thế tam giác. Đây là một phương pháp thực tập của Làng Mai.

Chúng ta thường ưa liệt người đó vào một phe, phe tà hay phe chánh. Đây là một điều rất nguy hiểm!

Nếu quý vị đọc “Tiểu ngạo giang hồ” thì biết triết lý của bộ tiểu thuyết trường thiên đó: Trong người gọi là phe chánh, luôn luôn có chất tà, và trong người phe tà luôn luôn có chất chánh. Tiếu Ngạo Giang Hồ là chuyện tình giữa hai người bạn. Họ đến với nhau vì âm nhạc. Khi hai người tới với nhau để chơi nhạc, một người thổi sáo, một người đánh đàn. Hạnh phúc của họ lớn như không có hạnh phúc nào bằng. Bài nhạc đó tên là Tiếu Ngạo Giang Hồ. Họ là hai người bạn, nhưng oái ăm là một người thuộc chánh phái, còn người kia thuộc về tà phái. Theo nguyên tắc thì chánh không được chơi với tà, vì vậy cho nên khi hai người muốn hòa nhạc với nhau, họ phải rủ nhau đi đến nơi tận cùng hiểm trở, nơi mà không ai bén mảng tới. Họ phải nhìn quanh để chắc chắn là không có ai nhìn thấy, thì hai người mới hòa nhạc với nhau.

Cái chánh và cái tà nó không phải là thực chất của mình, tại vì trong chánh nó có tà, trong tà nó có chánh. Cái đó gọi là tương tức. Chúng ta phải tập để đừng suy tư theo chiều hướng của thiện- ác, đúng-sai và chánh-tà. Chúng ta nên làm ngược lại. Chúng ta tập suy tư trên cơ bản khéo hay không khéo. Có nghệ thuật nhiều hay có nghệ thuật ít. Tại vì thật tình ta không muốn cho người kia đau khổ. Ai trong chúng ta mà lại muốn làm cho anh, hay chị, hay em của mình đau khổ? Không có ai cả! Nhưng vì chúng ta vụng về mà thôi. Vụng khi nói, khi cười, khi hành xử nên ta làm cho người kia đau khổ.

Vì vậy nên tu là một vấn đề nghệ thuật hơn là một vấn đề chánh tà. Và chánh niệm là chất liệu của nghệ thuật. Vì khi có chánh niệm thì mình sẽ khéo hơn, mình sẽ có ý tứ hơn. Một bà mẹ dạy con gái, bà thường dặn: “Con ơi, con đi, đứng, nằm ngồi cho có ý tứ. Mà có ý tứ thì con đẹp thêm nhiều lắm”. Ý tứ đây là chánh niệm. Khi có ý tứ thì mình không để cho món trứng chiên của mình cháy. Khi có ý tứ thì bát canh của mình sẽ không mặn quá. Tại vì ý tứ cho mình biết mình đang làm cái gì, và mình có làm đúng hay không. Khi mình nói năng có ý tứ thì mình không gây những lầm lỡ, những vụng dại, gây đau khổ cho người, và cho mình.

Không ai trong chúng ta lại dám công nhận mình là một nghệ sĩ bậc nhất! Chúng ta đều đang học hỏi, chính tôi cũng vậy. Nếu học hỏi thì càng ngày chúng ta càng có chánh niệm hơn, và khéo léo hơn. Tu là một nghệ thuật, và người tu là một nghệ sĩ.

“Xin lỗi em, chị không có ý làm khổ em đâu, chỉ vì chị vụng về thôi. Chị xin lỗi em!” Đó là câu mà chúng ta phải học thuộc và có thể nói bất cứ lúc nào. Khi thấy người kia khổ là ta có thể nói ra được. Tôi đã từng xin lỗi học trò. Tôi nói: “Thầy xin lỗi con!“

Chúng ta thực tập để đừng tạo ra thế tam giác ở trong gia đình, trong đoàn thể, và trong xã hội. Vì nếu có một thế tam giác rồi, nó sẽ tạo thế tam giác thứ hai, thứ ba, và mọi người sẽ đi vào một mê lộ. Hạnh phúc của chúng ta là do chính ta, chúng ta phải khéo léo. Ta phải ngồi lại với nhau để tìm ra phương pháp giúp chúng ta sống có hạnh phúc. Chúng ta đã có những phương pháp để thực tập hạnh phúc, trong đó phương pháp nghe và phương pháp nói là hai phương pháp mà chúng ta có thể thực tập mỗi ngày.

Cách nói còn quan trọng hơn là điều mình nói. Tại vì khi không hiểu được người nghe, khi không có chánh kiến và chánh tư duy, thì điều mình nói sẽ như nước đổ lá khoai, không ích lợi gì, không mang lại sự chuyển hóa cho người nghe. Ngày xưa trong những buổi pháp thoại của đức Thế Tôn, thỉnh thoảng có những người giác ngộ ngay trong khi nghe giảng. Vì trong buổi nghe giảng đó, những hạt giống lành của họ được Đức Thế Tôn tưới tẩm và chúng nở hoa ngay lập tức. Tại sao đức Thế Tôn làm được như vậy? Tại vì ngài nhìn thấu trái tim của người nghe. Ngài biết rằng người đó cần cơn mưa ấy, hay người đó cần phải có cái búa kia. Có nhiều khi ngài đã không ngại dùng những cái búa rất lớn để đập xuống. Cái đó gọi là chánh ngữ.

Chánh ngữ còn có một tác dụng khác nữa là gỡ bom. Trong mỗi chúng ta đều có một trái bom nho nhỏ và nó có thể nổ bất cứ lúc nào. Dù mình đã xuất gia, trái bom đó cũng vẫn còn. Nếu không cẩn thận, nó nổ một cái là mình tan xác.

Có một phương pháp để gỡ bom. Nhiều người vì đau khổ quá cho nên đã trở thành những trái bom. Nhìn vào, mình thấy người đó giống hệt như trái bom, rất nguy hiểm. Đụng tới người đó thì bom sẽ nổ và mình sẽ tan xác. Cho nên mình sợ, mình tránh xa, làm người đó tưởng là mình tẩy chay. Nhưng kỳ thực mình đâu có tẩy chay, mình thương nhưng chỉ tại mình sợ quá mà thôi!

Chánh ngữ là một phương pháp mầu nhiệm mà chúng ta có thể sử dụng để gỡ bom ở trong người kia. Gỡ giùm bom ra để chúng ta được an toàn, và để người đó cũng được an toàn, vậy sẽ hạnh phúc hơn. Tháo bom là một pháp môn mà mọi người cần phải học để giúp cho mình và cho mọi người an toàn và hạnh phúc.

Những con ma đói

Trích từ pháp thoại của Sư Ông Làng Mai ngày 14/4/2003.

Tôi có biết một anh chàng họa sĩ người Huế sống ở Hoa Kỳ. Ngày xưa anh đã rời quê hương một cách rất khó khăn. Anh ta xin làm bồi trên một chiếc tàu thủy để có thể đi qua một nước Tây phương và nghĩ rằng mình sẽ có tương lai ở đó. Vào đêm anh từ giã bà mẹ, hai mẹ con khóc. Bà cụ là một phụ nữ Huế, không biết đọc, không biết viết, nhưng bà đã dặn đứa con trai như thế này: “Này con, khi mà con sang bên nớ, mỗi khi thấy nhớ mẹ nhiều lắm, con đưa bàn tay lên, con nhìn bàn tay con cho kỹ, con sẽ thấy bớt nhớ mẹ”. Trong suốt mấy mươi năm ở bên Mỹ, không có cơ hội trở về Việt Nam, anh ta thường đưa bàn tay lên để nhìn ngắm theo lời bà mẹ căn dặn. Anh cảm thấy được an ủi rất nhiều. Cố nhiên bà mẹ Việt Nam đó chưa bao giờ học triết học, chưa từng học khoa học nhưng bà có tuệ giác của cha ông để lại, bà biết rằng: Mình có mặt trong bàn tay của đứa con trai mình.

Chúng ta biết rằng tất cả những gia tài di truyền của tổ tiên mà ông bà cha mẹ chúng ta đã tiếp nhận đang có mặt đích thực trong từng tế bào của cơ thể mình. Đó là một sự thật, rất khoa học. Tất cả những kinh nghiệm, trí tuệ, hạnh phúc của tổ tiên, của ông bà, của cha mẹ đã được trao truyền cho chúng ta. Tất cả những khổ đau, những khó khăn, những bức xúc của tổ tiên, ông bà, cha mẹ cũng đã trao truyền cho chúng ta. Tổ tiên chúng ta, kể cả thế hệ tổ tiên trẻ nhất là cha mẹ đang có mặt một cách đích thực trong từng tế bào của cơ thể. Bà mẹ kia tuy không biết triết học, không biết khoa học, nhưng đã đạt được tuệ giác đó: “Này con, mỗi khi con nhớ mẹ, con chỉ cần đưa tay lên nhìn thì con sẽ thấy đỡ nhớ”. Bà không nói rõ nhưng lời dặn dò đó đã ẩn chứa ý nghĩa: Mẹ đang có mặt trong từng tế bào cơ thể của con. Sự thật khoa học đó hiện bây giờ đã được mọi người chấp nhận.

Chúng ta thường hay nói với nhau: “Con cái ở đâu thì ông bà ở đó”. Điều này cũng là một sự thật rất khoa học. Ông bà đi theo con cái, không phải là đi sau lưng hoặc bên phải hoặc bên trái hoặc trước mặt mà ông bà đi theo ngay trong từng tế bào của cơ thể của mình. Chúng ta đi đâu là chúng ta đem tổ tiên, ông bà đi theo đó. Điều đó có thể hiểu một cách rất là khoa học. Chúng ta đi Mỹ thì tổ tiên đi Mỹ. Chúng ta đi Hòa Lan thì tổ tiên đi Hòa Lan. Chúng ta đi Úc thì tổ tiên đi Úc. Chúng ta lên Thiên Đường thì tổ tiên sẽ lên Thiên Đường. Chúng ta xuống địa ngục, tổ tiên cũng sẽ xuống địa ngục với chúng ta.

Xã hội của chúng ta trong cuối thế kỷ thứ hai mươi và đầu thế kỷ hai mươi mốt, con người có cảm tưởng là mình mất gốc, mình cảm thấy bơ vơ, lạc loài, mình không thấy được sự liên hệ giữa mình và tổ tiên, ông bà cha mẹ mình. Có những người trai trẻ lớn lên giận cha, giận mẹ, phủ nhận văn hóa của mình, phủ nhận dân tộc, đất nước của mình vì họ đã gánh chịu quá nhiều khổ đau. Có những thanh niên Tây phương khi giận cha tới mức có thể tuyên bố như thế này: Ông đó hả! Tôi không có muốn có gì liên hệ tới ông đó hết! Khi mình cảm thấy rằng những đau khổ của mình là do cha mẹ mình gây ra thì mình thù hận cha mẹ và không muốn có liên hệ gì tới cha mẹ nữa. Đó là những con người phóng thể, những con người không có gốc rễ. Khi chúng ta không có gốc rễ, chúng ta không thể nào có hạnh phúc được.

Thời đại chúng ta đã chế tạo ra không biết bao nhiêu con ma đói. Những con ma đói bằng xương bằng thịt đàng hoàng. Nó đi trong xã hội, đi trong cuộc đời, đi kiếm một chút hiểu và một chút thương, đi kiếm một nơi nương tựa nhưng hoàn toàn bơ vơ. Chúng ta chỉ cần bỏ một chút thì giờ nhìn quanh là nhận diện ra được những con ma đói đó. Đói ở đây không phải đói cơm hay đói áo mà là đói hiểu biết và đói tình thương. Cái hiểu đó, cái thương đó gia đình đã không cung cấp được cho họ.

Họ không tin vào hạnh phúc gia đình. Họ nghĩ rằng hạnh phúc gia đình là một ảo tưởng, là một cái không bao giờ có. Từ khi sinh ra, họ chưa bao giờ thấy ở trong gia đình có hạnh phúc. Cha làm khổ mẹ, mẹ làm khổ cha, cha đay nghiến mẹ, mẹ đay nghiến cha. Tất cả những cái đó đã gây ra những vết thương rất sâu đậm nơi người con trai, người con gái. Khi giữa cha mẹ không có truyền thông, giữa cha con không có truyền thông, cha không nhìn mặt con được, con không nói chuyện với cha được, làm sao có hạnh phúc? Gia đình không phải là chỗ người trẻ muốn trở về. Người trẻ đi tìm quên lãng ở những lĩnh vực khác. Người trẻ sa vào hầm hố của tội ác, tội phạm, ma túy, trác táng.

Ở Pháp, mỗi ngày có khoảng ba mươi ba thanh niên tự tử. Họ tự tử không phải là vì thiếu cơm thiếu áo mà vì họ lâm vào trạng thái tuyệt vọng. Trong cuộc đời của họ, chưa bao giờ họ tiếp nhận được hiểu và thương từ gia đình, từ xã hội. Cuộc sống đối với họ không có một ý nghĩa nào hết. Họ nghĩ rằng muốn chấm dứt khổ đau, phương pháp duy nhất còn lại của họ là chấm dứt cuộc đời mình. Mỗi ngày ba mươi ba thanh niên Pháp tự tử, con số đó hơi nhiều đối với tôi. Các nước khác ở Âu châu tình trạng cũng tương tự. Tôi không biết tại Việt Nam mỗi ngày có bao nhiêu thanh niên Việt Nam tự tử? Bao nhiêu gia đình, trong đó cha không truyền thông được với mẹ, con không truyền thông được với cha và mọi người trong gia đình không cảm thấy có hạnh phúc? Con số đó càng ngày càng tăng, tỉ số những cặp vợ chồng ly dị ngày càng tăng. Ở Hòa Lan, nghe nói rằng tỉ số những cặp vợ chồng ly dị trên năm mươi phần trăm. Cấu trúc gia đình ở tại xã hội Tây phương bây giờ rất lỏng lẻo và mong manh. Cấu trúc đó có thể tan rã bất cứ lúc nào.

Ngày xưa chúng ta có một gia đình vững chãi hơn nhiều. Khi có những khó khăn ở trong gia đình, mình có thể chạy sang nhà ông chú, bà thím, ông bác để tỵ nạn, sau đó chúng ta có thể trở về nhà được. Nhưng bây giờ gia đình trở thành nhỏ xíu, mỗi gia đình sống ở một căn hộ nhỏ hẹp trong chung cư. Những gia đình đó được gọi là gia đình hạt nhân (nuclear family) rất là nhỏ, chỉ có hai vợ chồng, một đứa con hoặc hai đứa con.

Khi mình cảm thấy không nương tựa được vào gia đình, không có gốc rễ trong gia đình, không có gốc rễ trong truyền thống tâm linh, không có gốc rễ trong xã hội và văn hóa của đất nước thì mình trở thành một con ma đói. Xã hội Tây phương hiện giờ sản xuất rất nhiều con ma đói. Trung tâm tu học của chúng tôi ở tại Pháp quốc và Mỹ quốc luôn luôn tiếp nhận những con ma đói. Không khó khăn gì hết, mình chỉ nhìn họ một phút đồng hồ là biết rằng đó có phải đích thực là ma đói hay không. Nhìn cách họ đi, cách họ ngồi, cách họ nhìn, cách họ nói chuyện là mình có thể biết được họ có phải là ma đói hay không. Họ đói tình thương, đói hiểu biết và họ hoàn toàn bơ vơ.

Tu tập để làm gì?

Trong những năm hành đạo ở tại Tây phương, chúng tôi đã giúp không biết bao nhiêu người Tây phương trở về được với gia đình của họ, tái lập lại được truyền thông với cha mẹ và xây dựng lại được tình thân ở trong gia đình. Chúng tôi đã giúp cho vô số những cặp vợ chồng, cha con, mẹ con hòa giải được với nhau. Chúng tôi đã sử dụng những yếu tố của văn hóa Việt Nam để làm chuyện đó. Tôi nói với một người thanh niên: Anh muốn nói rằng anh không có liên hệ gì với cha của anh, điều đó rất là buồn cười. Nếu có thì giờ, anh nhìn lại một chút xíu, anh thấy rõ ràng anh là sự tiếp nối của cha anh, anh chính là cha anh đó. Anh hãy nhìn một hạt bắp mà người ta mới gieo xuống đất, năm ngày sau hạt bắp sẽ nẩy mầm và có một cây bắp con biểu hiện với hai hay ba lá.

Khi cây bắp con biểu hiện ra rồi, mình không thấy hình tướng của hạt bắp nguyên sơ nữa. Hạt bắp coi như đã chết để cho cây bắp được sinh ra, nhưng mà kỳ thật hạt bắp đâu có chết, hạt bắp chỉ luân hồi thành cây bắp. Không có cái chết, tự tánh của hạt bắp là vô sinh bất diệt. Khi anh là người có trí tuệ, anh nhìn vào cây bắp, anh có thể thấy được hạt bắp, không phải với tướng cũ mà với tướng mới của nó. Cây bắp là sự tiếp nối của hạt bắp, cây bắp chính là hạt bắp. Khi cây bắp lên được một thước rưỡi, cây bắp có bông và hai trái bắp, đó cũng là sự tiếp nối của hạt bắp ban đầu. Khi nhìn cờ bắp và những trái bắp mới, ta phải thấy được hạt bắp ban sơ.

Cũng vậy, anh nhìn vào anh xem, anh sẽ thấy rằng anh là sự tiếp nối của cha anh, anh là sự tiếp nối của mẹ anh. Anh chính là cha anh, anh chính là mẹ anh. Đây là một sự thực hiển nhiên. Anh phải công nhận là cha anh, mẹ anh đang có mặt một cách rất hiện thực trong từng tế bào của cơ thể anh. Anh không thể nào lấy con người của cha anh ra khỏi con người của anh được. Anh không thể nào lấy mẹ anh ra khỏi con người của anh được. Như vậy, anh giận cha anh tức là anh giận chính bản thân anh. Anh không có nẻo thoát. Anh nên sử dụng những phương pháp của chúng tôi đề nghị để hòa giải với cha anh trong anh trước. Thật là vô vọng nếu anh muốn lấy cha anh ra khỏi anh. Đó là điều anh không thể nào làm được vì anh là sự tiếp nối của cha anh, anh chính là cha anh. Cho nên, anh không có con đường nào khác, chỉ có một con đường duy nhất là hòa giải với cha anh trong anh. Đó là phương pháp quán chiếu, thấy mình là sự tiếp nối của cha, thấy mình là cha. Có thể cha mình trong quá khứ, trong thời thơ ấu đã không được may mắn, đã bị bầm dập, đã không được thương yêu, không được chăm sóc. Do đó những vết thương của tuổi thơ nơi cha mình chưa bao giờ lành cả. Cha mình chưa có cơ duyên gặp được chánh pháp, gặp được một thầy, một sư cô hay một vị lãnh đạo tinh thần giúp cho cha có thể nhận diện vết thương, ôm ấp vết thương và chuyển hóa vết thương. Vậy nên cha mình đã trao truyền cho mình nguyên vẹn vết thương mà cha mình đã tiếp nhận. Khi có niềm đau, nỗi khổ mà chúng ta không có biện pháp để trị liệu và chuyển hóa, chắc chắn chúng ta sẽ trao truyền niềm đau nỗi khổ đó cho con cháu chúng ta. Chắc chắn là như vậy.

Cho nên sự tu tập rất quan trọng. Tu tập để làm gì? Để nhận diện những niềm đau, nỗi khổ trong ta, để có thể trị liệu, có thể chuyển hóa và không tiếp tục trao truyền lại cho những thế hệ tương lai. Nếu mình là một người cha hay, một người mẹ giỏi, mình chỉ muốn trao truyền những cái hay cái đẹp, cái hạnh phúc của mình thôi. Muốn như vậy phải có sự tu tập. Nếu là một người thầy giỏi mình chỉ trao truyền những cái đẹp, những cái hay, những tuệ giác, những từ bi của mình thôi. Còn những yếu kém, những khổ đau mình phải biết ôm ấp, phải biết chuyển hóa, phải biết trị liệu trước khi mình trao truyền cho thế hệ tương lai.

Anh đi tìm chi?

(Trích trong cuốn sách “Bây giờ mới thấy” của Sư Ông Làng Mai)

Người yêu ơi, từ bấy lâu nay anh đã đi tìm. Anh đã bỏ ra biết bao nhiêu tháng năm mà chưa từng tìm thấy. Đi tìm như thế cũng như đi mò kim dưới đáy biển. Anh đi tìm chi? Tìm tình yêu chân thật hay tìm một bóng hình hạnh phúc ảo tưởng. Đúng rồi, cái tình mà anh đi tìm phải là vàng đá, là cái chân tình, chứ không phải là cái trăng hoa, cái sắc dục.

Bấy lâu đáy biển mò kim,

là vì vàng đá phải tìm trăng hoa.

Chân tình là cái gì? Anh tìm ở đâu?

Cái thương nằm trong cái hiểu. Anh có khả năng đi tìm cái hiểu và cái thương ngay chính trong tự thân anh không? Có phải anh đang khát khao được thương và được hiểu? Ai là kẻ có thể hiểu anh, có thể thương anh? Nếu anh không hiểu được anh, nếu anh không thương được anh, thì anh sẽ hiểu được ai và anh sẽ thương được ai? Anh phải có một chiếc kính thần mới có thể tìm ra được người yêu đích thật của anh. Với chiếc kính thần ấy anh sẽ nhận diện được nàng. Không có chiếc kính thần ấy thì dù nàng đang ngồi ngay trước mặt anh, anh cũng không thấy được.

Chiếc kính thần ấy anh phải tu luyện mới chế tác ra được. Anh phải lắng nghe anh. Anh phải nhận diện và lắng nghe những nỗi khổ niềm đau trong anh. Những nỗi khổ niềm đau ấy đang mang theo trong chúng những nỗi khổ niềm đau của cha mẹ anh, của tổ tiên anh, của giống nòi anh. Nếu anh hiểu được những nỗi khổ niềm đau ấy thì nguồn cam lộ của xót thương sẽ ứa ra từ nơi trái tim anh và bắt đầu làm cho anh lắng dịu lại. Quá trình trị liệu trong anh bắt đầu. Anh sẽ cảm thấy khỏe nhẹ và an lành. Tình thương chân thật có khả năng chuyển hóa và trị liệu. Ôm lấy niềm đau của anh, anh sẽ hiểu được nó. Anh sẽ hiểu được những thao thức, những trăn trở và những ước vọng sâu sắc, thầm kín nhất của anh. Anh sẽ thấy được anh, hiểu được anh và anh sẽ trở thành người yêu của chính anh. Và đó là chiếc kính thần giúp anh nhận diện được người yêu của anh.

Cái cơ hội mà anh trông chờ ấy, nó có mặt ngay trong giây phút hiện tại. Mỗi bước chân là một cơ hội, mỗi hơi thở là một cơ hội. Cơ hội để cho anh trở về được với cái bây giờ, để anh không còn phiêu lãng ngàn đời trong cái bấy lâu. Ngày mà anh chờ đợi chính là ngày hôm nay, giây phút mà anh chờ đợi chính là giây phút này. Phải chọc thủng được bức màn thời gian và không gian để đi vào được cái bây giờ và ở đây. Anh không cần tốt nghiệp đại học để mới có hạnh phúc. Anh phải có hạnh phúc ngay trong khi anh còn là sinh viên. Nếu anh không có hạnh phúc ngay khi còn làm sinh viên thì sau khi tốt nghiệp anh cũng sẽ không có hạnh phúc. Chúng ta có cơ hội đồng đều như nhau.

Trong cái bây giờ anh sẽ tìm thấy cái mà anh đi tìm.

Bạn ơi, đừng nói cơ hội đã qua rồi và bây giờ đã là quá muộn. Có thể trong quá khứ vì hoàn cảnh khó khăn, vì những lời gièm pha, vì những tin tức sai lạc hoặc vì những tri giác sai lầm mà chúng ta đã không có cơ hội thấy được và nhận diện được sự có mặt đích thực của nhau. Những trở ngại ấy là mây che lấp mặt trăng, là sương che khuất khóm hoa. Ta nghĩ rằng tất cả đã bị đổ vỡ, ta nghĩ rằng trăng đã tàn, hoa đã héo và ta đã mất nhau. Nhưng bạn ơi, nếu trong giây phút hiện tại có chánh niệm, có thiền định thì ta sẽ có thể làm tiêu tan được những hiểu lầm, những buồn giận hoặc nghi ngờ ngày trước. Chính trong cái bây giờ và trong ngày hôm nay mà ta phải làm công việc ấy. Ta phải ngồi lại định tĩnh, dùng thiền quán quét sạch vọng tưởng, thành kiến và tri giác sai lầm. Ta sẽ làm cho mây bay đi để mặt trăng hiện ra rõ ràng trở lại giữa trời, làm cho sương mù tan biến để những đóa hoa diễm lệ có cơ hội hiển hiện ra rõ ràng đầu ngõ. Ta vẫn còn có nhau. Không có gì đã qua và đã mất. Đó là vì cái bây giờ đang còn đó, đó là vì cái ngày hôm nay vẫn còn đây. Trăng sẽ sáng hơn xưa, hoa sẽ tươi hơn trước vì ta đã biết cách làm cho tan sương đầu ngõ và vén mây ở giữa trời. Cuộc đời còn giữ cho ta ngày hôm nay, thì cũng không đến nỗi nào. Còn ngày hôm nay là còn tất cả.

Trời còn để có hôm nay

tan sương đầu ngõ, vén mây giữa trời.

Hoa tàn mà lại thêm tươi

trăng tàn mà lại hơn mười rằm xưa

Format: Default