Format: Default

Trong đời sống hàng ngày, không có khi nào ta không thở nhưng thường thì ta quên là mình đang thở. Nền tảng căn bản của thực tập chánh niệm là đưa sự chú tâm của mình trở về với hơi thở vào và hơi thở ra. Đó gọi là chánh niệm về hơi thở hay ý thức về hơi thở. Điều này tuy đơn giản nhưng rất hiệu nghiệm. Trong đời sống hàng ngày, nhiều khi thân ta ở nơi này mà tâm ta lại ở nơi khác. Chú tâm vào hơi thở vào và hơi thở ra giúp ta đem tâm trở về với thân, có mặt trọn vẹn với giây phút hiện tại, bây giờ và ở đây.

Thở một hơi thở có ý thức cũng giống như ta đang uống một ly nước mát. Khi thở vào, chúng ta thực sự cảm nhận không khí đang đi vào đầy buồng phổi ta. Ta không cần điều khiển hơi thở. Chỉ cảm nhận hơi thở như nó đang là. Hơi thở của ta có thể dài hay ngắn, sâu hay cạn thì cứ để nó như vậy. Dưới ánh sáng ý thức, hơi thở của ta sẽ trở nên chậm hơn và sâu hơn một cách tự nhiên. Hơi thở ý thức là công cụ thiết yếu giúp ta hợp nhất thân tâm và mang năng lượng chánh niệm vào mỗi giây phút của đời sống hằng ngày.

Cho dù những trạng thái nội tại của ta như suy nghĩ, cảm thọ và tri giác có như thế nào đi nữa thì hơi thở cũng luôn có mặt với chúng ta như một người bạn thân thiết và trung thành. Bất cứ khi nào ta bị lôi kéo, đắm chìm, thậm chí khốn đốn trong những cảm xúc mạnh, hay bị kẹt vào những suy nghĩ miên man về quá khứ hoặc tương lai, ta cũng có thể trở về với hơi thở của mình để thu nhiếp thân tâm.

Thực tập

Trong khi thở vào và thở ra, ta cảm nhận luồng không khí đang đi vào và đi ra qua mũi của ta. Ban đầu có thể hơi thở của ta không được thư thái lắm. Nhưng sau khi thực tập một thời gian, hơi thở của ta sẽ trở nên nhẹ nhàng, thư thái, tự nhiên, êm dịu và bình an hơn. Bất kể lúc nào: khi đi, khi làm vườn, đánh máy hoặc làm bất cứ việc gì, chúng ta đều có thể trở về tiếp xúc với nguồn sống an lạc này.

Ta có thể nói:

Thở vào, tôi biết là tôi đang thở vào

Thở ra, tôi biết là tôi đang thở ra.

Sau một vài hơi thở, chúng ta có thể rút ngắn câu này lại, bằng: “Vào, Ra.” Nếu theo dõi hơi thở một cách xuyên suốt, liên tục thì tâm ta sẽ không còn suy nghĩ nữa. Lúc bấy giờ, tâm ta có cơ hội được nghỉ ngơi. Trong đời sống hàng ngày, chúng ta suy nghĩ quá nhiều. Vì vậy cho tâm cơ hội nghỉ ngơi bằng cách dừng lại những suy nghĩ là một điều rất mầu nhiệm.

“Thở vào, tôi biết tôi đang thở vào” không phải là một sự suy nghĩ mà đơn giản là ý thức về những gì đang xảy ra. Cái đang xảy ra là: ta đang thở vào và thở ra. Khi thở vào và đưa sự chú tâm của mình vào hơi thở vào là ta đang đưa tâm trở về hợp nhất lại với thân. Chỉ cần một hơi thở vào là đã có thể giúp tâm trở về với thân. Khi thân và tâm hợp nhất, ta sẽ thực sự có mặt trong giây phút hiện tại.

“Thở vào, tôi biết tôi đang thở vào” là một cách nói khác của câu thiền ngữ “thở vào, tôi biết tôi còn sống”. Sự sống đang có mặt trong ta và chung quanh ta với tất cả những mầu nhiệm của nó như nắng ấm, trời xanh, những chiếc lá mùa thu. Trở về giây phút hiện tại để tiếp xúc với sự sống, trị liệu những đau nhức trong thân tâm, nuôi dưỡng những yếu tố lành mạnh, tươi mát trong ta và chung quanh ta là một điều rất thiết yếu. Một nụ cười nhẹ có thể làm thư giãn tất cả các cơ bắp trên khuôn mặt ta.

Thở vào, tôi thấy trời xanh

Thở ra, tôi mỉm cười với trời xanh.

Thở vào, tôi ý thức về những chiếc lá mùa thu rất đẹp

Thở ra, tôi mỉm cười với những chiếc lá mùa thu.

Chúng ta có thể rút gọn câu này còn “trời xanh – mỉm cười”. “Trời xanh” khi thở vào và “mỉm cười” khi thở ra. Kế đó là: “thở vào – lá mùa thu”, “thở ra – mỉm cười”. Tập thở như vậy, chúng ta sẽ tiếp xúc được với những mầu nhiệm của sự sống. Cái đẹp của sự sống sẽ nuôi dưỡng ta, giúp ta vượt thoát được những lo lắng và sợ hãi. Thực tập như thế cũng giúp ta tiếp xúc được với hơi thở và cơ thể ta. Cơ thể ta cũng rất mầu nhiệm. Đôi mắt ta là một mầu nhiệm. Chỉ cần mở mắt ra là ta đã có thể tiếp xúc được với thiên đường của sắc màu và hình ảnh. Đôi tai ta cũng rất mầu nhiệm. Nhờ đôi tai mà ta có thể nghe được tất cả các loại âm thanh như âm nhạc, tiếng chim hót, tiếng gió thổi vi vu qua những cành thông. Đưa sự chú tâm vào hơi thở vào – ra, ta sẽ trở về với ngôi nhà đích thực của mình trong giây phút hiện tại và tiếp xúc được với sự sống mầu nhiệm. Nếu tiếp tục rong ruổi về quá khứ hoặc tương lai, thì ta sẽ đánh mất tất cả những mầu nhiệm ấy.

Thở vào, tôi theo dõi hơi thở vào của tôi từ đầu cho đến cuối

Thở ra, tôi theo dõi hơi thở ra của tôi từ đầu cho đến cuối.

Khi mới bắt đầu thở, có thể hơi thở của ta còn nặng nề, hổn hển nhưng sau một thời gian hơi thở sẽ nhẹ nhàng, êm dịu hơn. Hơi thở liên quan mật thiết với thân thể và cảm thọ, hơi thở là kết quả của thân thể và cảm thọ. Nếu thân thể ta căng thẳng, đau nhức, nếu cảm thọ ta đau buồn thì hơi thở của chúng ta cũng bị ảnh hưởng theo. Vì thế, ta hãy đưa sự chú tâm vào hơi thở và thở một cách có ý thức.

Thở vào, tôi biết là tôi đang thở vào

Thở ra, tôi biết là tôi đang thở ra.

Thở vào, tôi mỉm cười với hơi thở vào của tôi

Thở ra, tôi mỉm cười với hơi thở ra của tôi.

Đừng bao giờ thúc ép hơi thở của mình. Nếu hơi thở ngắn, hãy để cho nó ngắn. Nếu hơi thở chưa an lạc, ta cũng để như vậy. Không can thiệp, không ép buộc hay “tác động” vào hơi thở của mình. Chúng ta chỉ đơn thuần ý thức về hơi thở. Sau một thời gian, hơi thở của ta sẽ tự nhiên có phẩm chất. Chánh niệm về hơi thở là nhận diện, ôm ấp hơi thở vào và hơi thở ra, như một người mẹ trở về ôm lấy đứa con của mình trong vòng tay thương yêu một cách dịu dàng. Chúng ta sẽ ngạc nhiên khi thấy chỉ sau một hai phút, phẩm chất của hơi thở sẽ tăng lên. Hơi thở vào của ta trở nên sâu hơn và hơi thở ra của ta chậm lại. Hơi thở của ta trở nên an lạc và hòa điệu hơn.

Thở vào, tôi thấy hơi thở vào của tôi trở nên sâu hơn

Thở ra, tôi thấy hơi thở ra của tôi trở nên chậm lại.

Khi thấy hơi thở vào và hơi thở ra của ta đã trở nên sâu hơn, chậm hơn và yên lắng hơn, ta có thể gửi đến cơ thể ta sự bình an, yên tĩnh và êm dịu đó. Trong đời sống hàng ngày, có thể chúng ta đã lãng quên, không để ý tới thân thể của mình thì bây giờ đây là cơ hội để chúng ta trở về với thân thể của mình, nhận diện sự có mặt của thân thể và làm bạn với nó.

Thở vào, tôi ý thức về thân thể tôi

Thở ra, tôi buông thư tất cả những căng thẳng trên thân thể tôi.

Những bài tập về hơi thở này do chính Bụt dạy. Rất đơn giản, giống như trò chơi trẻ con vậy. Chúng ta hãy đặt tay lên phần bụng dưới của mình. Khi thở vào, ta thấy bụng ta phồng lên và khi thở ra, bụng ta xẹp xuống. Đặc biệt là trong tư thế nằm, chúng ta sẽ dễ dàng cảm nhận sự phồng lên, xẹp xuống của bụng. Chúng ta ý thức về hơi thở vào và hơi thở ra từ đầu cho đến cuối. Thở như vậy rất khỏe. Chúng ta không còn suy nghĩ về quá khứ, tương lai, về những dự án hay nỗi khổ niềm đau của ta nữa. Thở trở thành một niềm vui thích, một lời nhắc nhở chúng ta ý thức về cuộc sống.

Thở vào, tôi tận hưởng hơi thở vào của tôi

Thở ra, tôi tận hưởng hơi thở ra của tôi.

Sau khi đã có thể hiến tặng sự bình an êm dịu cho thân thể, giúp thân thể buông thư những căng thẳng, ta có thể nhận diện những cảm thọ và cảm xúc của mình.

Thở vào, tôi ý thức về những cảm thọ đau buồn trong tôi

Thở ra, tôi mỉm cười với những cảm thọ đau buồn trong tôi.

Ta đang có một cảm thọ đau buồn, nhưng đồng thời ta cũng đang có chánh niệm. Chánh niệm giống như người mẹ, ôm ấp những cảm thọ một cách nhẹ nhàng. Chánh niệm luôn luôn phải là chánh niệm về một cái gì. Khi ta thở có chánh niệm, thì đó là chánh niệm về hơi thở. Khi ta đi có chánh niệm, thì đó là chánh niệm về đi. Khi ta uống có chánh niệm, thì đó là chánh niệm về uống. Khi ta có chánh niệm về những cảm thọ của mình, thì đó là chánh niệm về cảm thọ. Ta có thể mang chánh niệm vào những hoạt động sinh lý, tâm lý của ta để nhận diện và làm lắng dịu chúng.

Tôi muốn cống hiến cho quý vị một vài bài thi kệ mà quý vị có thể sử dụng để thực tập trong khi thở và mỉm cười:

Thở vào, tôi biết tôi đang thở vào

Thở ra, tôi biết tôi đang thở ra.

Thở vào, hơi thở vào của tôi trở nên sâu hơn

Thở ra, hơi thở ra của tôi trở nên chậm lại.

Thở vào, tôi làm lắng dịu thân thể tôi

Thở ra, tôi thấy khỏe nhẹ.

Thở vào, tôi mỉm cười

Thở ra, tôi buông thư.

Thở vào, tôi an trú trong giây phút hiện tại

Thở ra, tôi biết đây là giây phút tuyệt vời.

Quý vị có thể rút gọn những câu trên bằng:

Vào, ra

Sâu, chậm

Khỏe, nhẹ

Lặng, cười

Hiện tại, tuyệt vời.

Mỗi chữ hoặc mỗi câu cho mỗi hơi thở vào ra.

Giây phút hiện tại là giây phút duy nhất thực sự có thật. Vì vậy, nhiệm vụ quan trọng nhất của chúng ta là có mặt trong giây phút hiện tại, bây giờ và ở đây để tận hưởng những gì đang xảy ra trong ta và chung quanh ta.

Chánh niệm là nguồn năng lượng tỉnh thức đưa ta trở về với giây phút hiện tại và giúp ta tiếp xúc sâu sắc với sự sống trong mỗi phút giây của đời sống hằng ngày. Chúng ta không cần phải đi đâu xa để thực tập chánh niệm. Chúng ta có thể thực tập chánh niệm ngay trong phòng mình hoặc trên đường đi từ nơi này đến nơi khác. Ta vẫn có thể tiếp tục làm những công việc ta thường làm hằng ngày như đi, đứng, nằm, ngồi, làm việc, ăn, uống, giao tiếp, chuyện trò… nhưng với ý thức là mình đang làm những công việc ấy.

Hãy tưởng tượng ta đang ngắm mặt trời mọc với một số người. Trong khi những người khác đang thưởng thức khung cảnh đẹp đẽ ấy thì ta lại “bận rộn” với những thứ trong đầu mình. Ta bận rộn và lo lắng cho những kế hoạch của ta. Ta nghĩ về quá khứ hoặc tương lai mà không thực sự có mặt để trân quý cơ hội đó. Thay vì thưởng thức cảnh đẹp của buổi bình minh, ta lại để cho những khoảnh khắc quý giá ấy trôi qua oan uổng.

Nếu quả thực như vậy, ta có thể sử dụng một phương pháp khác. Mỗi khi tâm ta đi lang thang thì ta kéo tâm về và tập trung tâm ý vào hơi thở vào – ra. Thực tập hơi thở ý thức giúp ta trở về với giây phút hiện tại. Thân tâm hợp nhất, ta sẽ có mặt trọn vẹn để ngắm nhìn, quán chiếu và thưởng thức khung cảnh đẹp đẽ ấy. Bằng cách trở về với hơi thở, ta lấy lại được sự mầu nhiệm của buổi bình minh.

Chúng ta thường quá bận rộn đến nỗi quên mình đang làm gì, hoặc có khi ta quên mình là ai. Thậm chí có người quên mất là mình đang thở. Ta quên nhìn những người thương của ta và trân quý sự có mặt của họ, cho đến một ngày họ đi xa hay qua đời ta mới thấy hối tiếc. Có khi rảnh rỗi đi nữa, ta cũng không biết cách tiếp xúc với những gì đang xảy ra trong ta. Vì vậy ta mở ti vi lên xem hoặc nhấc điện thoại gọi cho ai đó. Ta nghĩ làm như thế là ta có thể trốn thoát được chính mình.

Ý thức về hơi thở là tinh yếu của chánh niệm. Theo lời Bụt dạy, chánh niệm là nguồn suối phát sinh hỷ lạc. Hạt giống chánh niệm có trong mỗi chúng ta nhưng thường thì ta quên tưới tẩm hạt giống đó. Nếu biết cách nương vào hơi thở, nương vào bước chân của mình, chúng ta có thể tiếp xúc được với những hạt giống an lành ấy và cho phép chúng biểu hiện. Thay vì nương vào những ý niệm trừu tượng về Bụt, về Chúa hoặc về Allah, chúng ta có thể tiếp xúc được với Bụt, với Chúa trong từng hơi thở và bước chân của mình.

Điều này nghe có vẻ dễ dàng và ai cũng có thể làm được, nhưng đòi hỏi chúng ta phải tập luyện. Quan trọng là tập dừng lại. Dừng lại như thế nào? Dừng lại bằng hơi thở vào – ra và bước chân của mình. Vì vậy pháp môn căn bản của chúng ta là hơi thở ý thức và bước chân chánh niệm. Nếu nắm vững hai pháp môn này, chúng ta có thể ăn, uống, nấu nướng, làm việc, lái xe… trong chánh niệm. Và chúng ta luôn luôn an trú trong giây phút hiện tại, bây giờ ở đây.

Thực tập chánh niệm (smrti) đưa đến định (samadhi) và định đưa đến tuệ (prajna). Tuệ giác mà ta đạt được từ sự thực tập chánh niệm có khả năng giải phóng chúng ta ra khỏi những tình trạng sợ hãi, lo âu, tuyệt vọng và đem lại hạnh phúc đích thực cho ta. Chúng ta có thể sử dụng những đối tượng đơn giản như bông hoa để thực tập chánh niệm. Khi cầm bông hoa trong tay, chúng ta ý thức về bông hoa. Hơi thở vào – ra giúp ta duy trì ý thức. Thay vì để cho những suy nghĩ trấn ngự hoặc lôi kéo, ta trở về có mặt cho bông hoa và thưởng thức vẻ đẹp của bông hoa. Định lực sẽ trở thành nguồn suối phát sinh niềm vui trong ta.

Để thưởng thức trọn vẹn những món quà mà cuộc sống ban tặng, chúng ta phải thực tập chánh niệm trong mọi lúc, mọi nơi dù đang đánh răng, chuẩn bị thức ăn sáng hay lái xe đi làm. Mỗi bước chân, mỗi hơi thở đều có thể là một cơ hội đem đến cho ta niềm vui và hạnh phúc. Cuộc sống đầy rẫy khổ đau. Nếu không đủ hạnh phúc, ta sẽ không chăm sóc được nỗi khổ đau và tuyệt vọng của mình. Chúng ta hãy thực tập với tinh thần nhẹ nhàng thư thái, với tâm hồn rộng mở bao la và với một trái tim sẵn sàng lắng nghe, chấp nhận. Thực tập là để nuôi lớn hiểu biết chứ không phải để phô trương hình thức. Có chánh niệm, ta có thể nuôi lớn được niềm vui trong ta, giúp ta xử lý tốt hơn những khó khăn, thách thức trong cuộc sống và biết cách chế tác tự do, an lạc, thương yêu trong mỗi chúng ta.

Chân Bội Nghiêm

 Có một cô đã đến viếng thăm chúng ta cách đây khoảng năm tháng. Cô ấy đã, đang và sẽ làm cho con người trên thế giới đau nhức, mệt mỏi, tuyệt vọng và lạ thay thức dậy. Không ai thấy được cô nhưng ai cũng sợ cô. Không ai có khả năng trừng phạt cô vì sức mạnh của cô thật sự là vô tận. Chính những vị có quyền lực nhiều nhất, những bác sĩ giỏi nhất, những nghiên cứu gia uy tín nhất vẫn chưa làm được gì để giúp cô rời đi. Cô đã lấy đi mạng sống của rất nhiều người và con số vẫn đang tăng lên mỗi phút. Nhưng không chỉ dừng tại đó, cô còn khiến cho một cô khác trong con người mỗi chúng ta trở nên mạnh hơn. Đó chính là cô đơn. COVID-19 đã thực sự làm cho nhiều người trở nên cô đơn. Nhưng hãy tự hỏi chính mình rằng: “Có phải thật sự COVID làm mình cô đơn, hay chính tự thân mình làm như thế?” Hầu như chuyện gì đang xảy ra bây giờ chúng ta cũng đổ lỗi cho COVID, nhưng chân lý của cuộc đời nhắc chúng ta cái gì cũng có hai mặt.

 Trong một đời người, chúng ta sẽ đi qua những giai đoạn khủng hoảng (crisis) khác nhau. Thế hệ ba mẹ tôi đã đi qua khủng hoảng vì chiến tranh, có người đi qua khủng hoảng kinh tế, có lúc mình đi qua khủng hoảng tình cảm, rồi lại đôi khi khủng hoảng truyền thông trong gia đình. Và giờ phút này chúng ta đang trải qua khủng hoảng cô đơn. Tất cả những khủng hoảng trên làm cho bao người điêu đứng, mất phương hướng và thậm chí tuyệt vọng. Nhiều người cho rằng chỉ có cái chết mới giúp họ thật sự hết khủng hoảng, nhưng họ đâu biết nếu làm thế là họ để lại “món quà” khủng hoảng này cho những người thương của mình. Để chấm dứt khủng hoảng, chính tự thân mình phải nỗ lực với sự yểm trợ của những người xung quanh. Tôi hay nhắc nhở tôi biết quên những khủng hoảng mình đã đi qua để mình an trú được trong hiện tại, làm nội lực lớn thêm. Để rồi khi có khủng hoảng khác đến, mình sẽ biết cách chăm sóc, an ủi và chuyển hoá mà không cần hất đuổi chúng. Trước khi cho nó đi qua thì chúng ta cần nhìn sâu và hiểu. Nhìn sâu và hiểu vẫn chưa đủ, chúng ta cần thay đổi cách nhận thức và hành xử của mình. Cô đơn cần điều đó lắm.

Tôi còn nhớ lúc mới qua Mỹ tôi không có nhiều bạn học ở trường, nên không thích đến giờ ăn chút nào. Không phải thức ăn không ngon, mà bởi vì nhìn xung quanh ai cũng có bạn để ngồi ăn cùng, còn riêng tôi không có ai. Tôi ngồi một mình và cảm thấy sợ hãi. Cũng không phải sợ ai sẽ đến hại mình, mà sợ nhiều người sẽ nghĩ mình là người cô đơn, mình đã sống sao mà không ai muốn ngồi với mình. Dòng suy nghĩ tiêu cực đó cứ chảy mãi không ngừng. Khi mới vào tu tôi cũng sợ đi một mình trong tu viện vào ban ngày. Không phải tôi sợ dẫm lên rắn mà lại một lần nữa, sợ người khác nghĩ rằng mình đang cô đơn. Chúng ta thường nghĩ một mình mới cô đơn nhưng đôi lúc “đồng sàng dị mộng” như câu nói của những vị tiền bối.  Chính vì cô đơn nên mới “đồng sàng dị mộng”. Qua thời gian tôi thấy ở một mình mà cô đơn thì dễ chịu và ít đau nhức hơn là sống với nhiều người mà vẫn cô đơn, vì sự cô đơn của mình không ảnh hưởng tiêu cực lên người khác, và trong tâm mình vắng đi sự khiển trách hay buộc tội, như trong Truyện Kiều có câu: “Một mình mình biết, một mình mình hay”. Những lúc trong tâm có đủ bình an và nghị lực của một chiến sĩ, chúng ta có thể đi qua cô đơn một cách dễ dàng. Nhưng cũng có ngày tâm tư ta u tối, yếu đuối, cô đơn lại đến và chiếm quyền làm chủ ta. Vậy thì hãy nhìn chính nguồn gốc của cô đơn để chữa trị, như trong đạo Bụt dạy rằng: “Tất cả đều do tâm mà thôi”. Đừng đổ lỗi cô đơn do Cô Vy, đừng đổ lỗi cho một đối tượng nào ngoài mình, và cũng không đổ lỗi cho chính mình, vì “Tất cả do nhân duyên mà biểu hiện.” Quan trọng là mình có thể làm gì để cô đơn ngủ yên, và lỡ vị “khách quý” này có đến thì mình “đón chào” như thế nào.

Đâu phải những ai có nhiều bạn, dễ dàng vui cười hay có nhiều việc làm có tính chất quan trọng là không cô đơn. Tất cả chúng ta một lúc nào đó đều đã hoặc sẽ cảm thấy cô đơn, và có khi lúc đó chính là bây giờ. Nhiều người trước đây đến tu viện, than thở cùng với quý thầy và quý sư cô rằng mình không có đủ thời gian để ăn, để có mặt cho gia đình, để chăm sóc sức khoẻ của mình như mình mong muốn. Bây giờ không đi làm thì lại than rằng ở nhà chán quá, tù túng và thời gian trôi qua rất chậm. Cô vy đã mời gọi tất cả chúng ta từ người giàu đến người nghèo, từ học sinh đến doanh nhân ở nhà và không được đi đâu. Có nhiều người đã có được những trải nghiệm lần đầu tiên cho việc phải đối diện với chính mình và lắng nghe được những “lời tâm sự từ bên trong”. Trước đây, mình đã quá bận rộn mà không để ý đến người bạn cô đơn đó trong mình nên bây giờ cô đơn đến mình lại không biết nên làm gì, nên đã cô đơn lại càng cô đơn thêm. Hãy tưởng tượng bây giờ cô vy làm đứt đoạn đường đến dây internet, wifi. Ôi, nỗi sợ hãi sẽ như thế nào cho những ai đang trong tình trạng cô đơn.

 Trong ngày tôi tìm nhiều cách để nhắc nhở mình biết nếm được chất liệu hạnh phúc đang có trong giây phút hiện tại như khi ngồi ăn, đi bộ, vào nhà vệ sinh hoặc nằm trên giường. Thời gian gần đây những lúc nằm trên giường, với tấm mền thật ấm đắp lên mặt và thân thể, tôi có được niềm hạnh phúc thật sâu lắng và kỳ lạ. Suy nghĩ đầu tiên đến với tôi là, “Em sẽ không nhìn thấy tự thân mình như thế nào khi nằm trong “hòm”. Bây giờ em hãy hình dung mình đang nằm trong đó và hãy thở những hơi thở thật bình an. Nếu ngày mai em có ra đi, trong lòng em sẽ có đủ sự vô uý và tình thương cho tự thân.” Tôi cứ làm như thế, đêm này đến đêm khác và sau đó đi vào giấc ngủ dễ dàng, một giấc đến sáng mà không có mộng mị, không có những cản trở giữa đêm. Nếu nhìn cho kỹ, người mà tôi kề cận và gần gũi nhất trong ngày là chính là bản thân mình. Ai thấy được những gì tôi đang suy nghĩ? Ai hiểu thấu những nỗi niềm tôi đã và đang đi qua? Ai nhắc nhở hãy cười đi, hãy buông đi, hãy bước đi trong thảnh thơi, vội vàng làm gì ? Chính mình phải tinh chuyên làm công việc này tuy biết là mình đang sống chung với rất nhiều sư cô khác.

Đã có những lúc tôi cô đơn khi ngồi trong phòng chung với ba sư cô, hay bên cạnh tôi có đến mấy chục sư cô khác nữa, và tôi tự hỏi mình tại sao như thế. Tôi có một kỷ niệm khiến mình không bao giờ quên, vào năm 2008 khi còn ở tại tu viện Bích Nham, tiểu bang New York, tôi lúc đấy mới hai mươi ba tuổi. Tu viện Bích Nham có thiên nhiên rất đẹp, điều kiện vật chất không thiếu, và nơi tôi ở nhìn ra ngoài là một khung trời bao la. Nhưng không hiểu sao cứ tối đến tôi lại có cảm giác trống vắng trong lòng và có khuynh hướng nghĩ đến người bạn trai cũ. Tôi thấy điều này không ổn tí nào. Lúc đó tôi đang ngồi tại phòng sinh hoạt chung (common room) và trong phòng có một tấm gương dài được dựng trên tường. Thế là tôi đến đứng trước tấm gương, nhìn vào ánh mắt của người trong gương thật kĩ, trực diện và đầy tình thương rồi nói rằng: “Chị biết em đang buồn và cô đơn và mình có cách để đi ra khỏi cảm giác này. Chỉ cần em mở lòng và đến chia sẻ với một hoặc hai sư cô em thương kính và tin tưởng đủ, thì lòng em sẽ khoẻ nhẹ hơn. Nếu ở một nơi có đến hai mươi người bạn đồng tu mà còn cô đơn là vì mình đang đóng cửa trái tim và cách tư duy của mình hiện đang đi về chiều hướng tiêu cực.” Tôi tiếp tục có những buổi “tâm tình với chính mình” như thế trước gương trong nhà vệ sinh, và tôi rất thích thú với công việc đó. Mỗi khi làm điều này tôi cần ít nhất 15-30 phút. Rất tiếc tại tu viện Mộc Lan không có những tấm gương như thế để tôi tiếp tục. Những chiếc gương của Mộc Lan được đặt tại các bồn rửa mặt và thường trực có người. Tôi đứng đó 15-30 phút thì chắc không ổn. “Không được cách này thì ta bày cách khác” là câu nói rất hay của ông bà tổ tiên mình. Người Mỹ thường nói, “If Plan A doesn’t work, there is always Plan B.” (Nếu phương án A không hiệu quả, mình luôn luôn có phương án B mà)

Tôi bây giờ đang đi vào cái “tuổi đá vàng” nên có những điều không xảy đến trước đây mà bây giờ xảy đến thì mình chấp nhận và chào đón chúng dễ dàng hơn. Tôi suy đi ngẫm lại và thấy rằng mình cô đơn một phần vì mình để mất những gì thật đẹp đã có trong quá khứ. Trước đây mình tự nhiên và thoải mái đến với tất cả những vị đang sống chung và ai cũng đến được với mình, nhưng bây giờ không được như thế. Tôi thường đùa với chính mình rằng, “The magic is gone, sister Bội Nghiêm.”(Phép màu đã biến mất rồi sư cô Bội Nghiêm ơi) Rồi lại ngồi đó để nghĩ về những kỉ niệm đẹp, mà quên mất ai là người đang ngồi bên cạnh mình. Có những buổi ngồi dùng cơm với quý sư cô, nhìn đoá hoa đầy sức sống, tươi mát và tràn ngập phép lạ, tôi thầm nói, “Em là một mầu nhiệm.” Tôi không muốn ngừng tại đó vì tôi không muốn chỉ trân quý hay biết tả vẻ đẹp của thiên nhiên mà không làm được với những người mình đang sống chung. Thế là tôi nhìn ai đang ngồi trước mặt, ý thức ai đang ngồi bên trái và bên phải, và thầm nói rằng: “Sư chị, sư em cũng là những nhiệm mầu của sự sống, và tôi gửi lòng biết ơn tới họ vì vẫn đang còn ngồi đây dưới hình thức là một sư cô.” Buổi sáng ngồi thiền xong, nhìn xuống nền nhà và thấy con kiến, tôi nhận diện sự hiện hữu của nó, rồi cũng nhắc nhở mình sự hiện hữu nhiệm mầu của quý thầy. Dù tôi đang có nội kết hay khó khăn với đối tượng nào đó, sự thực tập của tôi vẫn giữ được lòng biết ơn và thấy được những điểm đẹp nơi người đó. Chỉ cần làm công việc đó trong năm giây nhưng cũng đủ để giúp mình từ từ có sự kết nối trở lại. Có những lúc tôi cảm giác như mình mất niềm tin nơi con người vì trái tim đã bị tổn thương nặng. Những vị mình tưởng là hiểu mình, sau này lại nói những câu làm mình nhức nhối, và vì cầu đã gãy rồi thì công trình xây dựng lại không phải là chuyện đơn giản. Thế nhưng tôi an ủi mình và âm thầm khuyến khích hãy cho tự thân và người khác một cơ hội. Có thể cho người làm mình đau khổ cơ hội mới hơi khó và cần thời gian nhưng ít nhất mình có thể cho những người khác. Chẳng ai muốn đánh mất những gì tốt đẹp nhưng điều này có thể xảy đến cho bất cứ ai và bất cứ lúc nào. Vì vậy với tôi khi yêu, khi thương, không nên cho hết 100%, mà hãy giữ lại cho chính mình một chút yêu thương, để sau này khi “nước đã cạn” thì mình vẫn còn chút “nước” để uống và đi tiếp. Để lại 10-20% không chỉ riêng cho mình mà cho người kia nữa, để rồi sau này nghĩ lại trong lòng vẫn còn tình thương dành cho người ấy. Có một sư cô tặng tôi hai câu thơ mà tôi rất cảm động và tâm đắc: “Giờ nào chị tặng cho mình, giờ nào chị hiến cho tình xung quanh”. Hãy tặng cho mình sự chăm sóc ân cần, nụ cười đầy sự sống và tha thứ cho những lỗi lầm mình đã tự mình gây ra. Nhưng đừng chỉ ngồi đó chăm mình thôi mà cũng cần quan tâm, để ý và chăm sóc người khác vì điều gì cũng cần có sự thăng bằng. Sharing is caring (San sẻ cũng chính là quan tâm).

Cô đơn có mặt một phần cũng vì khi nghe một điều gì, thấy một thứ gì, nhìn vào một ai mà trong mình bắt đầu khởi lên sự trách móc và kết luận vội vàng, khiến mình đánh mất đi sự kết nối với người đó. Thế thì mình hãy chậm lại trong lúc nghe, thấy, nhìn, và điều này sẽ giúp mình chậm lại trong từng suy nghĩ. Chậm ở đây không hàm chứa sự trì trệ mà sẽ làm tăng trưởng cái định bên trong, giúp mình không nói và hành xử theo thói quen cũ. Có một sư cô dạy rằng: “Hãy thở vào và thở ra một hơi trước khi trả lời.” Nếu trước đây có người hỏi, “Hôm nay em có khoẻ không?” mình liền lập tức trả lời, “Dạ khoẻ.” thì bây giờ mình hãy cho một chút yên lặng giữa câu hỏi và câu trả lời. Tôi thấy mình có khuynh hướng để những khác biệt nhỏ nhoi của nhau làm mình trở thành xa lạ với người kia, mà quên mất cả hai cùng chung lý tưởng muốn được thực tập để hoàn thiện bản thân và giúp người bớt khổ. Ví dụ sư em tôi thích xem phim hoạt hình, tôi thích xem phim người thật đóng và dựa trên chuyện thật. Sư em m tôi ít thích tập thể dục còn tôi thường thích tập thể dục. Người bạn tôi bầu cho ông Trump còn tôi bầu cho bà Hillary. Tôi không muốn mình trở thành dại dột, cho phép những khác biệt không đâu làm cho tôi cô đơn khi ngồi bên cạnh người khác. Chỉ cần thêm thời gian và kiên nhẫn thì tôi sẽ thấy mình và người kia cũng có thể kết nối được. Hãy bắt đầu câu chuyện với tâm niệm không phán xét, phản ứng hay trách móc thì kết quả sẽ khác. Biết thương, biết tôn trọng là việc cần phải làm, nhưng mình cũng cần phải biết quên. Quên đi những việc tốt mình đã làm để cho ước muốn được công nhận có thể tan biến. Quên đi những câu nặng lời bởi có thể chính người này sẽ giúp mình ra khỏi hiểm nguy trong tương lai. Quên đi những gì đẹp của ngày hôm qua để biết rằng ngày hôm nay đẹp không kém. Càng quên thì mình lại càng biết. Đôi khi nhớ lại trở thành một chướng ngại vì mình cho rằng mọi thứ hẳn nhiên là thường, luôn luôn là như thế. Cuộc đời đẹp hơn khi con người biết quên đi những hận thù, trách móc, sợ hãi và âu lo. Tâm hồn mình sẽ rộng mở để lắng nghe tiếng chim hót, tiếng thông reo cất giọng, và tình thương trong mình sẽ được hát ca. Vậy nên hãy biết quên, biết quên những lỗi lầm mình đã tạo hoặc người kia đã làm, để cho mình và vị đó một cơ hội mới.

Cái gì đến trong cuộc đời cũng là cơ hội để tôi học hỏi và thực nghiệm. Cô đơn cũng thế, là trải nghiệm quý giá để tôi làm bạn với chúng, nhưng không tìm cách nuôi chúng lớn thêm trong tôi. Người bạn này tôi không muốn phải “đánh” (fight) hoặc “chiến đấu” (battle) như người Mỹ thường nói, “I am fighting/battling with my depression.” mà tôi chỉ muốn chăm sóc và chuyển hoá thôi. Đừng đổ lỗi cho Coronavirus, đừng đổ lỗi cho người khác và điều quan trọng không kém là đừng đổ lỗi cho chính mình. Đổ lỗi sẽ không giúp ích nhiều. Điều có thể giúp người bạn cô đơn trong mình là nhận biết rằng cô đơn đang có mặt, tìm hiểu được nguyên do dẫn đến cô đơn, mình đã cho cô đơn “ăn gì” mà mỗi ngày mỗi lớn. Và khi cơn bão tố dịu xuống thì mình thấy rằng, “à, cô đơn đã giúp mình không trở thành người cô phụ.” Và mình biết cho mình thức ăn gì mỗi ngày để lòng biết ơn được tăng trưởng. Khi cô đơn đến, đừng hỏi: “Tại sao tôi?” (Why me?) mà hãy mỉm cười chào đón rồi nói: “Try me.” (Thử tôi đi.) Đó là tuệ giác sâu sắc mà tôi học được từ một thầy đang tu học tại tu viện Mộc Lan. Đúng, tôi đồng ý rằng niềm cô đơn thường trở nên nhức nhối khi đang ở chốn đông người hơn là khi ở một mình. Biết thế rồi để tôi bắt đầu thay đổi cách nhận thức và tư duy của mình. Hãy là người bắt đầu tất cả mọi thứ. Con số 2020 dành cho những người có mắt sáng trọn vẹn, hoàn hảo và năm nay là năm 2020. Đây là lúc hãy dùng chánh niệm để làm cho mắt mình sáng, tâm mình yên đủ thì sự việc sẽ tỏa ánh sáng chân thật hơn.

(Chuyển ngữ từ cuốn sách ” At home in the World” của Sư Ông Làng Mai).

  Tôi lớn lên ở Thanh Hoá, miền Bắc Việt Nam. Một ngày nọ, thầy giáo chúng tôi thông báo là chúng tôi sẽ có một chuyến dã ngoại lên núi Na, một ngọn núi trong vùng. Thầy nói là ở trên đỉnh núi đó có một ông đạo-một người tu sống một mình và ngồi yên suốt đêm ngày để đạt được sự an tĩnh như Đức Bụt. Tôi chưa bao giờ được gặp ông đạo, nên trong lòng rất háo hức.

Một ngày trước chuyến đi, chúng tôi đã chuẩn bị thức ăn để đi đường. Chúng tôi thổi cơm, vắt lại và gói trong lá chuối, làm đậu phộng muối mè để ăn với cơm vắt. Chúng tôi cũng nấu nước để đem theo. Sáng sớm hôm sau, chúng tôi bắt đầu một cuộc hành trình dài để đến chân núi. Khi đã đến nơi, tôi và các bạn bắt đầu leo núi rất mau. Hồi đó chúng tôi chưa biết cách đi trong chánh niệm, chỉ đua nhau leo núi rất nhanh.

Khi lên tới đỉnh, mọi người ai cũng mệt nhoài, nước mang theo thì đã uống hết trên đường lên núi. Tôi nhìn quanh, kiếm ông đạo mà chẳng thấy đâu, chỉ thấy một túp lều nhỏ được làm bằng tranh và rơm. Bên trong túp lều có một cái chõng nhỏ và một cái bàn thờ làm bằng tre, nhưng tôi không nhìn thấy ông đạo ở đâu cả. Cũng có thể Người đã nghe tiếng chúng tôi đến và lánh mặt ở đâu đó để tránh đám con nít ồn ào.

Giờ cơm trưa đã đến, nhưng tôi không cảm thấy đói. Tôi rất thất vọng vì đã không gặp được ông đạo. Tôi bỏ lại đám bạn và một mình leo tiếp lên núi, với hy vọng sẽ tìm được ông. Tôi đi sâu vào trong rừng và bỗng nhiên nghe tiếng nước chảy róc rách. Tiếng nước chảy thật trong trẻo, thật êm tai. Tôi bắt đầu leo theo hướng tiếng nước chảy, một lúc sau tôi tìm thấy một cái giếng thiên nhiên, nó một cái hồ nhỏ với những tảng đá lớn nhiều màu vây quanh. Nước trong hồ rất trong, có thể nhìn thấy rõ tới đáy. Vì đang rất khát nên tôi quỳ xuống và dùng hai bàn tay bụm nước lên mà uống. Nước rất ngọt. Tôi chưa bao giờ uống thứ nước nào ngon như vậy. Tôi cảm thấy vô cùng mãn nguyện, chẳng còn muốn gì hay cần gì hơn nữa, ngay cả cái ý muốn được gặp ông đạo cũng phút chốc tan biến. Tôi có cảm tưởng như tôi đã gặp được rồi. Tôi tưởng tượng có thể ông đã tự mình biến thành cái giếng này.

Mệt nhoài nên tôi ngả mình nằm xuống đất nghỉ ngơi vài phút bên cạnh cái giếng. Đưa mắt nhìn lên tôi thấy một nhánh cây in hình trên nền trời. Nhắm mắt lại, và chẳng mấy chốc tôi đã chìm vào giấc ngủ. Tôi không biết mình đã ngủ thiếp đi trong vòng bao lâu. Khi tỉnh dậy, mới đầu tôi không nhận ra là mình đang ở đâu, rồi tôi nhìn thấy nhánh cây in trên nền trời và cái giếng kỳ diệu, sau đó tôi đã nhớ lại tất cả.

Đến lúc phải trở về với các bạn trong lớp, tôi lưu luyến chào tạm biệt cái giếng và bắt đầu đi xuống núi. Trong khi rời khỏi khu rừng ấy, sâu thẳm trong lòng tôi bỗng dưng vang lên một câu nói. Nó giống như một câu thơ vậy: “Tôi đã nếm được hương vị của thứ nước ngon nhất trên đời.”

Sau đó, tôi ngồi ăn trưa cùng với các bạn. Thấy tôi trở về, các bạn rất vui và hỏi tôi đã đi đâu nhưng tôi không muốn thổ lộ. Tôi nâng niu và muốn gìn giữ những gì mà tôi vừa trải nghiệm cho chính mình lâu hơn một chút nữa, bởi vì nó đã thật sự đã làm tôi chấn động sâu sắc. Tôi lặng lẽ ngồi ăn trưa trên cỏ. Cơm vắt chấm muối mè thật là ngon.

Mặc dù đã leo ngọn núi đó nhiều năm về trước nhưng hình ảnh cái giếng cùng tiếng nước nhỏ xuống trong sự tĩnh lặng ấy vẫn sống mãi trong lòng tôi. Có lẽ bạn cũng đã gặp được ông đạo của bạn rồi. Có thể đó là một tảng đá, một cội cây, một vì tinh tú, hay cảnh mặt trời lặn cuối ngày…

Đó là trải nghiệm tâm linh đầu tiên của tôi. Về sau, tôi trở nên bình an và tĩnh lặng hơn. Tôi cảm thấy không có nhu cầu muốn kể lại trải nghiệm ấy với bất cứ ai, tôi muốn giữ nó sống mãi trong trái tim tôi. Ước muốn đi tu trong tôi ngày càng lớn. Năm 16 tuổi, tôi được phép cha mẹ cho vào chùa Từ Hiếu ở Huế để làm điệu, và sau đó tôi đã trở thành chú tiểu.

Sáng tác và trình bày: Thầy Pháp Khả

Tình huynh đệ rộng lớn như biển khơi

Vững như thành, bền chắc như núi cao

Lặng như tờ, trong sáng như trăng sao

Tình huynh đệ chẳng có gì quý hơn.

Ngày qua ngày là bát cơm xào rau

Tình huynh đệ là chắp tay chào nhau

Tình huynh đệ chuyển hoá bao thương đau

Đời vô thường và nắng mưa thay màu.

Từng bước thảnh thơi giấc mơ nào đợi ta vươn tới

Và bờ vai gầy gửi gắm bao niềm thương

Còn đó quê hương đón nhau về bữa cơm dưa muối

Câu hát vang lên trong ngần hôm nay.

Tình huynh đệ mở lối con đường vui

Còn đâu là hình bóng anh và tôi

Trời phương ngoại ta hát ca rong chơi

Thầy mỉm cười cùng chúng con xây đời.

Trích trong sách “Giận” của Sư Ông Làng Mai

 Hiểu biết và từ bi là hai nguồn năng lượng rất mạnh. Hiểu biết và từ bi ngược lại với u mê và thụ động. Nếu cho rằng từ bi là thụ động, yếu đuối hay hèn nhát tức là không hiểu gì hết về ý nghĩa đích thực của hiểu biết và từ bi. Nếu cho rằng những người có tâm từ bi không bao giờ chống đối và phản ứng với bất công là lầm. Họ là những chiến sĩ, những anh hùng, liệt nữ đã từng thắng trận. Khi hành động với tâm từ bi, với thái độ bất bạo động, khi hành động trên căn bản của quan điểm bất nhị thì ta phải có rất nhiều dũng lực. Ta không hành động vì sân hận. Ta không trừng phạt hay chê trách. Từ bi luôn luôn lớn mạnh trong ta và ta có thể thành công tranh đấu chống bất công. Thánh Gandhi chỉ có một mình. Thánh Gandhi không có bom, không có súng, không có đảng. Thánh Gandhi chỉ hành động với tuệ giác bất nhị, với sức mạnh của từ bi chứ không phải với tâm sân hận.

Con người không phải là kẻ thù. Kẻ thù của ta không phải là người kia. Kẻ thù của ta là bạo động, u mê, bất công trong ta và trong người kia. Khi tranh đấu bằng từ bi và hiểu biết ta không tranh đấu với kẻ khác mà là tranh đấu với ý hướng chiếm đoạt, đàn áp, và bóc lột. Chúng ta không muốn tiêu diệt những người kia, nhưng không để cho họ bóc lột chúng ta và những người khác. Chúng ta phải tự bảo vệ. Chúng ta đâu có ngu ngốc. Chúng ta rất thông minh và chúng ta có tuệ giác. Từ bi không có nghĩa là để cho người khác mặc tình bạo hành chính bản thân họ và bạo hành ta. Từ bi có nghĩa là thông minh. Hành động bất bạo động phát xuất từ tình thương chỉ có thể là một hành động thông minh.

Từ bi không có nghĩa là chịu đau khổ vô ích hoặc đánh mất khôn ngoan. Ví dụ khi bạn hướng dẫn một đoàn người đi thiền hành bạn đi chậm rãi và thật đẹp. Thiền hành có thể tạo nên rất nhiều năng lượng; thiền hành đem yên tịnh, vững chãi, và bình an đến cho mọi người. Nhưng nếu bất thần trời đổ mưa thì chúng ta đâu có để cho ai cũng bị ướt? Như thế là không thông minh. Nếu giỏi thì bạn sẽ đổi qua chạy thiền hành thay vì đi thiền hành. Bạn vẫn giữ được niềm vui của thiền hành. Bạn vẫn có thể cười, bạn vẫn có thể bông đùa, để tỏ ra rằng sự thực tập của bạn không phải là một thực tập ngô nghê. Bạn vẫn có thể giữ chánh niệm trong khi chạy dưới cơn mưa. Phải thực tập cho thông minh. Thiền tập không có nghĩa là nhắm mắt bắt chước làm theo người bên cạnh. Khi thiền tập ta phải khéo léo và sử dụng thông minh cho đúng.

Xây Dựng Một Lực Lượng Cảnh Sát Có Tâm Từ Bi

Hiền lành, tử tế không có nghĩa là thụ động. Từ bi không có nghĩa là để cho người khác dày đạp, tiêu diệt mình. Phải tự bảo vệ và bảo vệ những người khác. Nếu cần giam một người nào rất nguy hiểm thì phải giam vậy. Nhưng mà phải làm chuyện đó với tâm từ bi. Động lực là ngăn ngừa người ấy tiếp tục phá hoại và tự tưới tẩm tâm sân hận.

Không cần phải là một ông thầy tu mới từ bi. Một cảnh sát, một quan tòa hay một người canh tù cũng có thể từ bi. Cảnh sát, quan tòa hay người canh tù phải là những vị Bồ Tát, có tâm từ bi rộng lớn. Mặc dầu cần phải cứng rắn nhưng luôn luôn giữ sáng tâm từ bi.

Nếu đã thực tập nếp sống chánh niệm thì bạn phải giúp cho những người cảnh sát hành động với tâm từ bi và không sợ hãi. Trong thời đại chúng ta, những người cảnh sát luôn luôn sợ hãi, giận dữ và căng thẳng vì họ đã bị tấn công nhiều lần. Những ai thù ghét và miệt thị cảnh sát là không hiểu họ. Mỗi buổi sáng, khi người cảnh sát mặc bộ sắc phục và đeo súng vào, họ không biết chắc là chiều hôm đó họ có còn sống để về nhà hay không. Người cảnh sát rất đau khổ. Gia đình họ cũng rất đau khổ. Họ không vui gì đánh đập, bắn chết người khác. Nhưng chỉ vì họ không biết cách xử lý sợ hãi, đau khổ, bạo động trong họ cho nên họ cũng có thể trở thành những nạn nhân của xã hội như bất cứ ai khác. Cho nên, là một cảnh sát trưởng, nếu bạn hiểu thấu được tâm tư của những cảnh sát dưới quyền, thì bạn phải thực tập để nuôi lớn từ bi và hiểu biết trong mình. Khi đó bạn mới có khả năng huấn luyện và giúp đỡ nhân viên thuộc quyền hằng ngày, hằng đêm phải thi hành nhiệm vụ khó khăn là gìn giữ an ninh trật tự trong thành phố.

Nước Pháp gọi những người cảnh sát là những người “giữ hòa bình (peace-keeper).” Nhưng nếu không có hòa bình trong tâm thì làm sao có thể giữ được hòa bình cho cả thành phố? Trước phải giữ bình an trong bản thân. Bình an ở đây có nghĩa là không sợ hãi, sáng suốt, và có tuệ giác. Người cảnh sát có được học những kỹ thuật tự vệ. Nhưng kỹ thuật tự vệ không đủ. Phải thông minh, phải hành động không phải vì sợ hãi. Nếu sợ hãi quá thì có thể lầm lỗi, sẽ có xu hướng dùng súng và có thể giết người vô tội.

Không Thể Theo Phe

Tại Los Angles, bốn cảnh sát viên đánh một người da đen gần chết. Báo chí khắp thế giới đua nhau viết về chuyện đó và ai cũng muốn đứng về một phe, hoặc là bênh người bị đánh hoặc là bênh người cảnh sát. Khi bạn phán xét và thiên về một bên là bạn đã hành động như là bạn không can dự vào việc đã xẩy ra, như là bạn không phải là người da đen bị đánh hay bốn người cảnh sát đánh người da đen. Nhưng nếu nhìn cho kỹ thì bạn là người da đen đồng thời cũng là bốn người cảnh sát. Sân hận, sợ hãi, bực bội và bạo động có mặt trong người bị đánh, trong người đánh. Cũng như sân hận, sợ hãi, bực bội và bạo động có mặt trong chính chúng ta.

Muốn hiểu những người cảnh sát và giúp họ bớt đau khổ, hãy tưởng tượng bạn là vợ hay chồng của một người cảnh sát. Có sống chung bạn mới thấy rõ đời sống khó nhọc của người bạn đường. Bạn sẽ cố gắng ngày đêm giúp chồng hay vợ chuyển hóa sân hận, lo sợ và bực dọc. Khi bạn có thể giúp được chồng hay vợ mình như thế thì toàn cả thành phố được lợi lạc. Ngay cả đến những thanh niên hư hỏng cũng được lợi lạc. Đây là cách hay nhất để giúp cộng đồng. Nhờ thông minh, tuệ giác và từ bi bạn có thể giúp tránh được nhiều tai họa.

Đối Thoại Để Chấm Dứt Sân Hận và Bạo Động

Hình ảnh của một người cảnh sát đầy bạo động, kỳ thị là một hình ảnh không mấy đẹp. Rất nhiều người trẻ coi những người cảnh sát như kẻ thù. Chúng đốt xe cảnh sát, đánh phá cảnh sát, bởi vì cảnh sát là đối tượng của sân hận và bực bội trong chúng. Chúng ta nên tổ chức một cuộc họp mặt hay hội thoại giữa cảnh sát và những thanh niên đã có những hành vi bạo động, hay đang bị giam giữ. Tại sao chúng ta lại không tổ chức những cuộc hội thoại như thế để cho những người cảnh sát có cơ hội nói ra tất cả những uẩn ức, giận dữ hay lo sợ của mình? Tại sao chúng ta lại không để cho những người trẻ đó có cơ hội nói ra tất cả những uẩn ức, giận dữ hay bực bội của mình? Tại sao chúng ta không trình chiếu những cuộc hội thoại như thế trên đài truyền hình cho cả nước đều xem, đều biết?

Đây có thể là một thiền tập đích thực: thiền tập quán chiếu sâu sắc, không phải chỉ trên bình diện cá nhân, mà trên bình diện của cả thành phố, của cả nước. Chúng ta đã không thấy được sự thật. Chúng ta đã coi rất nhiều phim ảnh, đọc truyện trinh thám nhưng chúng ta chưa thấy được sự thật bên trong tâm tư sâu kín của những con người thật. Chúng ta phải tổ chức những cuộc đối thoại như thế để cho sự thật được trình bày cho cả nước coi chung.

Thả Bom Lên Chính Mình

“Xin Chúa tha tội cho họ, vì họ không biết họ đã làm gì,” Chúa Jesus đã nói như vậy. Một người phạm tội ác hoặc gây đau khổ cho kẻ khác là vì người ấy không biết mình đang làm gì. Nhiều người trẻ đã phạm tội mà không biết, không hiểu rằng sự bạo hành của họ đã gây nên biết bao đau khổ. Mỗi khi bạo hành như vậy họ gây đau khổ cho chính họ và cho người khác. Họ nghĩ rằng hành động tàn bạo, giận dữ như vậy là có thể làm giảm bớt cơn giận. Nhưng sân hận trong họ chỉ lớn thêm mà thôi.

Khi thả bom lên trên kẻ thù, bạn đã thả quả bom ấy lên chính bạn, lên quê hương bạn. Trong cuộc chiến Việt Nam, người dân Hoa Kỳ cũng đã đau khổ như người dân Việt nam. Vết thương chiến tranh tại Hoa Kỳ cũng sâu đậm như vết thương chiến tranh tại Việt nam. Chúng ta phải chấm dứt bạo động. Chúng ta không thể chấm dứt bạo động nếu chúng ta không có được cái tuệ giác rằng những gì chúng ta gây cho một người khác là chúng ta tự gây cho chúng ta. Các thầy giáo phải chỉ cho học sinh biết rằng khi bạo động, chính chúng sẽ chịu đau khổ. Nhưng các thầy giáo không thể chỉ nói suông, mà phải sáng tạo hơn là chỉ nói suông. Khi chia sẻ tuệ giác với người khác không nên quá giáo điều mà phải mềm dẻo, và sử dụng phương tiện thiện xảo. Phương tiện thiện xảo rất quan trọng. Một bậc Đại Nhân cần phải khéo léo khi hành đạo cũng như khi giúp người.

Đọc thêm sách GIẬN

Thơ và Nhạc: Sư Ông Làng Mai

Trình bày: Sư cô Chân Không

Mí mắt chân trời mỏi

đầu núi nghiêng nghiêng tìm gối tựa

đêm về thơm giấc cỏ hoa

ảo hoá

bàn tay gió dậy

ngân hà nến ngọc lung linh

khung cửa lưng đồi bỏ ngỏ

sao băng vụt cháy lời kinh

vạn kiếp xoay quanh vòng mộng mị

đêm nay chợt thấy chân hình

Thơ: Sư Ông Làng Mai

Nhạc: sư cô Hoàn nghiêm, sư cô Trăng Hồ Sen

Trình bày: Sư cô Trăng Hồ Sen  

Sáng hôm nay hộp diêm của tôi hết rồi

Bếp  lạnh như trời cuối thu ướt lạnh

Tác phẩm dở dang còn đó

Tôi sang nhà láng giềng xin lửa

(hồi bé chúng ta thường hai đứa chạy xin)

Em hỏi tôi sẽ làm sao nếu nhà láng giềng không còn lửa

– chúng tôi sẽ họp hai người hát ca

Nhớ lời em dặn “là những bông hoa”

Chúng tôi sẽ cầm đuốc đi bên nhau hướng về Xóm Mới

Em cũng cứ hát ca đi, trong khi chờ đợi,

Thế nào trong xóm ta cũng có nhà còn lửa

Thôi tôi xin mọi người đưa tay nói thực: có phải

Tất cả chúng ta đang tin ở điều đó như đang

Tin hôm nay ở hiện hữu nhiệm mầu?

Tôi biết có những nhà nghèo, nhưng trấu hồng ngún

Cháy ngày đêm trong bếp hồng âm ỉ

Tôi sẽ nhớ lời em không quấy động bếp lành

Một nắm rơm đặt vào

Đợi khói toả mầu xanh,

Em nhìn xem: chỉ một hơi thở nhẹ của hồn tôi thôi

Cũng đủ gọi về lửa đỏ.

Anh về, người lữ khách hôm nay thấy lòng ấm áp

Một buổi chiều nhìn khói lam ấp ủ mái tranh thơ

Về xóm mới chúng tôi đi! tất cả vẫn mong chờ

Em tôi vẫn còn trông nom chút lửa hồng bếp cũ

Mái chèo xuôi nước sông

Thuyền về không do dự

Sao đêm an lành thuyền anh đi mãi

Nhìn bóng chiều sa không ngại

Vì biết tình thương hôm nay còn đủ sưởi ấm ngày mai.

Bếp tôi ấm rồi, mời anh về với chúng tôi thôi

Công phu của ai ngàn năm bắc một nhịp cầu nối liền xa cách

Tác phẩm còn tươi nét mực

Lấy giọng trong lành, em tôi sẽ đọc lên cho chúng

Mình nghe, bên tiếng nổ tí tách của những cành lửa reo vui.

Sáng tác: Thầy Pháp Thiên

Trình bày: Quý sư chú, sư cô trẻ Làng Mai

Hồn nhiên em bé thơ

Cười tươi như nắng mai

Tâm hồn em thơm nụ hé

Tia sáng hồng tinh khôi.

Đôi môi xinh thắm xinh

Đôi mắt biếc sáng trong

Bàn tay em như búp măng tràn nhựa sống.

Nước non mừng vẫy gọi

Bước tới bước tới hoài

Hai bàn chân vui với

Nắng trên đường sớm mai.

Ơi, em bé là ai

Phải ta nghìn thuở trước

Vượt qua bao kiếp trược

Lại tao phùng hoa khai.

Mây trắng bay trên đầu

Ngồi ngẫm chuyện thiên thâu

Mơ thấy làm em bé

Mỉm cười cùng hoa ngâu.

Trích trong sách “Giận” của Sư Ông Làng Mai

Thực Tập Lắng Nghe Sâu

Truyền thông là một thực tập. Muốn truyền thông thì phải khéo léo. Chỉ có thiện chí thôi thì không đủ. Phải học. Có thể là bạn không có khả năng lắng nghe. Có thể là người kia luôn luôn nói lời đắng cay, lên án, trách móc khiến bạn chán ngán, không thể nghe được nữa và chỉ muốn tránh mặt. Bạn tránh mặt người đó vì sợ. Bạn không muốn khổ. Nhưng làm như thế thì có thể gây hiểu lầm. Người kia có thể nghĩ rằng bạn có thái độ khinh mạn, muốn tẩy chay, không thèm để ý, và càng thêm đau khổ. Bạn không muốn gặp mặt người ấy nhưng đồng thời cũng không thể lánh mặt người ấy. Giải pháp duy nhất là thực tập để có thể thiết lập truyền thông trở lại. Con đường thực tập là lắng nghe sâu.

Chúng ta biết rằng có nhiều người đau khổ vì nghĩ rằng không ai hiểu họ hay hiểu hoàn cảnh của họ. Ai cũng bận rộn và hình như không ai có khả năng lắng nghe. Nhưng chúng ta ai cũng cần có một người có thể lắng nghe mình.

Hiện nay có những nhà tâm lý trị liệu chỉ có việc ngồi đó để nghe bệnh nhân thổ lộ tâm tình. Nhà tâm lý trị liệu biết lắng nghe sâu mới thật là một nhà tâm lý trị liệu giỏi. Một nhà tâm lý trị liệu giỏi có khả năng lắng nghe chăm chú, không kỳ thị, không phán xét. Tôi không biết những nhà tâm lý trị liệu đã tu luyện như thế nào để có được khả năng lắng nghe sâu ấy. Nhà tâm lý trị liệu chắc cũng đầy đau khổ. Trong khi ngồi nghe bệnh nhân những hạt giống đau khổ trong họ cũng sẽ được tưới tẩm. Nếu một nhà tâm lý trị liệu bị đau khổ của chính mình tràn ngập thì làm sao họ có thể lắng nghe bệnh nhân một cách đàng hoàng? Muốn học làm một nhà tâm lý trị liệu thì phải học nghệ thuật lắng nghe sâu. Lắng nghe với tâm từ bi là lắng nghe làm sao mà người kia cảm nhận được là bạn đang lắng nghe thật sự, đang cảm thông thật sự, bạn đang lắng nghe hết lòng với tâm từ bi. Nhưng mấy ai trong chúng ta mà có thể lắng nghe được như vậy? Chúng ta đồng ý theo nguyên tắc rằng chúng ta sẽ lắng nghe với quả tim, để có thể thật sự nghe người kia đang nói gì. Chúng ta đồng ý rằng là chúng ta phải cho người nghe cảm tưởng rằng họ đang được nghe và đang được hiểu. Làm được như vậy người kia mới có thể vơi bớt khổ đau. Nhưng, thật ra, trong chúng ta mấy ai mà có thể lắng nghe như vậy?

Lắng nghe sâu, lắng nghe với tâm từ bi không phải là lắng nghe để phân tích hay để tìm biết chuyện gì đã xảy ra. Ta lắng nghe trước hết là để cho người kia bớt khổ, để cho người kia có cơ hội bộc bạch tâm tư và cảm nhận rằng ít ra là có người đã hiểu mình. Lắng nghe sâu là lắng nghe mà có thể giúp ta thắp sáng tâm từ bi suốt thời gian người kia đang nói, thời gian này có thể là nửa giờ hay bốn mươi lăm phút. Trong khoảng thời gian đó ta chỉ có một ý muốn duy nhất là lắng nghe để cho người kia có cơ hội nói ra và bớt khổ. Đây là mục đích duy nhất. Phân tích, tìm hiểu những gì đã xảy ra chỉ là kết quả thứ yếu, chỉ là phó sản (by product), của sự lắng nghe. Trước hết là phải lắng nghe với tâm từ bi.

Tâm Từ Bi Là Linh Dược Giải Độc Sân Hận

Nếu tâm từ bi được duy trì trong suốt thời gian lắng nghe thì sân hận, bực dọc không thể phát hiện. Nếu không thì những gì người ấy nói ra sẽ khiến cho bạn bực dọc, sân hận và khổ đau. Chỉ cần tâm từ bi thôi, bạn cũng đã được che chở để khỏi bị bực dọc, sân hận và khổ đau.

Vậy thì bạn muốn hành xử như một Bậc Đại Nhân trong khi lắng nghe vì bạn biết rằng người kia đang vô cùng đau khổ và đang cần bạn giang tay cứu độ. Nhưng bạn phải được trang bị để làm công việc đó.

Khi những người lính cứu hỏa đi chữa cháy họ phải có những dụng cụ thích hợp: thang leo, vòi xịt nước và áo chống hơi nóng. Họ phải biết cách tự phòng vệ và biết cách dập tắt lửa. Khi lắng nghe một người đang đau khổ thì bạn đang bước vào một vùng lửa cháy. Vùng lửa khổ đau, sân hận đang đốt cháy bên trong người mà bạn đang nghe. Nếu bạn không có đầy đủ dụng cụ thì bạn chẳng giúp được gì mà lại có thể là nạn nhân vì lửa giận của người kia. Vì vậy bạn cần phải có dụng cụ.

Dụng cụ của bạn là tâm từ bi được nuôi dưỡng và duy trì bằng hơi thở chánh niệm. Hơi thở chánh niệm chế tác năng lượng chánh niệm. Hơi thở chánh niệm giúp bạn giữ vững ước muốn căn bản là giúp người kia bộc lộ tâm tư. Khi người kia nói, có thể là lời nói của người ấy sẽ đầy chua cay, lên án, và phán xét. Lời nói của người ấy có thể sẽ chạm đến khổ đau của chính bạn. Nhưng nếu bạn giữ sáng tâm từ bi, nếu bạn thực tập hơi thở chánh niệm, bạn sẽ được bảo hộ. Bạn có thể ngồi nghe hàng giờ mà không đau khổ. Tâm từ bi sẽ nuôi dưỡng bạn, bạn biết rằng mình đang giúp cho người kia bớt khổ. Bạn hãy hành xử như một vị Bồ Tát. Bạn sẽ là một nhà tâm lý trị liệu tài ba hạng nhất.

Tâm từ bi phát xuất từ hạnh phúc và hiểu biết. Khi tâm từ bi và hiểu biết được thắp sáng thì bạn sẽ được an toàn. Những gì người ấy nói ra không thể làm cho bạn khổ và bạn có thể lắng nghe sâu sắc. Bạn lắng nghe thật sự. Khi bạn không có khả năng lắng nghe với tâm từ bi thì bạn không nên giả vờ đang lắng nghe. Người kia sẽ nhận ra ngay là bạn chỉ có đầy khái niệm về khổ đau nhưng bạn không thật sự hiểu họ. Khi có hiểu biết thì bạn có thể lắng nghe với tâm từ bi, bạn có thể lắng nghe sâu sắc, và phẩm chất của sự lắng nghe ấy là hoa trái của sự tu tập của bạn.

Nuôi Dưỡng Tự Thân

Tiếp xúc với đau khổ giúp nuôi dưỡng tâm từ bi và nhận diện hạnh phúc khi hạnh phúc có mặt. Nếu không tiếp xúc được với đau khổ thì không biết hạnh phúc đích thực là gì. Vậy thì sự thực tập của chúng ta là tiếp xúc với đau khổ. Nhưng khả năng của mỗi chúng ta có giới hạn. Chúng ta không thể làm quá sức mình.

Vì vậy cho nên phải biết tự chăm sóc. Nếu lắng nghe quá nhiều nỗi khổ, niềm đau, giận hờn, bực bội của người khác thì sẽ bị ảnh hưởng không tốt, vì ta chỉ tiếp xúc với khổ đau mà không có cơ hội tiếp xúc với những yếu tố tích cực. Như thế sẽ mất thăng bằng. Vậy thì trong cuộc sống hằng ngày ta phải thực tập như thế nào để có thể tiếp xúc với những gì tươi mát như trời xanh, mây trắng, chim hót, em bé, bất cứ gì có thể đem lại tươi mát, chữa trị và nuôi dưỡng ở trong ta và chung quanh ta.

Đôi khi ta bơ vơ lạc hướng trong đau khổ, lo âu. Hãy để cho bạn bè cứu giúp ta. Họ có thể nói, “Này bạn, mời  bạn nhìn bầu trời sáng nay. Tuy sương mù nhưng cảnh đẹp biết bao! Thiên đường ở ngay đây. Sao không trở về với hiện tại để thưởng thức cảnh đẹp trước mắt?” Bạn có tăng thân bao quanh, có sư anh, sư chị, có những người có khả năng sống hạnh phúc bao quanh. Tăng thân cứu bạn, giúp bạn tiếp xúc với những mầu nhiệm của cuộc đời. Đây là thực tập nuôi dưỡng, một thực tập rất quan trọng.

Chúng ta phải sống sâu sắc mỗi ngày trong vui vẻ, bình an, trong tình thương, bởi vì thời gian qua mau. Mỗi buổi sáng tôi thắp một nén hương, dâng lên Bụt và tự hứa rằng tôi sẽ sống sâu sắc từng giây, từng phút trong ngày. Chính nhờ thực tập hơi thở chánh niệm, bước chân chánh niệm mà tôi có thể tận hưởng từng giây, từng phút trong cuộc sống hằng ngày. Hơi thở chánh niệm và bước chân chánh niệm là hai người bạn giúp tôi an trú trong hiện tại, ngay bây giờ và ở đây, để có thể tiếp xúc với những mầu nhiệm sẵn đó của cuộc đời.

Chúng ta cần tiếp nhận sự nuôi dưỡng tươi mát. Nghe chuông là một thực tập nuôi dưỡng và dễ chịu. Tại Làng Mai, mỗi khi có tiếng điện thoại, hay tiếng chuông chúng tôi có cơ hội dừng lại, ngưng làm việc, ngưng nói năng, ngưng suy nghĩ. Đây là những tiếng chuông chánh niệm. Khi nghe chuông ta thư giãn thân tâm và trở về với hơi thở. Chúng ta ý thức rằng mình đang còn sống và có thể tiếp xúc với những mầu nhiệm sẵn có đó cho ta. Chúng ta dừng lại một cách tự nhiên, trong niềm vui, không quan trọng, không gò ép. Thở vào, thở ra ba lần trong niềm vui vì biết là ta đang còn sống. Khi dừng lại, ta phục hồi bình an trong ta và ta có tự do. Công việc ta đang làm trở nên vui thích hơn, bạn bè chung quanh ta trở nên có thật hơn.

Phép thực tập dừng lại và theo dõi hơi thở theo tiếng chuông là một ví dụ về phương pháp thực tập giúp ta tiếp xúc với gì tươi đẹp, nuôi dưỡng trong cuộc sống hằng ngày. Ta có thể thực tập một mình nhưng nếu có tăng thân thì sự thực tập sẽ dễ hơn. Tăng thân luôn luôn có đó. Mỗi khi ta bị chìm đắm trong đau khổ thì tăng thân có thể cứu ta và giúp ta trở về tiếp xúc với những yếu tố tích cực của cuộc đời.

Sự thực tập là biết rõ giới hạn của sức mình. Mặc dầu bạn là một giáo thọ có khả năng lắng nghe đau khổ của người khác nhưng bạn cũng phải tự biết giới  hạn của sức mình. Bạn cần phải đi thiền hành, cần phải thưởng thức một tách trà. Bạn cần được gần gũi với những người có hạnh phúc để được nuôi dưỡng. Để lắng nghe được người khác đồng thời bạn phải tự chăm sóc. Một mặt mỗi ngày bạn cần được nuôi dưỡng bởi những gì lành mạnh, tươi mát. Một mặt bạn phải thực tập nuôi dưỡng tâm từ bi. Có thế bạn mới có đủ hành trang trong sứ mạng lắng nghe người khác. Bạn phải là một Bậc Đại Nhân, nghĩa là một người tràn đầy hạnh phúc cho nên có khả năng cứu độ chúng sanh đau khổ.

Đọc thêm sách GIẬN