Tri kỷ cùng an ban

Mỹ Hằng – Chân Tản Viên

.

Sư Ông kính thương!

Mấy hôm nay ở Nha Trang thỉnh thoảng có mưa, trời âm u nhưng không bị ảnh hưởng bão. Vậy là gia đình con chuyển về đây thấm thoát cũng đã bước vào tháng thứ sáu rồi.

Sự trở về này, sau hơn ba mươi năm rời xa, không chỉ là trở về với nơi chốn cũ, mà còn là một hành trình trở về với chính mình. Có những buổi chiều đi dạo dọc bờ biển, giữa những con sóng và cơn mưa đầu mùa, con thấy rõ hơn những điều Sư Ông từng dạy – về cách nhìn lại, cách đi tiếp và cách lắng nghe tiếng nói bên trong mình. 

Tiếp nối dòng chảy tâm linh

Nhìn lại năm 2025, con nhận ra đây thật sự là một dấu mốc đặc biệt, ghi đậm nhiều kỷ niệm trong hành trình 20 năm tu học và gắn bó cùng tăng thân. Nếu như năm 1965, chùa lá Pháp Vân đã đi vào lịch sử như nơi Sư Ông khởi duyên, gieo hạt hiểu biết và thương yêu cho những người thanh niên phụng sự xã hội, mở ra dòng tu Tiếp Hiện – con đường đưa đạo Bụt vào cuộc đời – thì bốn mươi năm sau, ở thế hệ của con, con mới có cơ duyên được tiếp xúc với Sư Ông và tăng thân qua các khóa tu chánh niệm và chương trình Hiểu và Thương; cùng nhau học hỏi, cùng nhau phụng sự. 

Mùa hè năm nay, khi khóa tu hiệp kỵ kỷ niệm 60 năm Trường Thanh niên Phụng sự Xã hội được tổ chức, cũng là lúc con tạm biệt tăng thân Tiếp Hiện Sài Gòn để tiếp tục hành trình nối dài về Nha Trang. Từ sâu thẳm trong tim, con biết ơn Sư Ông vô cùng – biết ơn vì đã trao cho con lý tưởng Tiếp Hiện, để con được nuôi dưỡng mỗi ngày trong lòng tăng thân. Con thấy mình đang tiếp nối dòng chảy ấy qua những lớp học Giới Tiếp Hiện nơi đạo tràng Phùng Xuân đến chùa Từ Đức; những ngày quán niệm, ôn tụng 14 Giới tại chùa lá Pháp Vân, những khóa tu ở chùa Sắc Tứ Kim Sơn;  hay những buổi sinh hoạt với tăng thân Trăng Rằm ở Sài Gòn và cả Nha Trang. Con hiểu rằng sợi dây tâm linh kết nối con với tăng thân hôm nay chính là hơi thở và bước chân chánh niệm – món quà vô giá Sư Ông đã trao truyền. Và hơn hết, di sản cao quý nhất Sư Ông để lại cho chúng con chính là tăng thân – biểu hiện sống động của tình huynh đệ thắm thiết, đẹp đẽ và thiêng liêng biết bao.

Lan tỏa chánh niệm vào học đường

Năm 2025 cũng là kỷ niệm 10 năm con “dấn thân” đưa chánh niệm vào trường học – con thấy lòng mình dâng lên nhiều xúc động khi nhớ lại lời Sư Ông năm nào. Năm ấy, Sư Ông đã dặn dò khuyến khích chúng con hãy tìm cách lan tỏa pháp môn đến học đường và giới trẻ. Giờ nghĩ lại, con thấy chính Sư Ông là nguồn động lực, là niềm cảm hứng lớn lao để con mạnh dạn bước tới, gửi thư đến trường xin đi dạy, tập hiểu, tập thương, và tập chia sẻ, lắng nghe những buồn vui, thăng trầm trong môi trường học đường.

Con bắt đầu bằng những vòng tròn nhỏ bé – cùng vài thầy cô ngồi uống trà, lắng lại và sẻ chia sau giờ dạy. Có khi chẳng cần nói gì nhiều, chỉ cần có mặt trọn vẹn, lắng nghe nhau thôi cũng đủ để thấy bình an, để phục hồi năng lượng sau những tiết học căng thẳng. Từ những buổi trà đàm ấy, chúng con vừa thực tập và vừa tìm cách đưa chánh niệm vào giảng dạy trong môn Kỹ năng học tập cho sinh viên. Càng thực tập và ứng dụng trong đời sống, con càng nhận ra sự vụng về, yếu kém và những giới hạn của chính mình. Nhưng cũng chính điều đó đã thôi thúc con kết nối sâu hơn với các thầy cô, anh chị trong cộng đồng Wake Up Schools (những trường học tỉnh thức) trên khắp thế giới, tham dự các khóa tu giáo dục tại Thái Lan, Hồng Kông và châu Âu, cũng như hoàn thành chương trình đào tạo chánh niệm cho giáo viên (Mindfulness Teachers) của Viện Phật học Ứng dụng châu Á (AIAB) tại Hồng Kông năm 2018. 

Con vẫn còn nhớ mãi những ngày cuối trong khóa tu giáo dục ở xóm Thượng, Làng Mai Pháp trong thời khắc chuyển giao từ 2019 sang 2020. Con được trao chứng nhận level II với những lời dặn dò và động viên khích lệ rất chân thành và sâu sắc từ quý thầy ban cố vấn của chương trình Wake Up Schools. Đó là những khoảnh khắc rất thiêng liêng khi con thấy được giá trị và sứ mệnh của Wake Up Schools với ba trụ cột: người làm giáo dục thực tập quay về nuôi dưỡng sự tĩnh lặng, chánh niệm và hiểu biết trong chính mình (Embodiment); phụng sự bằng tâm từ bi và tinh thần yêu thương (Service); đồng thời vun bồi một cộng đồng giáo dục hài hòa, đầy thấu cảm và gắn kết (Community). Ba trụ cột ấy tạo nên nền tảng cho một nền giáo dục nhân văn – nơi người dạy và người học cùng trưởng thành trong nguồn năng lượng của tỉnh thức, trí tuệ và thương yêu. 

Trở về cùng An Ban

Năm 2020 đánh dấu đại dịch Covid-19 gây áp lực nặng nề lên hệ thống y tế; ảnh hưởng sâu sắc đến sức khỏe tinh thần của đội ngũ nhân viên y tế khi phải đối mặt với căng thẳng kéo dài, mất mát và kiệt sức. Đại dịch Covid-19 còn tác động mạnh mẽ đến giáo dục, đặc biệt là giáo dục mầm non. Nhiều giáo viên mầm non mất thu nhập và gặp nhiều áp lực về tinh thần; có nhu cầu cần được hỗ trợ cả về tài chính lẫn sức khỏe tinh thần để họ tiếp tục đồng hành cùng trẻ. 

Năm anh chị em chúng con lúc đó là cô Minh, thầy Đoàn, cô Ngọc, cô Trinh và con đã cảm thấy rúng động, và ý thức rõ mình cần phải làm gì. “An Ban” đã ra đời từ đó như một lời nhắc nhở chúng con duy trì hơi thở chánh niệm, chăm sóc chính mình để cân bằng nội lực trước khi đi chia sẻ hướng dẫn cho cộng đồng. Chúng con đã bắt đầu chương trình “Tri kỷ cùng An Ban” với nội dung ứng dụng bốn lĩnh vực chánh niệm vào các chuyên đề như chăm sóc sức khỏe, quản lý cảm xúc, giải tỏa căng thẳng, giao tiếp thấu cảm và cải thiện mối quan hệ… Những chuyên đề này đã được đưa vào trong các chương trình tập huấn trực tuyến cho nhân viên y tế, giảng viên ngành điều dưỡng, mạng lưới bệnh nhân ung thư và giáo viên cũng như là cán bộ quản lý giáo dục mầm non. Các bài giảng mang tính lý thuyết luôn được kết hợp bởi những giờ thực hành, đặc biệt là thiền buông thư cho các bác sĩ, y tá ở bệnh viện và có cả những buổi tặng quà hỗ trợ thực phẩm cho các cô giáo mầm non trong mùa dịch.

Con nhớ nhất vẫn là những chuyến đi tập huấn trí tuệ cảm xúc và “trường học hạnh phúc” cho các trường mầm non Hiểu và Thương ở Lagi, Bình Thuận. Những chuyến đi ấy không những mang lại niềm vui cho các cô giáo mầm non mà còn là cơ hội để anh chị em chúng con có mặt, cùng đồng hành và thực tập với nhau. Bên cạnh đó, chúng con còn có cơ hội tiếp cận với các giảng viên đại học và các em sinh viên. Các khóa học từ căn bản cho đến nâng cao về bốn lĩnh vực chánh niệm được lan tỏa và ứng dụng thành các học phần như: Trí tuệ cảm xúc và giao tiếp xã hội trong bộ môn Giáo dục khai phóng của nhóm cô Kim Anh, cô Lệ Hằng, hay là môn học Kỹ năng quản lý căng thẳng trong bộ môn Điều dưỡng của nhóm cô Khánh Linh, cô Thu Hường. Từ đó dần dần hình thành những nhóm nhỏ cùng nhau nghiên cứu, học hỏi; và các câu lạc bộ thực hành giao lưu chia sẻ như là nhóm của Minh Hằng, Linh Nhi và các em sinh viên MindFulbright. 

Kỷ niệm trong 5 năm “Tri kỷ cùng An Ban” của chúng con cũng là các lớp học và thực hành online buổi sáng kéo dài 21 ngày dành cho cộng đồng được phân bổ theo bốn lĩnh vực chánh niệm. Với những lĩnh vực khó hơn như là lĩnh vực về tâm hay đối tượng của tâm thức thì chúng con tổ chức đến hai lớp cho mọi người được trải nghiệm thực hành và quán chiếu sâu sắc hơn. Chương trình còn có hoạt động offline: vòng tròn “The Calm Cafe” mỗi tháng một lần ở cả hai thành phố lớn là Hà Nội và Sài Gòn trong nhiều không gian linh hoạt: từ trường học cho đến các trung tâm yoga, tư vấn tâm lý, hay ở cả những quán trà đạo, cafe và nhà hàng chay. Ngoài ra, thỉnh thoảng còn có cả những khóa tu từ 2 – 3 ngày “lên rừng xuống biển” như là cơ hội để mọi người tương tác và gắn kết với nhau hơn trong sự thực hành có chiều sâu và phẩm chất.

Tất cả đều được chung tay góp sức từ những thầy cô, những người bạn, anh chị em vốn dĩ ban đầu tham gia học và thực hành rồi sau đó trở thành những thành viên ban chăm sóc, tập huấn viên hay phụ tá như các em: Justin, Hương, Trâm, Tú, Lê, Cường, Lan, Yến, Vân, Thảo… Hành trình có những niềm vui nhưng cũng không tránh khỏi những giọt nước mắt, những nỗi buồn, ưu tư, hay có lúc là cả những nội kết và xung đột, vì trong cách làm việc đôi khi còn chưa truyền thông được với nhau. Tuy vậy, khi nhìn lại, con thấy biết ơn tất cả vì hiểu rằng mỗi chúng con đều có phương pháp thực tập để có thể quay về với chính mình, nhìn sâu, thấu rõ mà nhẹ nhàng buông xuống và chuyển hóa nội tâm. Dù biết có thể chỉ đi chung với nhau trong một đoạn đường nhưng vẫn giữ được niềm hạnh phúc vì còn mang bên mình những lý tưởng và tâm ban đầu đẹp đẽ – vì một cộng đồng giáo dục có hiểu biết, thương yêu và bền vững. 

Thương yêu và nâng đỡ

Nhìn thấy anh chị em tinh tấn và có nhiều hoa trái mỗi ngày, con đã mạnh dạn tham vấn quý thầy cố vấn như thầy giáo thọ cư sĩ Richard hay cô Orla – người điều phối viên quốc tế của Wake Up Schools – về chương trình hướng dẫn đào tạo và san sẻ cho nhau trong hành trình hướng đến thực tập và phụng sự cộng đồng (tiếng Anh gọi là “mentorship”). May mắn cho con được triển khai chương trình này với sự tham gia ban đầu của các em: Nhi, Hương, Nhàn, Hường và rồi sau đó Nam, Ngọc và Dung. Mọi người đã đồng hành cùng con, tham gia đều đặn tất cả các chương trình, lớp học và hoạt động của An Ban. Trong vai trò thành viên ban chăm sóc, chúng con vừa có cơ hội học hỏi và thực hành vừa có cơ hội nhận trách nhiệm chia sẻ trong phạm vi hiểu biết và năng lực của mình. 

Chúng con đi cùng nhau vào các doanh nghiệp để hướng dẫn và chia sẻ chánh niệm qua các chuyên đề lãnh đạo tỉnh thức hay giao tiếp thấu cảm. Chúng con cùng qua Làng Mai Thái Lan để tham dự tuần chánh niệm với lớp học duy biểu chuyên sâu. Chúng con cùng chơi và hướng dẫn thực hành chánh niệm cho các em học sinh vùng biên giới ở Bình Phước, hay chia sẻ sự thực hành chăm sóc cảm xúc cho các em sinh viên trường đại học Y chịu nhiều áp lực trong học hành thi cử. 

Trong số những người chúng con đã gặp có em Bảo Ngọc – một giáo viên tiếng Đức và quản lý trung tâm ngoại ngữ cho các bạn trẻ trước khi đi du học sang Đức. Em tham gia chương trình Mentorship và cùng con xây dựng chương trình Chánh niệm cho chính đội ngũ của mình trong suốt hai năm liền. Em đã chia sẻ trong lá thư tâm sự gửi đến Sư Ông: 

“Sư Ông biết không, vừa làm một giáo viên vừa điều hành một doanh nghiệp, dù đó là tổ chức giáo dục, với con áp lực vô cùng. Rất nhiều lúc con bị giằng xé giữa tính nhân văn của nghề giáo ‘phải cho người ta một cơ hội chứ’  và những nguyên lý của kinh doanh về tối ưu hiệu quả nhân sự, hiệu quả tài chính, vì ‘cơm áo không đùa với khách thơ’. Có những thời điểm con mất ngủ nhiều đêm vì quyết định có cho ai đó nghỉ việc không, vì đã cố gắng rất lâu vẫn không cảm hóa được, vì sự giằng co giữa quyền lợi chính đáng của học sinh và lòng thương với người giáo viên, thêm vào là trách nhiệm đảm bảo đời sống của 30 nhân viên trong công ty – 30 trụ cột gia đình. Có thể với nhiều người có tài quản lý thì như thế đã là gì đâu, nhưng với con đó là những áp lực lớn vô cùng. Có một đêm sau khi trằn trọc mệt quá rồi, tự nhiên con khởi lên ý nghĩ: ‘Sư Ông ơi, con nhờ Sư Ông giúp con việc này nhé. Con gửi bạn này cho Sư Ông, con xin phó thác hết, xin dựa vào Sư Ông!’. Nghĩ thế xong, tự nhiên con thiếp đi ngủ ngon lành và còn mơ thấy Sư Ông. Con mơ thấy con được đi chơi cùng Sư Ông, hình như chỉ có Sư Ông và con. Sư Ông rất mạnh khỏe, cùng con đi leo núi và đã chơi cả một ngày rất vui ở trong khu rừng rất đẹp. Lúc tỉnh dậy, con thấy trên môi vẫn còn đang mỉm cười. Giấc mơ ngọt ngào quá. Và con tin, thật sự tin vào tình thương và sự nâng đỡ mà Sư Ông dành cho con.

Thầy giáo mà con đã ‘gửi cho Sư Ông’ đó, cho đến giờ vẫn đang làm việc trong công ty con. Bạn không quá xuất sắc, nhưng luôn thay đổi kịp thời để thích ứng với những đòi hỏi của từng giai đoạn. Cho đến giờ, bạn là một trong những người đã đi cùng vợ chồng con lâu nhất, đã chứng kiến mọi đổi thay của công ty từ những ngày đầu tiên. Khi con được học hỏi giáo lý của Làng nhiều hơn, con lý giải được đó là năng lực ‘sống chung hòa hợp’, là phẩm chất ‘đi như một dòng sông’ mà Sư Ông luôn luôn coi trọng hơn tài năng cá nhân. Sau khi phá bỏ được mặc cảm phân biệt xuất gia – tại gia, con lại rơi vào một mặc cảm tự ti khác khi thấy mình không bằng được các anh chị Tiếp Hiện trong tăng thân. Con cảm thấy tội lỗi vì chỉ dành hết thời gian chăm lo cho công ty của mình mà chẳng tham gia được những chuyến đi thiện nguyện, những công việc chăm sóc tăng thân. Do việc học hỏi giáo lý của bản thân chưa đủ vững vàng nên mỗi lần sinh hoạt, tiếp xúc với các Tiếp Hiện địa phương con càng cảm thấy hoang mang nhiều hơn là được nuôi dưỡng. Con đã định từ bỏ, cất chiếc áo Tiếp Hiện vào sâu trong tủ và sống tiếp với vai trò một cư sĩ thực tập 5 giới, thì may mắn làm sao chị Mỹ Hằng lại hẹn con một buổi tham vấn riêng. Sau khi con tin tưởng nói ra được nỗi lòng của mình, chị đã giải thích cho con nhiều điều, giúp con thấy rằng con không nên bị kẹt vào một hình dung cố định nào về Tiếp Hiện khiến cho mình bị mệt mỏi cả. Tu tập và phụng sự có nhiều hình tướng, nó tự nhiên và biến chuyển như cuộc sống của mình, nó chính là cuộc sống của mình. Từ đó con có lại sự tự tin vào bản thân và thêm cảm hứng để cắm rễ vào Tăng thân, thêm động lực để tiến lên trên con đường tu học. Nếu không có chương trình Mentorship kiên trì chờ đợi những tập khí nông nổi nơi con được chuyển hóa, không có môi trường An Ban được học – chơi – tu – làm việc với các anh chị em luôn tưới tẩm hạt giống tốt cho con thì có lẽ con đã rớt lại ở đâu đó trên hành trình tâm linh của mình rồi.”

Anh Châu Thương – người bạn đời, bạn đạo, cũng là tri kỷ của con – thường nói rằng con đang chọn một con đường không dễ đi. Dẫu vậy, anh vẫn luôn âm thầm nâng đỡ, lặng lẽ yểm trợ từng bước chân con trên hành trình ấy. Con vẫn nhớ, năm ấy bên tách trà ấm và miếng táo “vầng trăng”, anh đã ngồi cạnh con, cùng lắng nghe Sư Ông chỉ dạy. Mười hai năm trôi qua từ ngày Sư Ông trao cho hai đứa con pháp tự mang tên hai ngọn núi Linh Sơn và Tản Viên – như một lời nhắc nhở rằng đừng mong cho sóng yên biển lặng, mà hãy học cách làm cho “chân cứng đá mềm”.

Nhìn lại, ai cũng có thể thấy rõ tình trạng giáo dục hôm nay đang chịu nhiều tổn thương: nền đạo đức bị lung lay, bạo lực học đường gia tăng đáng sợ. Xã hội càng hiện đại, con người càng dễ bị cuốn vào cơn lốc của tài – sắc – danh – thực – thùy; năm màn che ấy ngày càng tinh vi, khó lường. Trên hành trình của mình, đôi khi con thấy thật cô đơn, nhất là mỗi khi một người cộng sự rời bước. Trong sâu thẳm, con cũng có nhu cầu được hiểu, được thương. Và chính khi ấy, người bạn tri kỷ – An Ban – lại có mặt. Nhờ hơi thở chánh niệm, con được lắng nghe chính mình, được ôm ấp và được chữa lành.

“Trở về” – với con, là trở về hơi thở, trở về nội tâm, trở về với gia đình, với anh chị em trong tăng thân, và trên hết, trở về với lý tưởng con đường mà mình đã chọn. Con luôn ghi lòng lời dạy của Sư Ông rằng: 

“Sống đời sống hàng ngày, ta tiếp xử sâu sắc những gì đang xảy ra với chánh niệm. Nhưng khi những chuyện đó qua đi thì ta không lưu luyến, không bị ràng buộc nữa, dầu đó là một cái gì ngọt ngào, dầu đó là nỗi ngậm ngùi, cay đắng”. 

Phong lai sơ trúc,

Phong khứ nhi trúc bất lưu thanh.

Nhạn quá hàn đàm,

Nhạn khứ nhi đàm vô lưu ảnh.

Thị cố quân tử sự lai nhi tâm thỉ hiện

Sự khứ nhi tâm tùy không.

(Phong lai sơ trúc – Tô Đông Pha) 

Sư Ông dịch: 

Gió qua lay trúc

Gió đi rồi nhưng không lưu luyến âm thanh

Nhạn lướt mặt hồ

Nhạn đi mà hồ không nắm bắt hình ảnh

Người quân tử cũng vậy

Việc xảy ra tâm mới tiếp xử

Việc qua rồi, tâm lại thảnh thơi.

Sư Ông kính thương! Con xin nguyện luôn là sự tiếp nối đẹp của Sư Ông! 

Nha Trang, 11/11/2025