Thiền làm việc

Lần đầu tiên tôi đặt chân tới tu viện Lộc Uyển tại California là vào mùa thu năm 2011. Tôi đến vào một buổi chiều tháng chín nắng đẹp. Tôi còn nhớ rất rõ là khi lướt qua thời khoá của khoá tu trên bảng thông tin, tôi đã nhận ra nhiều pháp môn quen thuộc như: thiền toạ, thiền hành, thiền ăn. Nhưng khi nhìn thấy Thiền làm việc, tôi dừng lại và tự hỏi: “Làm sao có thể thực tập thiền khi làm việc được?”

Khi ấy tôi đang hưởng một kỳ nghỉ phép dài hạn với tư cách một nhà tư vấn quản lý. Cho đến thời điểm đó, tôi luôn đặt công việc của mình lên trên hết thảy mọi thứ. Sự thực tập chánh niệm của tôi cũng chỉ như là một nơi trú ẩn, một nơi nương tựa mà tôi hướng tới khi muốn tạm dừng làm việc. Lý do chính để tôi đến khoá tu là chạy trốn những công việc mà tôi đang làm, vậy mà giờ đây người ta lại muốn đem tôi trở lại với công việc sao? Tôi cố gắng giữ đầu óc cởi mở nhưng chẳng có chút nhiệt tình nào với cái thiền làm việc đó.

Tuy nhiên khi khoá tu diễn ra thì có gì đó bắt đầu thay đổi. Nhóm pháp đàm mà tôi tham dự là một nhóm của những doanh nhân. Khi chúng tôi chia sẻ những kinh nghiệm của mình và nhìn sâu vào những lời dạy của Thầy thì tôi chợt thấy rõ ràng rằng công việc là một trong những mảnh đất phì nhiêu cho tôi khám phá sự thực tập chánh niệm. Phần đông chúng ta đã dành không biết bao nhiêu thời gian trong suốt cuộc đời để làm việc trong hình thức này hay hình thức khác so với thời gian chúng ta dành cho ngồi thiền, đi dạo hay ăn uống. Và nếu đã dành mức thời gian tối đa mà cũng không đủ thì khái niệm công việc đối với phần lớn mọi người, trong đó có tôi, sẽ mang lại đủ loại liên tưởng, tri giác, những tầng lớp thói quen, những hy vọng và sợ hãi.

Trong tuần lễ đó, khi tôi quan sát quý thầy, quý sư cô ở xung quanh, tôi có thể tưởng tượng bao nhiêu công việc phải làm để có được một khoá tu như vậy. Thật dễ dàng để tôi hát “Ta hạnh phúc liền giây phút này” trước mỗi buổi thiền hành đầy an lạc trong khung cảnh thiên nhiên, nhưng tôi rất tò mò muốn biết hạnh phúc ấy là như thế nào đối với quý thầy, quý sư cô khi phải chuẩn bị phòng ốc, nấu ăn, giảng dạy và chăm sóc cho cả hơn ngàn người như thế này. Tất cả những việc cần làm ở phía sau là gì?

Đến cuối tuần, tôi hỏi chủ tọa gia đình pháp đàm của tôi xem tôi có thể giúp gì cho tăng thân. Yêu cầu của tôi đã được chuyển đến người có trách nhiệm.  Và điều xảy ra tiếp theo là tôi có mặt ở Làng Mai trong khoá tu mùa đông đó. Tôi bắt đầu tham gia sâu hơn vào những hoạt động Wake Up, giúp gây dựng những tăng thân người trẻ thực tập chánh niệm trên thế giới. Tôi làm việc cùng rất nhiều người khác, cả cư sĩ lẫn xuất sĩ tại địa phương và trên thế giới. Với cả hai, tôi vừa thấy thú vị vừa đầy thử thách.

Một trong những bài học quan trọng về làm việc trong chánh niệm tôi học được là từ thầy Pháp Dung vào mùa đông năm đó. Thầy và tôi cùng thực hiện một vài dự án. Một ngày nọ tôi chia sẻ với thầy về những trắc trở của tôi về một dự án không xảy ra theo đúng kế hoạch. Tôi đổ lỗi cho những người khác là họ làm việc không có hiệu quả, không hoàn thành đúng thời hạn. Thầy Pháp Dung gật đầu và lắng nghe rất kiên nhẫn. Sau đó thầy chia sẻ một điều mà tôi nhớ mãi: “Brandon, khi chúng ta làm việc trong một dự án, luôn luôn có hai mục tiêu. Thứ nhất là hoàn thành dự án. Thứ hai là ý thức về mối liên hệ giữa mình với dự án đó để thấy những tập khí của mình khi chúng biểu hiện, và nuôi dưỡng lòng từ bi. Mục tiêu thứ hai luôn luôn là mục tiêu quan trọng hơn.”

Tôi sững sờ. Đó là một tiếng sấm của tuệ giác đạo Bụt, và tôi cảm nhận được những rung chấn của nó. Thầy Pháp Dung khuyến khích tôi nhìn sâu hơn để thấy được những tập khí của tôi trong việc mong muốn mọi sự đều hoàn hảo; thấy được khi nào và làm sao mà tôi không có lòng từ bi đối với người khác. Có thể người mà tôi làm việc cùng đã có một việc khẩn cấp nào đó, hoặc họ bị lúng túng trong cách tiến hành, hoặc đơn giản là họ bị quá tải.

Tôi sớm nhận ra là lòng từ bi của tôi đối với người khác khi công việc không phát triển theo dự kiến có liên hệ trực tiếp tới lòng từ bi đối với chính mình. Tôi thấy được cái giọng mà tôi nói với chính mình khi không đạt được những tiêu chí mình đề ra. Đôi khi đó là tiếng nói chê trách bên trong: “Ngươi thật kém cỏi!” cùng cái cảm giác về sự trì trệ không thể vượt qua được.

Những lúc khác tâm trí tôi lại dự báo những viễn cảnh đen tối: “Ngươi sẽ làm họ thất vọng, rồi thì họ sẽ không muốn có ngươi nữa. Ngươi sẽ bị đuổi khỏi tu viện. Thử tưởng tượng xem ngươi sẽ giải thích với ba mẹ như thế nào khi ngươi đã từ bỏ vị trí tư vấn với đồng lương ưu đãi của ngươi.” Cùng với những tiếng nói bên trong ấy, sự lo lắng ập đến. Nếu là trước kia thì tôi đã dùng nỗi lo lắng ấy làm nhiên liệu thúc đẩy tôi làm việc nhiều hơn nữa, nhưng chẳng có lời dạy nào của Thầy có vẻ chỉ ra rằng làm việc nhiều hơn là một cách thức phù hợp.

Vậy thì tôi phải làm sao đây? Dừng lại nhiều hơn. Theo dõi hơi thở chuyên chú hơn. Quan sát những hoạt động của tâm ý nhiều hơn.  Thường xuyên đặt tay lên ngực và tự hứa rằng dù bất cứ chuyện gì xảy ra, vẫn phải thương mình.

Bởi vì tôi đã bắt đầu chăm sóc được mối liên hệ của bản thân với công việc nên tôi chia sẻ với người khác được nhiều hơn, cởi mở hơn, trung thực hơn về những hy vọng và sợ hãi của mình. Trước tiên tôi thực tập điều này với những người bạn mà tôi tin cậy, những người không liên quan gì đến công việc của tôi, và dần dần với những người mà tôi đang cùng làm việc. Tôi thấy ra rằng tới mức độ truyền thông này, khi những thành viên trong nhóm có thể chia sẻ chân thành cả về khả năng cũng như những khó khăn của mình, thì chúng tôi có được thật nhiều sự tin cậy và đôi khi làm cho tiến trình công việc được nhanh hơn.

Sau mùa đông năm đó, tôi dành vài năm tiếp theo để sống, thực tập và làm việc tại Làng Mai và tiếp tục khám phá ý nghĩa của việc áp dụng chánh niệm trong công việc. Một trong những khám phá chính từ giai đoạn này là: khi tôi chăm sóc được bản thân thì tôi có nhiều năng lượng và nhiệt tình hơn, có nhiều không gian cho người khác và trên hết là hiểu rõ hơn cái gì là thực sự quan trọng.

Thực sự là có vô số cách để thực tập chánh niệm tại nơi làm việc. Một người bạn thân của tôi thỉnh thoảng liên tưởng chánh niệm như là “chọn cuộc phiêu lưu của riêng mình”. Theo kinh nghiệm của tôi, đặc biệt là trong công việc thì tôi thấy điều đó rất đúng.

Ba lời khuyên khi thực tập thiền làm việc

Tạm dừng máy tính trong chánh niệm: Tôi phải làm việc với máy tính liên tục trong nhiều ngày và đây vẫn là một thử thách cho việc thực tập chánh niệm của tôi. Thực tập cơ bản đầu tiên là chánh niệm về thân thể, nhưng ý thức này rất dễ bị lãng quên khi tôi làm việc với máy tính. Vì vậy tôi thấy rằng điều cơ bản là thiết lập những quãng tạm dừng không khoan nhượng, ít nhất là mỗi 60-90 phút một lần, để tôi đứng lên, duỗi chân tay và nạp lại năng lượng.

Quan sát và chuyển hướng cách suy nghĩ tiêu cực về người khác: Phần lớn công việc của tôi có can hệ đến việc truyền thông với người khác và thỉnh thoảng việc truyền thông không đi theo hướng mà tôi muốn; đó lại là một cơ hội khác để thực tập! Tôi thấy việc quán sát những gì tôi nghĩ về người khác là rất hữu ích. Thường thường, khi xảy ra mâu thuẫn, tôi sẽ bị cuốn vào suy nghĩ kiểu “họ không quan tâm đến mình” hoặc “họ cố tình làm vậy để chống lại mình”. Nếu có ai đó không trả lời email của tôi thì sẽ là: họ không để ý gì đến những điều mình nói, hoặc chắc hòm thư của họ đầy tràn rồi chứ gì? Trong những khoảnh khắc như vậy thì tốt nhất là nghĩ về những lần chính tôi bị quá tải hoặc phải vật lộn với công việc, nhờ đó tôi có lòng từ bi và muốn được giúp đỡ họ.

Thanh lọc thói quen lên kế hoạch: Tôi dành thật nhiều thời gian để lên kế hoạch dù đó là một dự án, một khoá giảng dạy hay chỉ là tôi sẽ ăn gì trong bữa tối. Từ lâu tôi đã học được rằng cố gắng lưu giữ mọi thứ trong đầu không phải là một ý hay. Sau rất nhiều thử nghiệm, tôi dùng câu phương pháp “Hoàn thành mọi việc” của David Allen làm khung cho sự thực tập chánh niệm của mình.

Nhưng dù đã có một khung vững chãi như thế, thỉnh thoảng việc lên kế hoạch vẫn đi kèm với cảm giác bất ổn. Những lúc đó tôi thấy tốt nhất là theo dõi sự căng thẳng để thấy gốc rễ của nó là gì. Tôi thấy thường thường tôi căng thẳng bởi tôi muốn mọi thứ nằm dưới sự kiểm soát của mình. Lại có những lần tôi bị căng thẳng bởi sợ hãi lỡ chuyện gì đó có thể xảy ra mà tôi không có khả năng xử lý, nỗi sợ hãi khi mình không có sức bật trong tương lai.  Những khi thấy rõ ràng nỗi sợ hãi đó đi lên,  cách hay nhất là tôi đón nhận nó với lòng từ bi: ghi nhận nỗi sợ hãi đó biểu hiện ở nơi nào trong cơ thể, quan sát những ý nghĩ kiểu lập đi lập lại thành khuôn mẫu khi chúng đi lên, cho phép những cảm xúc và suy nghĩ có đó mà không xua đuổi chúng, và sau nữa là hiến tặng tình thương cho chính mình.

Brandon Rennels

(BBT chuyển ngữ từ nguyên bản tiếng Anh “Working Meditation” –  https://wkup.org/working-meditation/)