Format: Default

Chân Thuần Tiến
Viết về Thiền Viện Nhập Lưu Tại Úc châu

Ngày Đầu của Nhập Lưu

Nhập Lưu là một trung tâm thiền tập theo pháp môn Làng Mai tại Úc châu, thuộc tiểu bang Victoria, thành phố Melbourne, làng Beaufort, cách thành phố Melbourne hai giờ đồng hồ lái xe, được chính thức thành lập vào tháng 5 năm 2010, khi thật sự có chúng xuất sĩ đến thường trú tại đây (Sư cô Cần Nghiêm, Sư cô Sinh Nghiêm và tôi). Với tôi, sự thật thì Nhập Lưu đã được thai nghén từ lâu qua sự thực tập của các vị cư sĩ mà đại diện là tăng thân Trúc Xanh, nay đủ duyên thì Nhập Lưu được biểu hiện rõ ràng hơn.

Thiền viện Nhập Lưu được xây dựng đầu tiên trên mảnh đất rừng hoang với diện tích hai chục hecta do gia đình của một Tiếp Hiện cư sĩ Chân Từ Tuệ (chú Thạnh) và Chân Hòa Đức (cô Mịn) cúng dường, sau mười năm khai phá, dọn dẹp và mở rộng những con đường lớn. Khi chúng tôi đến, Nhập Lưu đã có những con đường nhỏ thiền hành xuyên qua những hàng cây tràm rất đẹp. Một hồ nước có tên Trăng Rằm trong xanh khá rộng có trồng nhiều loại hoa sung đủ màu tuyệt vời, nở rộ vào mùa Xuân và kéo dài qua mùa Hè. Giữa hồ có một hòn đảo nhỏ và trên hòn đảo ấy có đặt một tượng Bồ tát Quán Âm với dáng ngồi thật uy nghiêm. Từ hồ Trăng Rằm nhìn lên về hướng Đông khoảng 100m có một cái cốc nhỏ chứa được khoảng từ mười tới mười lăm người ngồi thiền. Bên ngoài cốc phía trái có làm thêm ra một mái để làm chỗ nghỉ ngơi và ngủ lại qua đêm cho các vị đến thực tập. Nhưng khi có các sư cô về ở đây thì cốc Nến Ngọc (chúng tôi tạm đặt tên để gọi) được mở rộng thêm phía bên phải để làm văn phòng và quán sách nhỏ. Gần cốc khoảng 20m là nhà bếp và nhà ăn chung với nhau. Hệ thống vệ sinh có hai phòng tắm và ba nhà vệ sinh ở phía sau nhà bếp. Mảnh đất được chọn làm cốc Nến Ngọc và nhà bếp không nằm gọn trong phần đất 20 hecta mà nằm ngoài phần đất đó, vì vậy cô chú đã mua thêm khoảng đất có diện tích 8 hecta 45 và khi làm giấy tờ cúng dường cho Sư Ông, chú Hoàng Khôi ở Sydney đã giúp đỡ trong việc này. Thiền viện Nhập Lưu có diện tích tổng cộng là 28.45 hecta đất rừng.

Ngày đầu mới tới Nhập Lưu, mọi thứ đều hạn chế. Điện chưa có nên chúng tôi tạm dùng một máy phát điện nhỏ chỉ chạy vào buổi tối để ăn cơm. Khi ngồi thiền tụng kinh, quý sư cô thắp đèn cầy. Hệ thống  nước thì dùng nước mưa được hứng từ hai thùng chứa nước khá lớn. Vì khí hậu xứ này lạnh nên các chú đã bắt hệ thống gaz để nấu nước nóng dùng cho việc tắm rửa. Không có máy giặt nên chị em tôi có cơ hội giặt áo quần bằng tay. Nhiên liệu dùng nấu ăn là bếp ga nhỏ. Nhưng đó chỉ là giải pháp cấp thời của buổi đầu, để cho sự sinh hoạt lâu dài, chúng tôi cần phải có hệ thống điện, nước đầy đủ hơn, vì vậy chúng tôi đã tiến hành làm hệ thống điện. Thầy Pháp Khâm đã liên lạc thúc hối nhà đèn và chú Cảnh (ba của sư cô Sinh Nghiêm) ở Brisbane đã bắt đèn và gắn hệ thống điện và sau ba tháng thì Nhập Lưu đã có điện để dùng. Tuy nhiên chúng tôi cũng phải góp sức vào trong quá trình tiến hành hệ thống đào đường dây điện cần bắt từ thiền đường xuống nhà ăn và cốc Nến Ngọc dài hơn 250 mét với sự giúp đỡ của các vị cư sĩ đến tu học cuối tuần. Sau hơn một tháng, công trình đường dây điện đã được đào xong và nhờ vậy nhà ăn, nhà bếp và cốc Nến Ngọc cũng bắt đầu có điện. Về vấn đề nước thì chúng tôi mua thêm ba thùng chứa nước lớn đủ để thích ứng với nhu cầu đang cần.

Nhập Lưu đã được nhiều người biết đến và tìm về tu học. Số lượng người tìm về mỗi ngày một đông, vì vậy năm 2005 tăng thân Trúc Xanh đã cố gắng xây dựng được một thiền đường chứa khoảng một trăm người. Thiền đường Nhập Lưu là tên Sư Ông đã đặt khi chú Chân Từ Tuệ qua Làng xin Sư Ông đặt cho Thiền đường một cái tên. Sau khi nhận trung tâm rồi, vì chưa biết phải gọi tên gì nên chúng tôi đã lấy tên Nhập Lưu để gọi cho trung tâm là Tu viện Nhập Lưu. May mắn thay, cuối năm nay, 2013 Sư Ông đã chính thức đổi lại là Thiền viện Nhập Lưu. Sau này chị em chúng tôi tạm đặt cho thiền đường một cái tên để gọi, nghe khá mát mẻ là Thiền đường Thanh Lương Địa. Thiền đường Thanh Lương Địa ban đầu chưa có sàn gỗ và các dụng cụ ngồi thiền. Quý sư cô đã dùng những miếng thảm cắt tròn như những bông sen đủ để thay thế cho bồ đoàn khi ngồi thiền. Năm 2012 chúng tôi may mắn có chú Nhâm ở Sydney xuống cúng dường và phối hợp với người bạn ở Melbourne để lót sàn gỗ cho thiền đường làm cho thiền đường khang trang và ấm áp hơn. Chúng tôi được chú Thải, cũng là một thành viên tu học cùng tăng thân Friday night (chiều thứ Sáu tại Melbourne) đã giúp hướng dẫn gắn hệ thống Solar (dùng năng lượng mặt trời). Với hệ thống Solar này, thiền viện chúng tôi đã tiết kiệm được tiền điện rất nhiều.

Nhóm đầu tiên của chị em tôi đến Nhập Lưu chỉ có ba người. Hai tháng sau có thêm sư cô Lương Nghiêm về ở chung. Nhưng sau đó sư cô Sinh Nghiêm cần về lại Làng để nhận giới nên chúng tôi vẫn chỉ có ba sư cô tu học chung. Hai năm sau đó có thêm sư cô Trí Duyên về từ Tu viện Bích Nham-Mỹ, chúng tôi có được bốn chị em. So với các trung tâm khác như ở Làng, Hồng Kông hay Thái Lan.v.v… thì chúng xuất sĩ ở đây quá ít, vì vậy chúng tôi cần bảo lãnh thêm một số các sư cô từ Thái Lan hoặc Việt Nam sang để yểm trợ cho năng lượng tu học được mạnh thêm. Nhưng bên cạnh đó vấn đề chỗ ăn chỗ ở vẫn còn khiêm tốn quá, ngay cả những ngày quán niệm cũng chưa có chỗ nghỉ ngơi cho chúng cư sĩ cũng như phải cần đầy đủ điều kiện và tiêu chuẩn cho việc bảo lãnh các sư cô từ Thái Lan và Việt Nam. Kế bên đất của tu viện có vườn nhà của chú Ian Roberts (Chân Hỷ Mặc), cũng là một thành viên cư sĩ của Nhập Lưu đã hoan hỷ bán nhà và vườn đất lại cho Tu viện Nhập Lưu với giá 254.000 tiền Úc. Vườn đất này có diện tích 10 hecta. Biết Tu viện Nhập Lưu còn thiếu kém về vật chất nên chú đã giúp đỡ bằng cách cho trả tiền chia làm hai đợt và không lấy tiền lời. Nhờ vậy mà trung tâm có thêm nhà ở và cuối năm 2012, chúng tôi đã bắt đầu bảo lãnh sáu sư cô từ Thái Lan nhưng đến tháng Ba năm 2013 sáu sư cô mới được qua tu học chung, đó là các sư cô Thể Nghiêm, Thuấn Nghiêm, Quán Nghiêm, Trung Ngọc, Khuyến Nghiêm và Xương Nghiêm. Hiện tại chúng tôi đã có được mười chị em thường trú cùng tu tập ở đây. Ngôi nhà mua lại của chú Chân Hỷ Mặc cũng cần được sửa sang lại cho hợp với nhu cầu cần thiết. Nhà được mở rộng ra thêm hai phòng ở. Hệ thống nhà vệ sinh, nhà tắm cũng được sửa sang thành ba phòng vệ sinh và ba phòng tắm thay vì trước đó chỉ có một phòng tắm và một phòng vệ sinh. Khi có thêm quý sư cô về, chị em chúng tôi nghĩ đến việc trồng thêm rau tươi để dùng. Đúng là có cầu thì có ứng, chúng tôi được hai chú Andrew và chú John ở Sydney xuống cúng dường và giúp làm một cái nhà xanh nho nhỏ thật dễ thương, thật đẹp. Nhìn vào thiền viện có vườn rau xanh, tôi thấy thật thiền vị và có cái gì đó rất hợp với nếp sống đơn giản, thanh bạch của người tu.

Chị em chúng tôi mỗi người nhận nhiều việc khác nhau. Ngoài thời khóa luân phiên theo đội, tuy thiếu người nhưng sư cô Cần Nghiêm vẫn để thì giờ cho vườn rau. Sư cô chăm sóc vườn rau giỏi lắm, ai lên Nhập Lưu cũng thích ngắm vườn rau xanh của sư cô mà hạnh phúc quá chừng và còn xin đem về nhà nữa. Sau này có các sư em về giúp sư cô thêm trong việc chăm sóc vườn cảnh. Sư cô Lương Nghiêm thì giúp làm văn phòng, lái xe và bảo trì xóm rất đẹp và ngăn nắp. Sư cô Trí Duyên rất thích hợp đóng vai trò của Sứ giả Giám Trai chăm sóc cho chuyện bếp núc. Nhưng khi có thêm các chị em thì sư cô chuyển qua giúp về khâu thủ quỹ. Còn tôi thì thợ đụng, nơi nào cần thì tôi có mặt. Lúc đầu ai cũng bận rộn nhiều, nhất là vào những ngày quán niệm Chủ nhật và lễ hội, bây giờ công việc được chia ra với sự giúp đỡ của các sư em trẻ nên chúng tôi có nhiều thời gian thong dong hơn.

Nơi chúng tôi ở cách thành phố khá xa nên vấn đề đi lại cần phải có xe. Chú Khôi Hoàng và cô Tuệ Hương đã cúng dường một chiếc xe năm chổ, giúp chúng tôi có phương tiện đi lại dễ dàng ngay bước đầu tiên mới về. Khi các sư cô từ Thái Lan qua vào tháng 3/2013, gia đình chú Bi Hạnh và cô Từ An ở Brisbane và cô Hương ở Melbourne cũng cúng dường thêm hai chiếc xe năm chổ nữa, vậy là chị em chúng tôi có đầy đủ phương tiện để di chuyển khi cần đi ra ngoài và còn nhiều thứ khác nữa mà các tăng thân ở các tiểu bang đã giúp đỡ, yểm trợ và đóng góp vào đời sống cho các sư cô.

Xây dựng tăng thân

Thời gian đầu mới về Nhập Lưu, chị em chúng tôi chỉ tổ chức hai ngày quán niệm một tuần vào ngày thứ Năm và Chủ nhật. Ngày thứ Năm cho chị em tôi và Chủ nhật thì có cư sĩ đến tham dự chung. Trước đây, cứ mỗi hai hoặc ba năm, tăng thân ở đây có tổ chức khóa tu và mời quý thầy quý sư cô từ Làng Mai đến để hướng dẫn tu học. Khi có cơ sở chính thức thì mỗi năm nơi này tổ chức hai khóa tu vào tháng Tư và tháng Chín, cũng có sự yểm trợ của quý thầy từ Làng Mai nước Pháp, Hồng Kông hay Mỹ sang đã kết hợp với quý sư cô tại Nhập Lưu. Các khóa tu được tổ chức tại Nhập Lưu, Melbourne, Sydney, Brisbane, và năm nay được mở rộng thêm tiểu bang Adelaide. Trung bình số lượng của các khóa tu có khoảng 80 đến 100 người về tham dự. Ban đầu số lượng người Việt nhiều hơn người Tây phương, nhưng gần đây thì người Tây phương đã về đông hơn và số lượng đã cân bằng ngang nhau. Chúng tôi phải chia sẻ, khuyến khích bằng hai ngôn ngữ Anh – Việt. Chúng tôi cũng đã chia sẻ cách thực tập xây dựng tăng thân. Và đến nay có hơn 20 tăng thân Việt và Úc thực tập theo pháp môn Làng Mai trên bốn tiểu bang đã kể trên.

Với tinh thần đạo Bụt dấn thân, chúng tôi cũng có cơ hội đến trại tù gần thiền viện ba lần để hướng dẫn cho họ thực tập chuyển hóa những tập khí tham đắm, giận và lo sợ trong tự thân và biết cách trở về chăm sóc thân tâm mỗi khi nỗi sợ hãi, hối hận và lo lắng trấn ngự. Trại tù nơi chúng tôi đến là trại dành cho những người buôn bán, phần nhiều là phụ nữ người Việt và Úc, những người này còn trẻ lắm. Những buổi hướng dẫn của chúng tôi có cả những người trưởng trại và cai tù cũng đến tham dự… Mỗi lần chúng tôi hướng dẫn cho khoảng từ 20 đến 30 người.

Chúng tôi cũng đã đem đạo Bụt vào trường học để hướng dẫn cho các em học sinh cấp Trung học từ lớp 8 đến lớp 12. Chúng tôi chia sẻ cho các em thực tập xử lý những căng thẳng, buồn giận và những tâm hành tiêu cực bằng cách trở về nắm lấy hơi thở, có mặt và ôm ấp cơn giận của mình, biết chấp nhận và thương yêu chính mình. Để cho việc hướng dẫn có kết quả, nhà trường chia các em ra thành từng nhóm nhỏ, mỗi nhóm có 25 em và chia làm năm nhóm. Trường chúng tôi đến là trường Công giáo có tên là Marian College, cách Tu viện Nhập Lưu khoảng một giờ lái xe, chúng tôi đã đến được bốn lần để hướng dẫn cho các em và cô giáo. Sau những lần hướng dẫn tu học, các em và thầy cô giáo rất thích và vô cùng hạnh phúc, các em hứa sẽ cố gắng thực tập theo lời chỉ dẫn của chúng tôi.

Thiên nhiên nuôi dưỡng

Nói về Nhập Lưu, điều làm tôi ấn tượng và hạnh phúc nhất là hương rừng và rừng ở đây đủ các loại tràm khác nhau rất đẹp. Mỗi buổi sáng, vào khoảng 4 đến 5 giờ, từ cư xá Cam Lộ Vị (cư xá của các sư cô ở, chúng tôi cũng tạm đặt tên để gọi) đến thiền đường Thanh Lương Địa, con đường dẫn đến thiền đường nằm giữa rừng cây hướng đến ngọn đồi thoai thoải, thả những bước chân an lạc thong dong tôi vừa thưởng thức hương thơm của hoa tràm quyện vào những làn sương mỏng của rừng núi. Nhắc đến nước Úc, có lẽ ai cũng biết loài động vật được mọi người ưa thích và biết đến đó là Kangaroo. Hầu như chúng tôi đều được ngắm những chú Kangaroo mỗi ngày, chúng rất hiền và dễ thương. Ban đầu thấy mọi người thì chúng hơi ngần ngại và lảng tránh, nhưng sau quen dần, chúng đến gần hơn và dạo chơi khắp mọi nơi trong đất của thiền viện. Đặc biệt nơi này có một giống chim rất lạ có tên là Cookaburra, tôi nghe nói loài chim này rất đặc biệt, chỉ có ở nước Úc mà thôi. Khi có một con cất tiếng kêu thì tất cả những con chim khác đều cất tiếng hòa vào thành một âm vang rất hùng mạnh như tiếng cười, vang vọng cả núi đồi. Mỗi buổi tối khi màn đêm buông xuống, trước nhà ăn luôn có vài con Possom xuất hiện, chúng thật hiền và nhẹ nhàng rón rén đến hôn chân bất cứ ai đang ở đấy để xin ăn. Táo, chuối hoặc mì gói là món rất thích của Possom. Không khí ở đây rất lành mạnh, thời tiết trong năm lạnh nhiều hơn nóng. Khoảng mười giờ đêm thì khí trời lạnh hơn ban ngày cho dù nhiệt độ ban ngày tới 16 °C đến 23°C.

Với cánh tay dài

Làng Mai là cây cổ thụ và Thiền viện Nhập Lưu là một trong những nhánh cây vươn ra từ đấy. Cây có nhiều cành thì bóng mát được lan rộng xa hơn, che được cho nhiều người hơn. Là học trò của Thầy, những đứa con của tăng thân, chị em chúng tôi đang mang hạnh nguyện của Thầy và đường hướng của tăng thân đi về châu Úc. “Công trình xây dựng ngàn đời. Nhưng công trình, em xem, đã được ngàn đời hoàn tất. Bánh xe mầu nhiệm chuyển hoài đưa chúng ta đi tới…” Tôi thấy mọi việc như đã được chư Tổ sắp đặt và mọi thứ có lẽ đã hình thành trước đó. Chúng tôi chỉ là những người tiếp nối cho Nhập Lưu được biểu hiện. Trong tôi dâng lên niềm biết ơn rất lớn, biết ơn Bụt, chư Tổ, biết ơn Thầy cùng tăng thân và những vị cư sĩ đã hết lòng yểm trợ cho Nhập Lưu được lớn lên trong thời gian qua. Chúng tôi đang làm sứ mệnh của những người con Bụt, đem đạo Bụt đi vào cuộc đời. Tôi rất biết ơn các sư chị sư em đang có mặt đó cho tôi, cùng tôi đi qua những ngày đầu của Thiền viện Nhập Lưu. Niềm tin của Thầy, sự bền bỉ và lòng trung kiên của các sư, chị sư em đã nuôi dưỡng tôi rất nhiều. Tôi biết dù tâm bồ đề có mạnh, dù chí hướng giúp đời của tôi có lớn cách mấy, nhưng nếu một mình thì tôi không thể làm gì được. Chúng tôi đang cùng nắm tay nhau đi vào dòng, nhập chung vào dòng chảy lớn của tăng thân, chúng tôi đang được trở về với suối nguồn của hạnh phúc, hiểu biết và thương yêu.

Sư Bá Giác Viên

Đẫm sương trăng mát Bảo Lâm
Nhẹ ươm hạt tuệ lớn mầm từng giây
Nhìn sâu hơi thở làn mây
Bước chân lui tới nhẹ đầy nắng rơi
Bỗng trông núi bụi sông lơi
Là bùn nở đóa sen ngoài thời không
Bể dâu khuya sớm thong dong
Thân là biển hiểu tâm dòng sông thương
Cho ai lạc nẻo lầm đường
Một lần tao ngộ biết nương chốn về.

Wake Up Thailand

Bạn trẻ thương mến!

Sẽ phải dùng rất nhiều giấy bút cho chúng tôi viết xuống những gì chúng tôi cảm nhận trong một năm qua. Bắt đầu với một sự thật về xã hội chúng ta đang sống dù ở mọi nơi, đang dần có những biến động, suy thoái, điều đó làm cho chúng ta dễ bị chi phối bởi xã hội. Cái ước mơ thực hiện một đời sống ý nghĩa và đơn giản sẽ trở nên khó khăn hơn khi chúng ta hành động với tư cách một cá nhân. Không có gì thiết yếu hơn khi chúng ta cùng nhau tìm ra cho mình một con đường, một hướng đi tâm linh để có khả năng chế tác những giây phút hạnh phúc và học hỏi những phương pháp thực tập cụ thể để xử lý được những giận dữ, cô đơn, những hoang mang, mặc cảm và tuyệt vọng. Wake Up là tiếng gọi cho chúng ta đứng lên cùng nhau xây dựng điều đó. Chúng tôi xin được kể cho bạn nghe sơ lược về các sinh hoạt Wake Up Thái Lan, nhưng hơn cả chúng tôi muốn là mời bạn hãy một lần đến tham dự khóa tu để cùng nhau tìm hiểu và khám phá nơi này.

Để Có Một Tương Lai

Ngoài hai ngày quán niệm hằng tháng, khóa tu Wake Up dài ngày cũng được linh động tổ chức. Mặc dầu tại trung tâm Làng Mai Thái Lan, cơ sở vật chất còn hạn chế cho việc tổ chức sinh hoạt những khóa tu lớn, nhưng đại chúng vẫn quyết định mở cửa cho các bạn trẻ về thực tập.

“For A Future To Be Possible”, là đề tài khóa tu Wake Up năm nay được tổ chức tại Làng Mai Thái Lan. Ban đầu mình chỉ định tổ chức cho các bạn trẻ ở Thái, nhưng khi đưa thông tin lên mạng thì có các bạn trẻ từ 8 quốc gia đến tham dự. Khóa tu lần này bắt đầu không dễ dàng như chúng tôi nghĩ. Bangkok đang có cuộc khủng hoảng chính trị lớn, người dân có vẻ rất phân vân, lo lắng, sợ hãi và mệt mỏi. Họ đặt ra rất nhiều câu hỏi cho tương lai, tuổi trẻ, đất nước, xã hội, đời sống. Tình hình ngày càng trở nên nghiêm trọng khi sự căng thẳng giữa hai phe đối lập ngày càng gia tăng, hai bên không nhìn được mặt nhau, những cuộc biểu tình có tới hàng triệu người tham dự liên tiếp diễn ra. Và chắc chắn để tổ chức một khóa tu trong hoàn cảnh xã hội biến động như vậy thì rất khó khăn.

Khoá tu Wake Up tại Thái Lan

Khóa tu diễn ra sáu ngày, có những chương trình rất sinh động: ngồi thiền chung ngoài trời vào buổi sáng, đi thiền hành lên cốc Thầy, lễ cầu nguyện hòa bình dưới trăng, làm việc theo gia đình pháp đàm để có cơ hội chơi với nhau và học hỏi lẫn nhau, đi picnic vào buổi sáng, cùng nhau ăn bánh mì kẹp đậu hủ kho với salad, thưởng thức trà, hát thiền ca và chơi các trò chơi trên núi, đặc biệt các bạn còn được tham dự lễ xuất gia của các sư em trẻ trong cây Đoàn nữa.

Có gần 100 bạn tham dự khóa tu lần này, đa phần là những người mới, lần đầu tiên đặt chân đến tu viện Làng Mai Thái Lan của mình. Ngày các bạn đến, có một đội hình các thầy các sư cô trẻ đón chào, các bạn từ nơi khác đến rất bỡ ngỡ, nhưng khi thấy các thầy các sư cô ra đón chào với những nụ cười thân thiện thì các bạn cũng đáp lại bằng những nụ cười nhẹ trên môi. Thời khóa đầu tiên dành cho các bạn trẻ là thiền buông thư, giúp cho các bạn được nghỉ ngơi và trở về thật sự. Bây giờ là mùa đông, trời đất mát lạnh, đặc biệt nơi đây là một trong bảy khu vực có khí hậu trong lành và đẹp nhất thế giới nên thời tiết lạnh hơn ở Bangkok nhiều. Chung quanh là núi non hùng vĩ lại rất thơ mộng, có gió nhẹ, có mây bạc, đã có nhiều bài thơ, dòng văn được bay cao từ mảnh đất này. Tuy mới đến đây lần đầu, các bạn trẻ đã thích ngay khí hậu cũng như thiên nhiên nơi này.

Và hơn hết tất cả là các bạn đã có cơ hội tu tập và cùng nhau nhìn về hướng đi cho tương lai bằng những phương pháp giải quyết những sợ hãi, xung đột, bận rộn trong tự thân. Các bài pháp thoại của các thầy các sư cô giáo thọ về đường hướng cho người trẻ, cho xã hội đã đánh động họ rất nhiều. Có những dòng nước mắt chảy dài trong lúc lắng nghe những bài chia sẻ về hạnh phúc và khổ đau, có những bạn chỉ thấy các thầy các sư cô thôi là đã khóc rồi, có phải các bạn đã chạm được sự thảnh thơi, bình an, tình thương trong tâm? Có nhiều bạn nở nụ cười tươi trong những bài giảng và cũng có bạn gục gục đầu đắc ý như đã lĩnh ngộ điều gì đó. Hy vọng với khả năng sống của người trẻ khi lĩnh hội được pháp môn, họ sẽ biết sống và tư duy như thế nào để đủ bình an giữa lòng Bangkok.

Bình an tự thân, bình an Chicago

Vào tháng 12, Wake Up Thái Lan cũng nhận được một lá thư từ các bạn trẻ Chiacago. Lá thư bày tỏ mong muốn được đến thực tập cùng với Tăng thân. Họ là những sinh viên của các trường Đại học, những tác viên hòa bình trẻ tuổi. Được sinh ra và lớn lên ở một thành phố hàng ngày phải đối diện với những xung đột, bạo động và kỳ thị màu da, nên họ có chung một ước mơ dựng xây hòa bình cho quê hương Chicago. Chuyến công du châu Á của họ năm 2013 có tên “ Đổi trao hòa bình” (Peace Exchange). Trong thư chia sẻ, chuyến đi lần này là mục đích đến học hỏi cách xây dựng hòa bình từ Phật giáo, họ đã chọn Thái Lan và Myanmar, hai đất nước có nền Phật giáo lớn rộng làm điểm đến cho chuyến đi của mình. Ở Thái Lan, họ đã chọn Làng Mai là nơi để đến thực tập học hỏi.

Jessica, cô trưởng nhóm, người đã thực tập pháp môn Làng Mai tiền trạm cho chuyến đi đã đến Thai Plum Village và có buổi chia sẻ thân mật với quý thầy quý sư cô. Cô chia sẻ những hiện trạng của xã hội Chicago, những khao khát của các tác viên trẻ tuổi này, những khó khăn, khổ đau trong công tác, và cuối cùng là những mong muốn được hướng dẫn thực tập để học hỏi nghệ thuật dựng xây hòa bình tự thân. Cô chia sẻ rằng những tác viên hòa bình này là những sinh viên rất năng động, là những nhà làm phim còn rất trẻ, có được sự tài trợ học bổng từ các tổ chức ở Chicago, và là những người con của đức Jesu.

Họ tham gia vào công tác hòa bình với một ước mơ là giúp một bàn tay cải thiện đời sống đạo đức cụ thể ở Chicago và nước Mỹ. Nhưng sau một thời gian hoạt động, họ nhận ra rằng không thể mang hòa bình đến cho người khác trong khi chính họ chưa biết cách chăm sóc tự thân. Trong quá trình làm việc, lắm lúc các bạn cảm thấy mệt mỏi, hoang mang và cũng không biết bắt đầu từ đâu và sẽ đi về đâu.

Đó là những nguyên nhân để họ lên kế hoạch cho chuyến công du châu Á với mục đích học hỏi nghệ thuật dựng xây hòa bình trong tự thân. Lắng nghe cô Jessica chia sẻ, quý thầy quý sư cô ai cũng thấy thương họ và may mắn cho mình. Sau đó mọi công tác chuẩn bị cho khóa tu đã được khởi động trong tinh thần ấy.

Khóa tu bắt đầu với buổi hướng dẫn tổng quát, các bạn đã nếm được những phút giây bình an thật sự bằng sự chia sẻ của thầy Pháp Niệm. Buổi chia sẻ thật yên và rất ý nghĩa. Các bạn học được cách lắng nghe tiếng chuông như tiếng gọi của Bụt, của đức Jesu gọi họ dừng lại những tư duy, lo lắng bên này bên kia, tập trở về với những nhiệm mầu của phút giây hiện tại. Tiếng chuông, hơi thở ý thức, bước chân chánh niệm, nhận diện và tiếp xúc với những nhiệm mầu của tự thân và sự sống, những từ ngữ thật mới mẻ và đơn giản đối với họ nhưng sao lại có công năng đánh động mạnh đến thế. Ai cũng thấy những đôi mắt tròn xoe thích thú của các bạn khi tiếp nhận những lời chia sẻ.

Những ngày thực tập chung cùng đại chúng như thiền hành, thiền ngồi, ăn cơm im lặng và nghe pháp thoại Giáng sinh, các bạn đã thật sự có những ngày tự do, giải phóng mình ra khỏi những thiết bị điện tử. Đặc biệt trong khóa tu có buổi leo núi, các bạn được tiếp xúc với con người cùng với thiên nhiên bao la của cao nguyên Pakchong. Jim McBride, chàng trai 19 tuổi hớn hở nói: “Ở đây trời mênh mông quá! Hiếm khi tôi được thấy một khoảng trời bao la như thế này! Ở Chiacago, chung quanh tôi suốt ngày toàn là những tòa nhà cao tầng che khuất cả bầu trời.”

Những buổi pháp đàm cũng diễn ra hết sức sôi nổi. Với sự hướng dẫn khéo léo và sâu sắc của thầy chủ tọa, các bạn đã nói hết những khổ đau, mặc cảm của bản thân kèm theo những nụ cười hay giọt nước mắt. Hoa trái của nuôi dưỡng và trị liệu đã hé nở trong tự thân mỗi người. Buổi sáng cuối cùng của khóa tu là lễ truyền Năm giới. J’mme Love, nhà làm phim trẻ tuổi, có sự tiếp nhận và nhận thức về pháp môn sâu sắc, anh đã lưỡng lự nhận giới lúc ban đầu, nhưng sau khi lắng nghe sự gợi ý của vị ngồi chuông, anh đã mạnh dạn tiến lên hàng giới tử để nhận giới.

Kết thúc khóa tu là một buổi vấn đáp với quý thầy quý sư cô, ngoài việc trả lời những câu hỏi của các bạn, quý thầy quý sư cô cũng nhấn mạnh về việc xây dựng tăng thân ở Chicago. Các bạn đã tri ân và hứa sẽ thực hiện khi quay về. FM Supreme, cô gái với vẻ bề ngoài cá tính nhưng lại là người khóc nhiều nhất trong những buổi pháp đàm, đã nói lên điều đó. Chúng tôi cũng tình cờ nghe FM Supreme bộc bạch với Marquetta Monroe: “Hay quá! Ở đây thật tuyệt vời! Sang năm chúng ta quay lại đây nữa nhé!”

Và điều đó đã trở thành sự thật, nhóm đã quyết định quay lại Làng Mai Thái Lan lần thứ 2 trong tháng 3 năm 2014 với thời gian thực tập dài ngày hơn.

Giây phút vẫy tay tiễn các bạn lên xe là giây phút mà chắc quý thầy quý sư cô có chung một dòng cảm nhận, đó là ai cũng thấy khuôn mặt các bạn tươi hơn rất nhiều, ai cũng trở nên thánh thiện lạ thường và đã biết chắp tay búp sen chào quý thầy quý sư cô. Những ngày qua là những ngày vui với đầy ý nghĩa và trị liệu. Các bạn đã phần nào nhận ra rằng bình an của tự thân chính là hòa bình thế giới. Về phần đại chúng, sau khóa tu chắc ai cũng thấy câu “đi như một dòng sông” của Sư Ông thật đúng. Tuy trong quá trình thực tập làm việc, vẫn có những ý kiến bất đồng, hay những việc xảy ra đột xuất ngoài ý muốn, nhưng khi đã xác định rằng chúng ta duy trì sự thực tập, tìm hạnh phúc ngay trong khi nấu ăn, cho pháp thoại, dọn nhà vệ sinh, hướng dẫn pháp đàm… tất cả đều cao quý, đều có chung một trái tim phụng sự chứ không chờ làm xong rồi mới hạnh phúc. Chúng tôi ý thức rằng sự hòa hợp của tăng thân là món quà quý nhất có thể tặng cho đời. Chúng tôi tập làm mới khéo léo với nhau khi có những bất đồng, nội kết, tập nhìn lại cách hành xử của mình và buông bỏ những tư kiến để đi đến một cái thấy chung. Tăng thân có một sức mạnh phi thường của chuyển hóa và trị liệu. Còn với các bạn trẻ Chicago, khi nhận được những nụ cười của quý thầy quý sư cô trong giờ tiễn các bạn lên xe, đó là nguồn cảm hứng cho họ bước tiếp cuộc hành trình.

Chân Duyệt Nghiêm

Sinh nhật mùa thu
đất trời thênh thang
ta sẽ đi nhặt những chiếc lá vàng
kết thành niềm thương
thả vào trí nhớ
ta muốn đi đến cuối trời, cuối mùa thu nhặt lá
vì bao nhiêu thương nhớ rất đầy…

Sinh nhật mùa thu, cùng nhau,
ta ngồi ngắm mây bay
mang thương yêu vào trong từng hơi thở
nghe tin yêu về trong từng cơn gió
khi ta gửi lòng an lành vào cuộc sống bao la

Ta sẽ ngồi ngắm nghía đời ta
tạ ơn đời sống đã cho ta có mặt
tạ ơn đời sống đã vì ta có mặt
để ta biết yêu thêm, yêu hoài những nỗi đời riêng

Sinh nhật, mùa thu,
một ngày thả trôi đi hết những muộn phiền
để những ngày bình yên theo nhau tiếp nối
để tình thương trong lòng mở hội
để vơi đầy cuộc sống vẫn bao dung
để gian truân vẫn trọn nghĩa thủy chung…

Sinh nhật, mùa thu
cúi tạ đất trời vô cùng
bao nhiêu nghĩa tình làm sao nói hết
bao nhiêu thâm sâu làm sao thấy được
một ngày bước chân đi là đi mãi
xin sống trọn vẹn cõi lòng
để trên đường hoa cỏ ngát hương theo…

Phiên tả những buổi vấn đáp của Thầy cho tuổi teen ở khóa tu “Đi tìm ngôi nhà đích thực” (Finding our true home)
tại tu viện Lộc Uyển ngày 15.10.2013)

Hỏi: Ba của con mất cách đây 2 năm rưỡi vì ung thư tuyến tiền liệt. Ông ấy đã rất đau khổ vì những đau nhức trong thân thể và tinh thần không còn minh mẫn nữa. Vì lẽ đó mà con rất khó để truyền thông với ba con trong những ngày tháng còn lại của ông. Hồi trước, con rất bình an để cho ba ra đi, nhưng bây giờ con thấy càng ngày càng khó khăn hơn trong việc kết nối với năng lượng của ba. Và càng khó hơn để cho con biểu lộ cảm xúc đau buồn hay qua sự ra đi của ba. Con phải thực tập như thế nào để mở lòng ra và có sự kết nối với ba con dù cho ông ấy đã qua đời rồi?

Các em trẻ hát cúng dường bài Hai lời hứa

Thầy: Ba của chúng ta không chỉ có ở ngoài mà đang có mặt trong chúng ta. Ông ấy vẫn còn có đó và luôn luôn được tiếp nối trong mỗi chúng ta. Chúng ta mang cha, mẹ và các thế hệ tổ tiên trong mỗi tế bào của cơ thể, cho nên chúng ta có thể nói chuyện với ba ngay bây giờ và ở đây. Tôi thường hay làm như vậy với ba tôi. Tôi chia sẻ với ông về sự thực tập của tôi và tôi cảm nhận ba luôn có mặt cho tôi. Khi tôi tiến triển hơn trong sự tu tập thì ba tôi cũng được hưởng. Tôi thường hay mời ba cùng đi, cùng thở cho nên chúng tôi hài hòa với nhau. Tôi đang làm giúp cho ba tôi những gì mà ông chưa thể làm được trong lúc còn tại thế. Bây giờ thì tôi có nhiều bình an, niềm vui và tự do hơn.

Những khó khăn, khổ đau của ba chúng ta vẫn còn trong mỗi chúng ta. Những khổ đau của chúng ta mang trong tự thân nó một phần là những khổ đau của ba chúng ta. Bởi vậy, nếu chúng ta ôm ấp những khổ đau của mình một cách nhẹ nhàng và lắng nghe chúng tức là chúng ta cũng đang ôm ấp và lắng nghe những nỗi khổ, niềm đau của ba.

Sự truyền thông giữa hai bên luôn có mặt tại vì cha và con trai hay mẹ và con gái luôn tương tức với nhau. Anh không thể có đó mà không có ba anh và ba cũng không thể nào có đó nếu như không có anh. Cho nên anh là sự tiếp nối của ba. Anh chính là ba.

Chúng ta biết rằng niềm đau, nỗi khổ có thể rất có ích. Nó giúp chúng ta nhận ra sự bình an và hạnh phúc đang sẵn có cho chúng ta bây giờ và ở đây. Dựa trên nền tảng của khổ đau, hạnh phúc sẽ hiện ra rõ ràng hơn. Cho nên khổ đau rất hữu ích. Chúng ta được thể nói tới mặt tốt của khổ đau. Bởi vậy, khi người cha đã từng khổ đau và con cái cũng từng có khổ đau, đó là một điều tốt bởi vì chúng ta đã có được một ít bùn để nuôi lớn những bông sen. Không có hạnh phúc nào mà thiếu vắng khổ đau. Bụt đã trải nghiệm được hạnh phúc nhưng đồng thời người cũng biết cách khổ đau.

Hỏi: Trong những năm qua con đã chơi nhiều trò chơi điện tử, có khi đến 8 giờ mỗi ngày. Nó đã trở thành một nỗi ám ảnh. Làm sao con có thể chấm dứt sự nghiện ngập trò chơi điện tử này?

Thầy: Người trẻ có thể có nhiều khổ đau trong lòng mà cha mẹ không biết cách để giúp họ bớt khổ đau và chuyển hóa những khổ đau trong con cái mình. Vì vậy cả cha mẹ và con cái đều khỏa lấp những khổ đau trong mình bằng cách giải trí qua âm nhạc, sách báo, phim ảnh, trò chơi điện tử v.v… Những cái đó không phải là sự hưởng thụ thật sự mà là sự trốn chạy khổ đau bên trong. Thời gian trôi qua, cái khổ đau trong mình tiếp tục lớn lên bởi cái mà mình tiêu thụ. Việc quên đi khổ đau có thể mang lại cho chúng ta thêm độc tố, giận hờn và khó khăn. Đó không phải là sống mà là sự trốn chạy khỏi sự sống.

Cái mà người Tây phương gọi là nước Chúa thì ở trong đạo Bụt người ta gọi là Pháp thân. Bụt có Phật thân nhưng đồng thời cũng có Pháp thân. Khi nhục thân của Bụt không còn nữa thì Pháp thân của Bụt vẫn tiếp tục cho pháp thoại. Khi nhìn vào bông hoa hay nghe tiếng gió trong cây liễu với chánh niệm và định, chúng ta có thể nghe bài pháp thoại qua Pháp thân của Bụt, vì thế Bụt luôn còn sống để cho chúng ta những bài pháp thoại.

Khi chúng ta quán chiếu về mặt trăng, đám mây, bầu trời xanh, con sông, hải triều âm… thì tất cả đều đang thuyết pháp. Như vậy Pháp thân tương đương với nước Chúa và chúng ta biết nước Chúa có đó. Mỗi bông hoa, mỗi ngọn cây đều thuộc về nước Chúa, chúng nói với ta rằng nước Chúa đang có mặt ngay bây giờ và ở đây. Nếu ta biết cách trở về với  giây phút hiện tại thì ta có thể tiếp xúc được với nước Chúa, nó sẽ nuôi dưỡng và làm cho ta hạnh phúc.

Ta không cần phải trốn chạy để nương tựa vào những trò chơi điện tử. Khi thở vào với chánh niệm, ta đem tâm mình về nhà với cái thân và khi thân tâm hợp nhất, ta mới sống thật sự. Nếu ta đánh mất mình trong điện tử thì thân và tâm của ta bị cách biệt, lúc ấy ta không thật sự đang sống, ta đang làm phí đời sống của mình, ta không có gì lợi lạc từ đời sống của ta.

Thiên nhiên đã cho chúng ta sự sống và mỗi giây phút đều là ngọc quý. Nếu chúng ta có thể an trú trong giây phút hiện tại thì chúng ta có thể thưởng thức được nước Chúa ngay bây giờ và ở đây. Đó là loại hưởng thụ hay nhất.

Có một hình ảnh trong Thánh kinh về một người nông dân đã khám phá ra một mảnh đất trong ấy có châu báu. Vị ấy trở về bán tất cả nhà cửa của mình để mua mảnh đất nhỏ có châu báu đó. Cái châu báu ấy có thể làm cho ông hạnh phúc cả cuộc đời trong kiếp này và những kiếp về sau. Vì thế nếu ta có châu báu, có thiên quốc của Chúa thì ta không cần những cái khác như danh, tài, quyền lực, dục lạc và trò chơi điện tử.

Cha mẹ nên thực tập để có thể thưởng thức nước Chúa bây giờ và ở đây. Làm như thế, cha mẹ có thể dạy cho con cái của mình cùng thực tập chung. Những người con không còn phải trốn chạy và nương vào trò chơi điện tử rồi bị nghiện vào nó nữa. Nếu chúng tiếp tục nghiện như vậy thì sẽ gặp nhiều vấn đề cho thân và tâm. Điều này đã được chứng nhận là có thật.

Nếu ta dành quá nhiều thời giờ trên máy vi tính, trò chơi điện tử và bị nghiện bởi những công nghệ điện tử của thời đại mới thì ta sẽ không còn thời giờ để thưởng thức những mầu nhiệm của sự sống, của nước Chúa đang có mặt bây giờ và ở đây. Điều này là mối quan tâm không dành riêng cho người trẻ mà cho tất cả chúng ta, đặc biệt là những bậc làm cha mẹ và giáo viên.

Câu hỏi và trả lời của Thầy cho các em thiếu nhi tại khóa tu “Nghệ thuật khổ đau” (Art of Suffering)
ở tu viện Bích Nham ngày 29.08.2013

Hỏi: Tại sao có người giận dữ và trái tim của họ bị tràn ngập bởi cơn giận trong khi họ thật sự không muốn giận dữ như vậy?

Thầy: Trong chúng ta ai cũng có hạt giống giận hờn và hạt giống của tình thương, từ bi.  Một người cho phép hạt giống giận hờn được tưới tẩm mỗi ngày sẽ dễ dàng giận nhiều hơn là người không cho phép nó bị tưới tẩm. Nếu chúng ta xem tivi và thấy nhiều sự giận dữ trên tivi thì chúng ta cho hạt giống giận được lớn lên mỗi ngày. Nếu hạt giống giận trong chúng ta mạnh, chúng ta sẽ dễ nổi cơn giận.

Cơn giận không chính xác đến từ ở bên ngoài, nó từ bên trong nên chúng ta phải cẩn thận khi xem tivi, trò chơi điện tử hay là nói chuyện với những người khác, đừng cho những cái này tưới tẩm hạt giống giận hờn trong ta. Bởi vì nếu hạt giống giận được tưới tẩm thì mình có thể dễ dàng nổi giận. Mỗi khi giận, chúng ta đau khổ và sẽ làm cho người kia đau khổ.

Bên cạnh đó, ta cũng có những hạt giống của tình thương và từ bi trong ta. Nên khi ta đọc sách, nghe pháp thoại hay nghe những lời nói chứa đựng nhiều tình thương và từ bi thì những hạt giống tình thương và từ bi trong mình được lớn lên. Nếu ta có rất nhiều tình thương, ta sẽ trở nên một người hạnh phúc và không còn giận dữ nữa. Vì vậy chúng ta phải biết cách chăm sóc hai loại hạt giống trong chúng ta: hạt giống giận hờn và hạt giống tình thương.

Thiền tập có thể giúp cho chúng ta rất nhiều. Khi ta có thêm từ bi, ta trở nên hạnh phúc. Cho dù ta gặp phải một sự khiêu khích ta vẫn có thể mỉm cười. Lúc ban đầu ta có thể mỉm cười với cơn giận của ta và khi đã thành công với việc ấy thì ta được bảo hộ bởi năng lượng của từ bi nên ta có thể mỉm cười với người đang giận dữ, bạo động, nói những lời thô tháo và dữ dằn, thậm chí suýt đánh ta. Chúng ta có thể mỉm cười với họ và nói: “Anh ơi! chị ơi! tôi biết anh, chị đang khổ đau nhưng anh, chị không cần phải khổ đau như vậy.” Đó đã là một sự thành công, đó là sự chiến thắng mà một hành giả nhờ thiền tập có thể đạt được mỗi ngày.

Hỏi: Tại sao con người phải đau khổ?

Thầy: Khổ đau và hạnh phúc là một phần của cuộc đời. Khổ đau và hạnh phúc phải đi chung với nhau. Đây là giáo lý thâm sâu của Bụt, cũng như là mặt trái và mặt phải. Nếu mặt trái có đó thì mặt phải cũng phải có đó. Nếu mặt trái nói: “Phải ơi, anh hãy đi đi! Tôi không muốn anh hiện hữu nữa.” Nói như vậy là vô lý bởi vì nếu không có mặt trái thì sẽ không có mặt phải, nó khó nhưng chúng ta vẫn có thể hiểu được.

Muốn trồng hoa sen ta phải cần đến bùn. Bùn thì không thơm nhưng hoa sen thì thật sự rất thơm. Chúng ta không thể trồng hoa sen trên đá cẩm thạch. Cho nên giữa hạnh phúc và khổ đau có một mối liên hệ mật thiết. Khổ đau là bùn và hạnh phúc là hoa sen. Nếu bạn biết cách sử dụng bùn thì bạn trồng được những bông sen rất đẹp. Cũng như nếu bạn biết xử lý khổ đau thì bạn có thể chế tác hạnh phúc. Đó là nguyên nhân chúng ta cần một chút khổ đau để tạo nên hạnh phúc.

Và chúng ta cũng biết rằng thế giới này đã có đủ khổ đau rồi nên ta không cần phải tạo thêm khổ đau nữa. Cái mà mình cần làm là học sử dụng khổ đau một cách khéo léo để tạo nên hạnh phúc. Trong khóa tu này mình đã học được một điều rất quan trọng này, đó là nếu biết cách khổ đau, chúng ta sẽ khổ ít lại, chúng ta chỉ khổ một chút xíu thôi. Điều đó cho phép chúng ta có thêm hiểu biết, từ bi và làm cho ta hạnh phúc, đó là cách sử dụng bùn để trồng hoa sen, đây là một phép thực tập rất quan trọng.

Tôi hy vọng trong các nhà trường họ sẽ dạy cho chúng ta nghệ thuật khổ đau hay phép thực tập để tận dụng khổ đau mà chế tác hạnh phúc. Sau đó ta sẽ học được về mặt tốt của khổ đau bởi khổ đau đôi khi cũng có lợi ích của nó. Khi ta nhìn vào khổ đau, ta sẽ hiểu và từ bi sẽ được phát sinh trong ta. Khổ đau không hẳn là tiêu cực, nó như là bùn vậy.

Khi ta trồng rau hữu cơ, ta biết cách giữ lấy rác để làm thành phân hữu cơ để nuôi dưỡng những bông hoa và rau. Ta không cần phải vất rác đi bởi vì rác có thể sử dụng được, điều này cũng giống như khổ đau. Bạn không cần phải bỏ cái khổ đau đi, bạn có thể dùng khổ đau như là một loại phân để làm nên hoa của hạnh phúc.

Hỏi: Chúng ta phải làm gì để có một cái tâm tĩnh lặng?

Thầy: Con có muốn có một cái thân tĩnh lặng luôn không?

Thầy nghĩ rất là tốt để có một cái thân tĩnh lặng. Có một thân tĩnh lặng nó dễ hơn là có một cái tâm tĩnh lặng. Bởi vì thân và tâm tụi nó thích đi chung với nhau. Nên khi con tới một khóa tu như khóa tu này, con học được làm sao để đi trong chánh niệm, thở trong chánh niệm. Và nếu con thực tập tốt thì mỗi hơi thở vào và mỗi hơi thở ra sẽ giúp làm tĩnh lặng cái thân và cái tâm của con. Cảm ơn con.

Câu hỏi của teen:

Hỏi: Em gái con năm nay 13 tuổi, em đã ở tu viện Bích Nham trong mấy tháng vừa qua. Em ấy đã đi khóa tu với Thầy và tăng thân. Em hi vọng sẽ được trở thành một sư cô. Điều đó rất khó chấp nhận đối với con vì con nhớ em lắm. Làm sao con thực tập để không bị vướng mắc vào em con?

Thầy: Thầy thấy có rất nhiều giải pháp. Giải pháp thứ nhất là con có thể đi chung với em con luôn (Cả đại chúng cười òa lên). Giải pháp thứ hai là con giữ liên lạc với cô ấy, hỏi thăm những gì em con đang làm mỗi ngày và tập làm theo như vậy. Tuy có khoảng cách về địa lý nhưng khi chúng ta chia sẻ cho nhau về cùng một niềm vui, cùng một mối quan tâm thì chúng ta sẽ cảm thấy rất gần nhau. Sự thực tập đàng hoàng, chân thật sẽ mang lại niềm vui, hạnh phúc và tình thương cho cả hai. Khoảng cách không thể chia cắt được chúng ta khi mà chúng ta có cùng một mối quan tâm.

Em con có thể học được những gì con đang làm và con cũng học hỏi được những gì em con đang thực tập ở Bích Nham. Có thể con sẽ thấy gần gũi em con hơn khi cả hai chị em ở cùng nhau. Bởi vì đã từng có một người cha và con trai ở chung với nhau trong một ngôi nhà nhưng chưa bao giờ họ gần nhau, hiểu nhau. Và cũng có những cặp cha con tuy không sống chung với nhau nhưng họ vẫn truyền thông được và rất hiểu nhau. Cho nên họ đã thật sự ở gần nhau.

Vấn đáp dành cho trẻ em và thanh thiếu niên ở Khóa Tu Chánh Niệm cho các nhà giáo dục (Mindfulness Retreat for Educators)
tại trường Đại học Brock, St. Catherine’s, Canada ngày 15.08.2013

Hỏi: Trong bài pháp thoại của Thầy, Thầy có dạy về 16 phép Quán Niệm Hơi Thở để chế tác niềm vui và chế tác hạnh phúc, nhưng con không hiểu sự khác biệt giữa chúng. Con nghĩ là sẽ giúp ích cho con trong sự thực tập nếu con có thể hiểu thêm về sự khác biệt giữa chế tác niềm vui và hạnh phúc.

Thầy: Nó có một sự khác biệt nhỏ giữa niềm vui và hạnh phúc theo cách diễn giải mà chúng ta thường dùng trong đạo Bụt. Đó là trong niềm vui còn có những sự kích động, nhưng trong hạnh phúc, sự kích động đó được lắng xuống rất nhiều. Giả sử có một người du khách cần đi qua một sa mạc hoang vắng và người đó đang rất khát nước. Trời rất nắng nóng và bỗng dưng người đó phát hiện ra một ốc đảo phía trước và một hồ nước bao quanh bởi những hàng cây. Như vậy cảm giác người ấy có lúc đó là hỷ, nó còn có một ít sự kích động, vui nhưng còn nhộn nhịp. Khi người đó thực sự đã tới được hồ nước và quỳ xuống, dùng hai bàn tay vốc nước uống, đó là hạnh phúc, lúc này là sự khác nhau.

Chúng ta đã học rằng nghệ thuật của hạnh phúc liên quan mật thiết đến nghệ thuật của khổ đau. Nếu chúng ta biết cách khổ đau chúng ta sẽ bớt khổ rất nhiều và chúng ta có thể chế tác hạnh phúc, biết cách xử lý khổ đau như người trồng sen, biết sử dụng bùn để nuôi dưỡng những hoa sen vậy.

Hỏi: Cha của chúng con không làm theo chánh kiến và ông ấy đã làm cho gia đình con khổ rất nhiều. Cha lấy hết thời gian của mẹ để mẹ không có thì giờ cho anh chị em con. Con có rất nhiều phẫn uất và giận dữ dồn nén trong lòng. Điều đó làm con rất sợ hãi. Làm sao con có thể nhìn bản thân mình với chánh kiến và thương bằng tình thương không điều kiện với những người mà ngay cả họ cũng không hề biết thương yêu chính mình? Làm thế nào để con có thể chuyển hóa những khổ đau trong con thành bình an, niềm vui và chấp nhận được ba con trong khi ông ấy đã làm con rất đau lòng?

Thầy: Khi ba hoặc mẹ mình không có hạnh phúc, chúng ta phải biết rằng không phải là vì họ không muốn có hạnh phúc. Họ cũng muốn có hạnh phúc nhưng vì họ không thể có được hạnh phúc cho nên họ đã làm cho những người chung quanh họ cũng không hạnh phúc. Có thể là họ không muốn như vậy, nhưng vì họ không biết làm thế nào để làm chủ được những khổ đau trong họ nên họ đã vung vãi ra cho những người xung quanh.

Vì vậy, là một người con chúng ta phải tập nhìn sâu vào những khó khăn, những nỗi khổ niềm đau của ba mẹ thì mới có thể hiểu được họ: Ba tôi cũng có rất nhiều khổ đau và ông ấy chưa từng biết cách để làm chủ và chuyển hóa những khổ đau trong chính tự thân.

Hơn nữa không có ai từng giúp cho ông ấy làm chủ những khổ đau trong lòng để ông có thể nhẹ nhàng, từ bi hơn, có nhiều niềm vui hơn. Có lẽ tôi là người đầu tiên giúp ba tôi mặc dù tôi vẫn còn đang rất trẻ.

Tôi đã có cơ duyên gặp được đạo Bụt, gặp được chánh pháp, biết thực tập hơi thở, bước chân chánh niệm. Tôi đã được học cách làm thế nào để lắng dịu những cảm thọ, sợ hãi và giận dữ trong tôi. Tôi đã có khả năng tiếp xúc với những gì tươi mát và lành mạnh trong tôi và chung quanh tôi. Vì vậy tôi làm chủ những cơn giận, sự bực tức và sự tuyệt vọng trong mình tốt hơn. Nếu tôi trở nên nhẹ nhàng, tự do và từ bi hơn thì tôi đang ở trong một vị trí mà có thể giúp ba mẹ tôi.

Mỗi khi ba tôi nói năng hay hành xử không dễ thương với tôi hoặc với mẹ tôi, thay vì nổi giận với ba, tôi quán chiếu để thấy rằng những khổ đau trong ba đã thúc đẩy ông nói và hành xử như vậy. Nhờ được bảo vệ bằng hiểu biết và thương yêu, tôi đã không nổi giận, đó là cái đầu tiên tôi có thể làm. Nếu tôi không nổi giận và giữ được sự bình an của mình là tôi đang giúp cho ba tôi.

Thỉnh thoảng khi ba tôi đang có tâm trạng tốt, tôi có thể ngồi xuống với ba hoặc mời ba cùng đi bộ. Tôi chia sẻ cho ba cách tôi đã học làm sao để lắng dịu những cảm thọ trong mình v.v… Nhờ vậy nên tôi là một người dễ chịu. Tôi có thể lắng nghe và hiểu được những khó khăn của ba và vì vậy ba tôi thích gần gũi với tôi. Một người có sự yên lắng, dễ chịu, luôn tươi cười là người mà người khác muốn tới và tạo mối liên hệ thân thiết với người đó. Cho nên nếu tôi thực tập giỏi, nếu trong tôi có nhiều bình an và từ bi, tôi có thể giúp cho cha và mẹ tôi.

Trên thực tế, có rất nhiều các em nhỏ tới Làng, tham dự các khóa tu được tổ chức tại châu Âu, châu Á, châu Mỹ,… Sau khi thực tập trong các khóa tu, các em trở về nhà và đã giúp được cho ba mẹ rất nhiều. Hơn nữa, các em còn có khả năng thuyết phục ba mẹ đến tham gia những khóa tu tới. Chuyện những người trẻ có thể giúp được cho gia đình mình đã xảy ra rất thường.

Khi nhìn vào cha hoặc mẹ mà chúng ta thấy được rằng họ là những người không có hạnh phúc và có rất nhiều khổ đau thì đó gọi là hiểu. Hiểu biết luôn luôn mang tới từ bi. Chúng ta không còn giận họ nữa, thay vào đó chúng ta muốn giúp đỡ họ. Người trẻ có thể làm được những chuyện này, cho nên con cái cũng có thể tu tập để giúp ba mẹ mình.

Hỏi: Con rất buồn khi thấy những người bạn của con có quan hệ tình dục không lành mạnh và sử dụng ma túy. Và vì họ có quá nhiều khổ đau nên họ trở nên rất giận dữ. Pháp môn này đã giúp con rất nhiều và con muốn giúp các bạn của con, nhưng cùng lúc đó con không muốn áp đặt tư tưởng của con lên các bạn vì như vậy sẽ làm họ đau khổ thêm. Làm thế nào để con có thể mang sự thực tập này vào đời sống hằng ngày để yểm trợ thêm cho các bạn của con?

Thầy: Có rất nhiều cách để giúp người bạn của mình. Cách đầu tiên là con kể cho bạn nghe câu chuyện của mình. Con hỏi: “Bạn có muốn tôi kể cho bạn nghe kinh nghiệm của tôi về cách điều phục sự giận hờn, sự sợ hãi, hay nỗi buồn của tôi không?” Người kia có thể rất hứng thú để nghe bởi vì người ấy đã từng là nạn nhân của sự sợ hãi, giận hờn và buồn đau. Nếu con biết cách điều phục được những tâm hành đó thì họ sẽ rất hứng thú để được biết. Con có thể viết cho bạn của mình một lá thư kể về kinh nghiệm của con ở Làng hay trong một khóa tu. Nhưng đừng cố gắng dụ dỗ người bạn đó theo đạo Bụt, con cần tránh điều này. Chỉ cần kể về kinh nghiệm của bản thân thôi, kể về những gì đã thật sự xảy ra trong các khóa tu ở các trung tâm thực tập như Làng Mai và điều đó sẽ giúp tưới tẩm những hạt giống tốt trong người kia.

Con có thể mời người đó tới tham dự cùng cho vui. Đừng nói rằng: “Lại đây tu với tôi!” Con có thể nói: “Tới đây để quán sát thôi”. Sau khi người đó tới rồi, họ sẽ tự tìm thấy không khí yên tĩnh, bình an, thân mật và người đó sẽ thích. Tôi nghĩ rằng sở dĩ một người bị vướng vào ma túy, tà dục và những tệ nạn khác là vì người đó chưa từng có gì tốt hơn để trải nghiệm. Cho nên cái mà mình phải làm là hướng dẫn cho những người đó một môi trường lành mạnh, chỉ cho họ một mẫu người tốt, đó là những người không sử dụng rượu, các chất ma túy hay tà dục, và chỉ cho họ thấy thế nào là hạnh phúc đích thực. Từ từ, họ sẽ bỏ những gì từng làm họ khổ trong quá khứ như rượu, các chất ma túy, tà dâm… và đi theo đường hướng mới. Chúc con may mắn!

Mùa xuân lên tiếng hát
Trời đất đẹp vô ngần
Hồn thơ lên tiếng hát
Tục nhân thành tao nhân.

Đêm ướp hoa mai trắng
Hương thơ gạn hồn trong
Mảnh trăng xuân tĩnh mặc
Hờn tủi bặt mù tăm.

Trong trầm luân bể đời
Vẫn vẹn ánh xuân ngời
Giữa trần gian buồn tủi
Mai trắng còn tinh khôi.

Lộc đã lên xanh từ cành khô
Ánh sáng thoát thai từ đêm tối
Đen trắng đổi trao nhau rất vội
Giá lạnh đông tàn xuân mở hội.

Sáng nay trời đất trong ngần
Một nhánh mai vàng nở trước sân
Áo bạc chay lòng tâm chẳng bận
Nắng tưới lên ngàn hong gió xuân.

Lao xao đám bụi hồng trần
Sáng nay tắt lịm trước nàng xuân
Nhành hoa mai trắng thanh tao thế
Mây gió đem về hương cố nhân.

Đông đìu hiu cô quạnh
Đất nứt cây trơ cành
Nhưng nấp sau băng giá
Là cả một mùa xanh

Mỗi khi mùa xuân tới
Thức ngàn lá lên xanh
Nhưng trong lòng xuân thắm
Chồi biếc đã lìa cành.

Rộn ràng từng cánh én
Chắp cánh những hoài mong
Hồn thơm hương nắng mới
Mai trắng nở trong lòng.

Làu làu màu băng tuyết
Những cánh trắng lưu ly
Mọc từ thân cổ thụ
Dưới nắng xuân thầm thì

Tinh khôi từng cánh mỏng
Điểm thêm những nhụy vàng
Em gọi mùa xuân tới
Đánh thức những hân hoan.

Chân Lĩnh Nghiêm.

Thiền sư Nhất Hạnh
(Pháp thoại ngày 29/12/2005 trong khóa An Cư Kiết Đông 2005-2006)

Ý chí tự do có được là do Tam học. (Free will is possible thanks to the Three Trainings).

Ý chí tự do, tiếng Pháp là libre arbitre. Đây là một vấn đề cam go của triết học: Thật sự có tự do ý chí hay không? Hay tất cả đều được an bài, được sắp đặt, hoặc bởi một đấng Thượng đế hoặc bởi nghiệp của ta như một định mệnh mà mình không thoát ra được?

Quanh quẩn trong vòng buồn giận

Nếu màn lưới nhân quả mà tuyệt đối thì làm sao ta thoát ra khỏi thân phận được? Vì vậy phải có một nẻo thoát, một kẽ hở nào đó. Khoa học có nói đến xác suất (probabilité), xác suất gợi ý rằng: vũ trụ thế gian có một đường thoát. Chúng ta thấy chung quanh ta có những người không thoát ra được thân phận của họ. Họ cứ đi vòng vòng, quanh quẩn trong vòng buồn giận mà không thoát ra được. Đó gọi là luân hồi (đi vòng). Có những người bị trầm cảm (dépression), một thời gian thì họ bớt nhưng một thời gian sau lại rơi vào trầm cảm, rồi bớt, rồi sa xuống trở lại mà không ra khỏi được. Tuy họ có sử dụng thuốc trị trầm cảm nhưng cũng không đỡ được nhiều. Họ phải uống nhiều tuần, nhiều tháng, nhưng thuốc không giúp được cho bệnh nhân thoát ra, mà có thể bệnh càng ngày càng nặng hơn. Cái buồn, cái giận, sự tuyệt vọng của ta cũng vậy, có khi ta trở thành nạn nhân của sự tuyệt vọng, của cái giận, cái buồn của ta. Tuy sau một thời gian thì cái giận, cái buồn, sự tuyệt vọng có thể bớt đi, nhưng nguyên do của cái buồn, cái giận, của sự tuyệt vọng đó vẫn còn và ta biết trong tương lai ta lại sa vào hầm hố của sự tuyệt vọng, của cái buồn, cái giận nữa. Ta cứ đi vòng, đi vòng hoài.

Có những người khổ đau trong liên hệ vợ chồng và họ không thoát ra được. Đến một lúc nào đó họ nghĩ là phải ly dị thì mới có cơ hội chấm dứt khổ đau. Có người đã ly dị và cưới một người khác, nhưng những vấn đề và những khổ đau cũ vẫn cứ tiếp tục vì họ có những tập quán, những thói quen, những cách hành xử, những lề lối suy tư đã giam hãm họ trong vòng khổ đau đó. Họ vẫn tiếp tục đối xử với người mới bằng cách thức đã đối xử với người cũ, vì vậy tuy có người mới nhưng họ vẫn rơi vào vòng khó khăn, khổ đau. Có người đã ly dị ba hay bốn lần để cưới người mới, nhưng cuối cùng họ cũng ở trong vòng quanh quẩn không thoát ra được. Làm thế nào để có thể thoát ra?

Ngựa theo lối cũ, trâu quen đường về

Có những nguyên nhân nội tại ở bên trong mình, hoặc trong thân thể hoặc trong tâm thức, và có những nguyên nhân ngoại tại ở hoàn cảnh bên ngoài. Khi đối diện với những sự kiện xảy ra thì cách ta hành xử, cách ta phản ứng trong lần sau cũng giống hệt như cách ta phản ứng trong lần trước. Tiếng Việt ta có câu: ngựa theo lối cũ. Nếu ngày xưa ai có giữ trâu hay giữ bò thì biết: ta không cần phải chỉ đường đi cho những con trâu, con bò. Chúng quen đường về, ta chỉ cần ngồi chơi trên lưng trâu và trâu đưa ta về nhà. Chúng ta cũng vậy, cách hành xử của ta, cách phản ứng của ta đã trở thành thói quen. Nhiều khi ta có cảm tưởng là ta quyết định, nhưng thật ra không phải là ta quyết định mà chính là thói quen, cách hành xử lâu đời của ta quyết định.

Khi bước vào một cửa tiệm để mua áo, đứng trước một dãy áo dài năm sáu chục cái. Ta chọn xem áo nào, màu sắc nào, kiểu nào ta thích. Ta có cảm tưởng là ta có tự do chọn lựa, nhưng nhìn kỹ thì tự do đó rất ít, hoặc có thể nói là không có, vì những cái ta thích đã được quyết định trước rồi. Ta đã có sẵn sở thích về màu sắc, hình dáng, kiểu may và khi đi ngang qua thì ta bị nó bắt. Ta bị chọn chứ không phải ta chọn. Ta bị cái đó chọn, đi ngang qua nó là ta phải mua, mà thật ra ta mua nó hay nó mua ta thì chưa biết được. Sở thích của ta đã có sẵn, ta đã quen với màu đó, với hình thái đó rồi.

Cách đây chừng 30 năm, tôi đi vào một cửa tiệm ở Tokyo để mua một vuông khăn về cột mấy cuốn kinh. Tôi đứng trước những vuông khăn (bên Nhật Bản người ta bán rất nhiều vuông khăn bằng lụa để cột hành lý), cô bán hàng hỏi:

– Thầy chọn cái nào?

Tôi mỉm cười nói:

– Tôi đâu có chọn. Tôi để cho nó chọn tôi.

Cô bán hàng rất ngạc nhiên, nhưng sự thật là như vậy. Ta bị chọn tại vì những sở thích của ta đã được viết sẵn trong tâm của ta do cách ta được huấn luyện, cách ta tiếp nhận kinh nghiệm của cuộc đời. Vì vậy ý chí tự do của ta hầu như là không có.

Thói quen của một con người cũng như vậy. Mỗi khi có sự việc gì xảy ra thì người đó có khuynh hướng nhìn nhận và phản ứng giống như nhau. Lần thứ nhất, người đó phản ứng như vậy; lần thứ hai, nếu sự tình xảy ra như vậy thì người đó cũng phản ứng giống y như lần trước và lần thứ ba cũng thế. Khi nào có sự việc xảy ra tương tợ thì người đó lại phản ứng theo thói quen mà người đó đã được huân tập.

Những con người máy

Trong một buổi họp khi nghe một câu nói không hợp thì ta thường phản ứng lại một cách rất tự nhiên (réflexe). Học về thần kinh não bộ, ta biết trong não bộ của ta có những tế bào thần kinh đóng vai trò truyền tin tức về trung ương và có những tế bào thần kinh có nhiệm vụ đáp ứng lại và ra lệnh cho những cơ bắp của thân mình hành động. Người ta nói đến “cung phản xạ” (arc de réflexe). Ví dụ như khi ta đạp nhầm cây đinh thì cái đau được tế bào thần kinh hướng tâm chuyển vào trung ương, những tế bào thần kinh ở trung ương nhận được và ra lệnh cho bắp thịt hành động liền lập tức. Vì vậy khi đạp đinh thì ta nhảy nhỏm lên và rút chân lại. Đó gọi là một cung phản xạ.

Đứng về phương diện tâm lý, khi đứng trước một hoàn cảnh bất như ý thì tự nhiên ta hành xử theo một phản xạ (réflexe) rất máy móc. Trong cuộc sống hàng ngày ta hành xử một cách máy móc rất nhiều. Ta phản ứng lại, căn cứ trên những kinh nghiệm và sự học hỏi trước đây chứ ta không đưa tâm của ta vào để thật sự quyết định. Trong khi ăn cơm nếu có chánh niệm, có để ý quán sát thì ta sẽ thấy cách ta nhai như thế nào, lưỡi của ta chuyển thức ăn từ vùng này sang vùng kia trong miệng như thế nào và ta thấy rõ là kỳ thực ta không đang ăn mà là ta đang bị ăn. Ta không ngờ lưỡi của ta, răng của ta, hàm của ta làm việc giỏi như vậy. Răng, hàm và lưỡi làm việc rất hay. Đôi khi ta không cần phải để tâm vào hành động nhai mà do phản xạ nhai tự nhiên, giống như cái máy, nó tự làm. Ta có một hệ thống thần kinh tự động (automatic nervous system) lo hết cho ta.

Quan sát những người xung quanh ta, họ cũng sống như những người máy. Có những chiếc máy bay không cần người lái vẫn bay được, vẫn làm việc được, vẫn đáp xuống được an toàn. Nhiều người trong chúng ta cũng sống như vậy. Chúng ta đang lái xe, nhưng kỳ thực chúng ta không có mặt ở đó, tâm của ta đang hoàn toàn ở một chỗ khác. Ta đang lái xe bằng tập quán mà ta đã học hỏi được trong quá khứ. Ta lái như một cái máy và khi có sự việc gì xảy ra đột ngột thì ta cũng phản ứng như một cái máy, mà không có sự can thiệp của chánh niệm.

Chúng ta ăn cơm một cách máy móc, chúng ta lái xe một cách máy móc, chúng ta bước đi trên đường một cách máy móc, chúng ta rửa chén, đánh răng một cách máy móc. Chúng ta là những con người máy. Chúng ta phản ứng lại những gì xảy ra trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta như một cái máy.

Khi hoàn cảnh bất như ý xảy ra, ta phản ứng một cách thô bạo, giận dữ, ta gây ra đổ vỡ giữa ta và người khác. Khi đổ vỡ xảy ra rồi thì ta hối hận: Trời ơi! Tại sao ta nói như vậy, tại sao ta làm như vậy? Ta đã biết nói như vậy và làm như vậy sẽ gây ra đổ vỡ mà tại sao ta cứ nói và cứ làm? Ta giựt tóc, đấm ngực, ta tự trách mình và tự hứa với mình lần sau nếu có sự tình như thế xảy ra thì ta sẽ hành xử theo cách khác. Ta rất thành thật với ta. Nhưng lần sau, khi sự tình xảy ra tương tự thì ta cũng vẫn hành xử như thế. Những thói quen, những cái ta học hỏi trong quá khứ, cách ta phản ứng đã trở thành nếp và ta cứ tiếp tục gây khổ đau cho ta và cho người khác. Nó giống như một định mệnh mà ta không thoát ra được, không thay đổi được.

Tác phẩm “L’étranger” (Người xa lạ) của Albert Camus có kể về người tử tù tên Meursault sắp bị đem ra hành quyết. Anh ta chỉ còn hai mươi bốn giờ đồng hồ để sống. Nằm ngữa trong phòng giam, tự nhiên anh ta thấy được một khung trời trên trần nhà. Khung trời đó chỉ nhỏ chừng một thước vuông thôi, nhưng không biết điều gì đã xảy ra mà lần này nhìn trời anh ta thấy màu trời xanh rất huyền diệu, rất mầu nhiệm. Anh ta đã thấy được màu trời một cách sâu sắc có thể là nhờ ý tưởng mình sẽ bị hành hình trong hai mươi bốn tiếng đồng hồ. Đã hơn ba mươi năm để thấy trời xanh, nhưng chưa bao giờ anh tiếp xúc được với trời xanh một cách hiện thực như vậy. Có thể là vì gần chết nên anh có được cơ hội đó. Lúc đó anh có một cái thấy rất mới. Anh quyết định là từ bây giờ cho đến lúc bị đem ra hành quyết anh phải sống trong tỉnh thức. Khi ông cha muốn vào để rửa tội cho anh thì anh ta đã từ chối, anh không muốn mất thì giờ tại vì anh chỉ có hai mươi bốn giờ để sống. Anh muốn trong hai mươi bốn giờ còn lại đó giây phút nào cũng là giây phút tỉnh thức. Anh ta tự hỏi liệu ông cha đó có thể giúp gì được cho anh, trong khi chính ông cha đó có thể cũng đang sống trong sự quên lãng. Sống như vậy thì cũng như một người chết (Il vit comme un mort). Triết lý của cuốn “L’étranger” là giây phút tỉnh thức (le moment de conscience).

Hầu hết chúng ta sống một cách rất máy móc, không phá tung được xích xiềng của thói quen tư duy và hành xử để thoát ra. Chúng ta đi không có ý thức, ăn không có ý thức, lái xe không có ý thức. Chúng ta để cho cái máy điều khiển cho nên ta chỉ quanh quẩn trong vòng buồn giận, thất vọng, tuyệt vọng và bị giam hãm trong vòng buồn giận đó mà không thoát ra được. Chúng ta chưa bao giờ thật sự có tự do. Chúng ta có thể làm được nhiều việc, nhưng những việc đó cũng chỉ được làm một cách máy móc mà thôi.

Trong đoạn cuối của cuốn “Thả một bè lau” tôi có bàn tới vấn đề ý chí tự do. Tôi đưa ra một ví dụ: Một anh chàng kia vào trong một buổi họp, mỗi khi bị người ta nói một câu làm phật ý thì anh phản ứng rất giận dữ, vì vậy không một buổi họp nào mà anh được thành công. Vì ý thức được điều đó nên anh nói:

– Tôi sẽ không đi họp nữa tại vì mỗi khi đi họp mà nghe người ta nói những câu xóc óc thì tôi lại phản ứng như vậy. Tôi đi họp chỉ vô ích thôi!

Một người bạn nói:

– Thôi kỳ này đi họp tôi sẽ ngồi bên anh, tôi sẽ cầm tay anh trong suốt buổi họp và mỗi khi có ai nói điều gì khó nghe thì tôi sẽ bấm vào tay anh một cái để nhắc nhở anh. Khi thấy tôi bấm vào tay anh thì anh biết rằng anh sẽ giữ im lặng, biết rằng nếu anh phản ứng thì sẽ làm hư buổi họp và gây ra những xáo trộn như những lần trước. Anh chỉ cần im lặng mỗi khi tôi bấm vào tay anh thì có thể có một sự thay đổi.

Nhờ người bạn cầm tay trong suốt buổi họp mà lần đầu tiên anh ngồi yên được mà không phản ứng. Có một cái gì rất mới đã can thiệp vào đời anh, tại vì chuyện đó chưa bao giờ xảy ra cho anh. Lâu nay anh chỉ phản ứng như một cái máy. Cái can thiệp vào là bàn tay của một người bạn.

Trong Truyện Kiều có nhân vật sư cô Giác Duyên. Giác Duyên có nghĩa là một điều kiện để thức tỉnh. Chúng ta sống trong mê, sống như một cái máy, nên chúng ta cứ quanh quẩn trong vòng buồn giận mà không thoát ra được. Nhưng nếu có một Giác Duyên đi vào cuộc đời ta thì việc đó có thể sẽ tạo ra được một hoàn cảnh mới.

Tam học là con đường thoát

Nếu ta đã từng là nạn nhân của những phản ứng do thói quen, nếu ta đã từng bị giam hãm trong vòng buồn giận không thoát ra được, nếu ta cứ đi từ giai đoạn trầm cảm này đến giai đoạn trầm cảm khác thì ta phải biết: con đường đưa ta thoát ra là con đường Tam học. Tam học là niệm, định và tuệ. Niệm là nhắc nhở, là ý thức được những gì đang xảy ra.

Người bạn cầm tay ta trong suốt buổi họp và bấm một cái khi thấy ta sắp phản ứng trước tình trạng xảy ra, đó là niệm. Người bạn nhắc nếu anh phản ứng thì anh sẽ gây đổ vỡ. Tôi bấm tay anh để anh đừng phản ứng, anh ngồi yên thôi. Đó là niệm.

Ý chí tự do bắt đầu từ niệm, không có chánh niệm thì không có ý chí tự do. Theo Duy biểu học, tâm của ta biểu hiện thành những tâm sở hay tâm hành. Có tất cả 51 tâm hành, trong đó có tâm hành xúc (contact). Một sự tình xảy ra ở hoàn cảnh bên ngoài đánh động lên tâm hành bên trong, đó là tác ý (attention, advertance), tiếng Phạn là manaskāra. Tâm hành xúc và tác ý phát khởi và giao lưu với những tâm hành khác như tâm hành thọ (sensation, feeling), tâm hành niệm tức nhớ tưởng. Niệm ở đây chưa phải là niệm trong Tam học, mà mới là sự hồi tưởng. Trong ta có những khổ đau, những kinh nghiệm, và khi tiếp cận với một sự kiện nào đó (xúc) thì cái thấy đó có thể đánh động ký ức của ta (tác ý). Ta nhớ lại những chuyện đã xảy ra ngày xưa. Ví dụ ta thấy một người mà nét mặt hao hao giống như nét mặt của người ta thương ngày xưa thì ta nhớ người thương của ta. Xúc tạo ra tác ý, hình ảnh của người thương ngày xưa trở lại và đưa tới cảm thọ (thọ). Cảm thọ đó có thể là khó chịu, có thể là dễ chịu, nhớ nhung hay buồn khổ. Một âm thanh nào đó gợi ta nhớ lại người đã làm cho ta đau khổ và khi nhớ lại những kỷ niệm đau khổ thì cảm giác đó có thể là cảm giác đau khổ. Trong khi đó, một người khác cũng nghe cùng một âm thanh ấy, nhưng họ không có kỷ niệm, không có quá khứ như vậy nên cảm giác của người đó không giống cảm giác của ta.

Xúc đánh động tới tác ý, tác ý đánh động tới niệm, niệm đánh động tới thọ, thọ đánh động tới tưởng (tri giác). Tri giác của ta tùy thuộc rất nhiều ở các tâm hành khác như thọ, tác ý v.v… Đó là chúng ta đơn giản hóa chứ sự thật thì có thể có đến ba hay bốn chục tâm hành cùng hiện hành một lúc để đưa tới thọ hay tưởng, rồi tưởng đưa tới tư. Tư (volition) là ý muốn làm cái gì đó, có thể là để phản ứng lại, phản ứng một cách giận dữ, một cách trìu mến hay một cách buồn rầu. Mỗi khi có một cảm thọ hay một cái tưởng thì tự nhiên có tư, tức là có một ý muốn làm một cái gì đó, hay nói một cái gì đó để phản ứng lại (như một phản xạ). Nghe một câu nói hay thấy một cái gì chướng tai gai mắt, tự nhiên ta muốn đáp lại liền. Tất cả cái đó phát sinh từ nhiều nguyên nhân, những tâm hành trong ta đồng thời tạo tác với nhau.

Trong 51 tâm hành có những tâm hành tích cực và những tâm hành tiêu cực. Trong ta có tâm hành tham (thèm khát), tâm hành sân (giận dữ), tâm hành si (u mê), tâm hành mạn (mặc cảm cho mình là hơn, là thua hay là bằng người). Những tâm hành tiêu cực còn nhiều (như nghi, tà kiến, phẫn, hận, phú, não, tật, xan, cuống, siễm, hại, kiêu v.v…) Nhưng có điều lạ là trong ta cũng có những tâm hành ngược lại, những tâm hành tích cực như vô tham, vô sân, vô si, xả v.v… Chúng ta sở dĩ có tâm hành thất niệm tại vì chúng ta cũng có tâm hành niệm.

Học về nội dung của 51 tâm hành ta thấy: Trong chúng ta có tâm hành hại (violence) tức là ý muốn trừng phạt, muốn đánh, muốn làm cho người kia khổ. Nhưng trong tâm ta cũng có tâm hành gọi là bất hại (non violence). Bất hại là ahiṃsā, là bất bạo động. Trong tâm ta có những tâm hành đối kháng nhau và chúng đang cùng có mặt. Ta có tâm hành si, tức sự u mê, hay tri giác sai lầm. Nhưng tâm hành vô si, tức tuệ giác (Bát nhã) cũng có trong tâm ta. Hễ có một tâm hành tiêu cực thì cũng có một tâm hành tích cực.

Trong khoa học vật lý nguyên tử người ta khám phá ra những lạp tử, tức những đơn vị bé nhỏ của vật chất như điện tử. Điện tử (électron) có tính chất âm. Người ta khám phá ra rằng nếu có điện tử thì có phản điện tử (anti électron, có khi gọi là positron), có giới tử (méson) thì có phản giới tử (anti méson), có vật chất (matière) thì có phản vật chất (anti matière), có chất điểm (particule) thì có phản chất điểm (anti particule).

Trong đạo Phật có ý niệm về sắc và không. Sắc là matière và không là anti matière. Học về Tâm lý học Phật giáo chúng ta thấy những điều rất kỳ diệu. Trong tâm ta có yếu tố của sự u mê, nhưng đồng thời cũng có yếu tố của sự giác ngộ. Tuy nhiên, trong đời sống hàng ngày, ta không được học hỏi, không được tiếp xúc với Giác Duyên, nghĩa là với những yếu tố có khả năng đưa ta ra khỏi vòng buồn giận, nên ta chỉ đi quanh quẩn trong đó mà thôi. Mỗi khi nghe hay thấy cái gì đó thì ta phản ứng liền để gây ra đau khổ. Ta không chỉ nghe và thấy những gì ở bên ngoài mà ta cũng tiếp xúc được những gì ở bên trong như những kỷ niệm, tư duy và mỗi khi nghĩ nhớ lại thì ta cũng phản ứng. Ta phản ứng để gây đau khổ cho chính mình và cho người khác. Ta bị trầm cảm (dépression) cũng vì vậy. Ta có những tư tưởng, những cái nhìn tiêu cực rồi ta cứ đi quanh đi quẩn nếu ta cứ nhai đi nhai lại những tư tưởng và nhận thức tiêu cực đó thì lẽ đương nhiên ta sẽ bị rơi vào trong hố trầm cảm. Ta không thoát ra được. Trong nội thân cũng như trong hoàn cảnh của ta có những yếu tố đó và tùy theo cách ta nhận thức chúng mà chúng quyết định đời ta, chúng làm cho ta đi vòng vòng không thoát ra khỏi được. Làm sao để có thể can thiệp vào, để có thể chấm dứt được lề lối phản ứng mà ta đã theo trong bao nhiêu năm trong quá khứ? Câu trả lời của đạo Phật là phải có niệm, định và tuệ, tức là Tam học.

Chuyện đâu còn có đó

Cách thức ta phản ứng đã thành một tập khí, một thói quen. Bây giờ ta tập như thế nào để có được những thói quen mới, những phương pháp đối phó khác, thì mới có thể thoát khỏi tình trạng cũ. Ta tự dặn mình, trong quá khứ ta đã từng có phản ứng gây ra đổ vỡ. Từ bây giờ ta quyết tâm không làm như vậy nữa. Mỗi khi có hoàn cảnh bất như ý xảy ra thì ta không phản ứng liền, ta không để cơn giận làm chủ lấy ta để ta có thể nhìn cho kỹ và nhờ đó ta có thể có một lề lối phản ứng khác. Trong tiếng Việt có câu “Chuyện đâu còn có đó”, tại sao ta phải phản ứng liền? “Chuyện đâu còn có đó, tại sao ta phải hấp tấp?” là tuệ giác của cả một dân tộc.

Tại sao ta phải quyết định liền? Cho phép ta có được ba phút để nhìn lại và ta sẽ biến lối hành xử này thành một thói quen tốt. Tại sao ta phải nói lại một câu, hay phải làm gì đó để phản ứng? Ta có thì giờ, ta phải cho mình một không gian, quý vị hãy thử làm đi!

Nhưng muốn làm được thì ta phải luyện tập. Trước đây ta đã từng sống và phản ứng lại hoàn cảnh một cách máy móc. Từ hôm nay ta không muốn tiếp tục cách sống đó nữa. Ta đặt cho ta những kế hoạch để ta có thể làm hay hơn trong tương lai. Đây là phương pháp thực tập chánh niệm. Chánh niệm là ý thức được những gì đang xảy ra mà không cần phải đi tới một quyết định, không cần phải chối bỏ hay chấp nhận ngay lập tức.

Tư là quyết định muốn làm cái gì đó, muốn phản ứng lại. Thường thường là khi có thọ và tưởng rồi là ta muốn hành động, muốn phản ứng ngay. Nhưng bây giờ ta không muốn đi tới tư liền, ta muốn cho ta một không gian, ví dụ như ta để ra vài ba phút để thở hay để đi thiền hành. Chuyện đâu còn có đó, ta không cần phải gấp gáp. Tuệ giác có thể tới trong những phút đó vì niệm thường đưa tới định và tuệ.

Nếu quý vị đã từng bị sa vào trạng thái trầm cảm và rất sợ phải sa vào lần nữa thì quý vị có thể thực tập phương pháp này. Ta phải biết, phải nhận diện được những gì xảy ra trong tâm của mình. Nếu đó là một tư tưởng có tính cách tiêu cực, bi quan, mặc cảm thì ta biết đó là một tư tưởng tiêu cực, bi quan, mặc cảm. Trước hết ta phải nhận diện và cho nó một không gian, không hẳn là ta phải hành động liền. Khi nhận ra đó là một tư tưởng bi quan, chán nản thì ta nói: “À, đây là một tư tưởng bi quan, chán nản”. Nếu ta cứ quanh quẩn đi theo nó thì ta có thể sa vào trầm cảm. Nếu ta cứ nhai đi nhai lại cái tư tưởng bi quan, buồn giận hay tuyệt vọng đó thì thế nào ta cũng rơi xuống hố trầm cảm. Nhưng nếu trong khi đang nhai đi nhai lại tư tưởng bi quan, buồn nản đó mà ta biết là ta đang nhai thì đã có một cái gì mới xảy ra rồi. Thường thì ta không biết là ta đang nhai đi nhai lại cái tư tưởng bi quan, buồn thảm, sầu khổ đó. Ta bị nó đưa đi. Ma đưa lối quỷ dẫn đường là vậy.

Nhưng khi có niệm là ta biết ta đang nhai lại, mà biết ta đang nhai thì tự nhiên ta hết nhai liền. Ta cho ta một không gian, có thể là ba phút, để ngồi thở hoặc đi thiền hành. Ta cho ta một cơ hội để điều kiện giác ngộ có thể xảy ra. Chìa khóa giúp ta thoát ra khỏi thân phận nô lệ của ta để đạt tới tự do nằm ở chỗ là ta ý thức được cái gì đang xảy ra. Đó là niệm. Đây là một sự luyện tập chứ không phải là một lý thuyết.

Phương pháp thực tập: Có niệm là bắt đầu có tự do

Ta phải luyện tập từ từ. Trước hết ta phải tập thở. Thở vào ta biết ta đang thở vào; thở ra ta biết ta đang thở ra. Trong đời sống hàng ngày, nếu không tu tập, ta cứ thở vào thở ra như một cái máy. Thở vào biết thở vào, thở ra biết thở ra, ta vẫn thở nhưng hơi thở này rất khác, hơi thở này chứng tỏ là ta đã đưa được niệm vào trong hơi thở. Trước khi lái xe, tại sao ta không cho mình một hay hai phút để ngồi thở? Đó gọi là ý thức về hơi thở, tức là một cách luyện tập để biết được những gì đang xảy ra, để làm chủ được chúng mà không bị nô lệ vào chúng. Khi bước đi, nếu không ý thức thì ta sẽ không làm chủ được bước chân, ta sẽ bước đi như bị ma đuổi. Nó bước chứ không phải ta bước. Nó là cái gì? Nó là cái máy. Nó bước đi, nó thở chứ không phải ta đi, ta thở.

Lúc mới bắt đầu, mỗi ngày ta nên thực tập ba phút, đi từng bước và ý thức được từng bước chân của mình. Ta không còn là cái máy nữa, ta là con người tự do. Đó là sự bắt đầu của ý chí tự do, nắm được hơi thở, nắm được bước chân.

Mỗi ngày ta có thể uống trà nhiều lần. Nhưng nếu muốn thực tập thì ta tự qui ước là mỗi ngày ta sẽ uống chén trà đầu tiên trong chánh niệm. Trong khi uống trà ta biết là ta đang uống trà, ta đang đưa chén trà lên cao, ta đang uống trà và đang để chén xuống. Ý chí tự do bắt đầu.

Trước hết ta phải nắm được hơi thở, rồi bước chân, rồi một vài hành động của mình. Cố nhiên ta không thể nào làm được tất cả trong chánh niệm, nhưng ta có thể chọn vài phương pháp thực tập và mỗi ngày ta phải làm cho được. Ví dụ như chải răng, sáng nào chúng ta cũng chải răng, nhưng thường thường thì ta chải răng như một cái máy. Bây giờ ta quyết định: Mỗi khi chải răng ta thực tập chánh niệm. Để kem đánh răng lên bàn chải, ta biết ta đang để kem đánh răng lên bàn chải, đưa tay lên chải răng ta ý thức được từng cử động của bàn tay mình. Chúng ta có thể để hai phút để chải răng mà hai phút đó là hai phút chải răng trong chánh niệm. Ta không để cho cái máy làm, ta làm với ý thức và tự do của mình. Chúng ta nên tìm thêm vài phương pháp thực tập và quyết định làm mới mình mỗi ngày. Buổi sáng chúng ta mở cửa nhìn ra ngoài và ngồi yên ba phút, để ý tới những tiếng động đang xảy ra.

Sáng hôm nay vào thiền đường, tôi đã ngồi xuống rồi trong khi một số còn đang đi vào. Tôi đã áp dụng phương pháp này, ngồi rất yên và để ý tới những âm thanh trong thiền đường. Tôi nhắm mắt lại và nhận diện những âm thanh đang xảy ra. Đó cũng là ngồi thiền, chứ không phải đợi có ba tiếng chuông rồi ta mới bắt đầu tập thở. Ta ngồi yên và những âm thanh đó không quấy động được ta, không hẳn là khung cảnh phải thật yên ta mới ngồi thiền được. Có tiếng kéo ghế, có tiếng xì xào, có tiếng đẩy gối, nhưng tất cả những âm thanh đó không làm rộn được ta vì lúc đó chủ đích của ta là ngồi để nhận diện những tiếng động mà ta có thể nghe được.

Quý vị cũng có thể làm như vậy. Trước khi đi ngủ hoặc buổi sáng thức dậy, ta có thể ngồi ba phút để lắng nghe và nhận diện những âm thanh trong nhà mình. Ta có thể ngồi trước cửa sổ nhìn ra, nhận diện cội cây này, bông hoa kia, mái nhà đó. Nói tóm lại là ta phải tìm cách để thoát ra khỏi thân phận nô lệ của mình. Tự do là nhờ ta có niệm. Khi có niệm thì ta bắt đầu sống đời sống mới của ta. Khi ta có khả năng thực tập như vậy trong một thời gian, hoặc ba hoặc năm hoặc bảy tuần, khi ta có thể nhận diện được bước chân của ta, hơi thở của ta, cử chỉ của ta, khi ta uống trà hay rửa bát thì lúc đó ta có thể bắt đầu nhận diện được tư duy cảm thọ của mình. Tuy rằng những tư duy kia đang còn tiêu cực và những cảm thọ kia có thể là còn những khổ thọ, nhưng nhận diện được chúng là đã có sự khác biệt lớn rồi. Nhận diện được chúng là mình không còn bị nô lệ cho chúng nữa.

Chúng ta khổ đau là vì chúng ta không có tự do, chúng ta chưa thoát ra được thân phận của một cái máy. Niệm giúp cho chúng ta sống không còn như một cái máy nữa. Chúng ta bắt đầu có chủ quyền. Niệm, định và tuệ có thể đưa tới cho ta những vùng năng lượng rất lớn. Có những người sống ở nước Pháp hai ba chục năm hay suốt đời mà không biết nước Pháp có những vùng rất đẹp. Họ chỉ quanh quẩn trong làng, trong tỉnh của họ. Rất tội nghiệp cho họ, họ không có cơ hội khám phá ra những cái đẹp tuyệt vời ở những miền đất khác của nước Pháp.

Chìa khóa mở tung cánh cửa những vùng mầu nhiệm

Trong thân tâm của ta có những vùng rất mầu nhiệm mà ta chưa bao giờ biết tới, chưa bao giờ thăm viếng. Có thể đó là những vùng của niệm, của định và của tuệ. Ví như quý vị có một máy tính xách tay, một cái PC hay một Mackintosh, nhưng quý vị chưa sử dụng được hết tất cả những khả năng của máy, quý vị chỉ sử dụng được mười hoặc hai mươi phần trăm khả năng của nó thôi. Tâm mình cũng vậy, rất mầu nhiệm. Trong đó có tuệ giác, có từ bi, có hạnh phúc lớn nhưng ta chưa với tới được. Ta chỉ biết quanh quẩn trong vòng buồn giận với những tâm hành tiêu cực (tham, sân, si, mạn, nghi, tà kiến) mà thôi. Những tâm hành như đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả mầu nhiệm như vậy mà ta lại không với tới. Hãy sử dụng những vùng mầu nhiệm của tuệ giác để thoát ra khỏi thân phận nhỏ bé của mình. Vì cứ giam mình trong vòng tham, sân, si nên ta mới gánh chịu khổ đau từ năm này sang năm khác và làm cho những người xung quanh ta cũng khổ đau theo.

Đức Thế Tôn đã trao cho chúng ta một chiếc chìa khóa, chìa khóa của Tam học (niệm-định-tuệ). Nếu muốn, chúng ta có thể dùng chìa khóa đó để mở tung ra biết bao nhiêu cánh cửa. Ví dụ chúng ta mới mua một ngôi nhà mới, hay một lâu đài mới. Tuy sở hữu cả một tòa lâu đài nhưng nếu chúng ta chỉ ở trong bếp, ta không có chìa khóa để đi vào các phòng lớn thì uổng biết bao nhiêu. Cũng như ở nước Pháp đẹp như vậy mà chúng ta chỉ quanh quẩn trong làng của mình, không đi tới được những nơi khác. Một lần kia đi chơi tuyết ở Vermont, tôi có nói với một người bạn:

– Theo tôi thì trong bản tuyên ngôn nhân quyền phải thêm câu này: Sinh ra trên trái đất thì mỗi người phải có quyền được thấy biển và thấy núi tuyết, vì có những người từ khi sinh ra cho đến khi chết đi, chưa bao giờ được thấy biển, chưa bao giờ được thấy núi tuyết. Rất uổng cho họ!

Chúng ta cũng vậy, chúng ta chỉ quanh quẩn trong vòng đau khổ của tham, sân, si; chúng ta chưa bao giờ hưởng được cái đẹp của đại từ, đại bi, đại trí tại vì chúng ta không có tự do, chúng ta không thoát ra được. Chúng ta sống đời sống hàng ngày của ta như những cái máy.

Với chìa khóa của Tam học mà đức Thế Tôn đã trao, chúng ta hãy mở tung cánh cửa của những vùng mầu nhiệm trong cuộc đời và trong tâm thức của ta. Ngài đã chỉ dẫn rất rõ: Niệm là thế nào, định là thế nào, tuệ là thế nào. Nếu quý vị muốn nếm được những mầu nhiệm của sự sống, muốn thoát ra khỏi thân phận đau buồn, hạn hẹp thì quý vị phải dùng chìa khóa của đức Thế Tôn. Chìa khóa này rất rõ ràng: Đừng vội phản ứng, đừng bằng lòng đi quanh trong cái vòng nhỏ hẹp, hãy thoát ra bằng con đường thoát là niệm. Niệm là nhận diện những gì đang xảy ra.

Tự do phải tranh đấu mới có

Tôi đề nghị quý vị, nhất là những người còn mới trong sự thực tập, nên chọn cho mình vài bài thực tập, ví dụ như bài chải răng: “Tôi quyết định là từ nay mỗi khi chải răng, tôi không suy nghĩ tới chuyện quá khứ, chuyện tương lai. Tôi quyết chải răng như thế nào để ý thức được từng cử động, chải răng như thế nào để có hạnh phúc, có an lạc, có tự do trong khi tôi chải răng”. Tự do bắt đầu từ đó. Hay quý vị có thể quyết định như thế này: “Mỗi khi mở cửa xe hơi bước lên thì tôi không rồ máy liền, tôi cho tôi ba phút để ngồi thở và mỉm cười, tôi biết rằng tôi là ai và đang sắp sửa đi đâu.” Đó là những giây phút đưa lại cho ta tự do. Tự do không tự nhiên tới mà do ta tranh đấu mới có.

Sở dĩ trong lòng chúng ta đầy những u buồn, sầu khổ là vì chúng ta không có tự do, tự do đó ta phải tranh đấu mới có. Không phải là vì ta đi tới một khung trời nào đó thì tự nhiên có tự do, hay chờ đợi một thời gian nào đó trong tương lai thì ta mới có tự do. Tự do phải tranh đấu mới có, tranh đấu bằng sự thực tập chánh niệm. Khi ý thức được những gì đang xảy ra là chúng ta bắt đầu có tự do. Đó là cái bấm tay của người bạn nhắc cho ta đừng để bị kéo theo, ta phải làm chủ được mình.

Trong Tâm lý học Phật giáo, chúng ta học về những tâm hành và mỗi khi một tâm hành biểu hiện thì ta ý thức được nó, ta mỉm cười với nó và ta bắt đầu có tự do. Tại nội viện Phương Khê có một cầu thang mười tám bậc. Ba mươi năm nay, mỗi khi lên cầu thang tôi đều đi có chánh niệm, mỗi khi đi xuống cầu thang tôi đều đi xuống có chánh niệm. Tôi không để cho bước chân nào lọt ra khỏi chánh niệm. Đi trên Vạn Lý Trường Thành, hoặc leo lên Ngũ Đài Sơn thì tôi cũng đi như vậy. Leo lên máy bay, hay leo lên một cầu thang nào đó, tôi cũng đều bước những bước chân chánh niệm. Ta bắt đầu ở chỗ quyết định chọn cho mình một sự thực tập hàng ngày và ta quyết tâm làm cho được. Ví dụ nếu quý vị chọn phương pháp chải răng trong chánh niệm thì sáng nào quý vị cũng phải chải răng trong chánh niệm. Sau khi ăn cơm trưa, trước khi đi ngủ quý vị phải chải răng trong chánh niệm. Làm được như vậy mỗi ngày sẽ đưa tới chủ quyền cho ta trong đời sống hàng ngày. Có chủ quyền rồi thì ta mới nhận diện được những tư tưởng, những tư duy, những cảm thọ và những lề lối phản ứng của mình. Khi nhận diện được chúng thì ta không còn là nạn nhân của chúng nữa, ta bắt đầu có tự do. Nếu quý vị không ý thức được những gì đang xảy ra cho thân mình như là bước chân, hơi thở hay hành động thì quý vị sẽ không nhận diện được những gì xảy ra trong phạm vi cảm thọ, tri giác hay tư duy. Ta để cho tư duy tiêu cực, sầu khổ kéo đi, ta cứ gặm nhấm chúng và cứ tiếp tục khổ đau.

Chánh niệm trước hết là nhận diện, nhận diện đơn thuần mà không xua đuổi, không lên án, không vướng mắc. Có thể mỗi ngày quý vị cho mình thêm nhiều không gian, đừng vội vã phản ứng. Mỗi khi lâm vào tình trạng nào đó, hoặc quá thích thú, hoặc quá bực bội, quý vị hãy để cho mình không gian vài ba phút để thở, để đi thiền hành. Ta không cần phải phản ứng liền, chính tự do đó đưa lại cho ta ánh sáng, cho ta cơ hội có được tuệ giác. Hành động trên tuệ giác sẽ không bao giờ đem lại đau khổ. Với tôi, “án binh bất động” (có nghĩa là không làm, không nói gì hết) rất quen thuộc. Không hẳn là ta phải nói, phải làm gì mới chứng tỏ được là ta có tuệ giác, ta có cái thấy. Nhiều khi có cái thấy rồi thì ta biết là ta không cần nói, không cần làm gì cả. Ta khỏe ru và người kia cũng khỏe ru. Không phải tuệ giác chỉ đưa tới hành động, có khi tuệ giác đưa tới quyết định không hành động và cái quyết định không hành động ấy sẽ đưa tới hòa bình, an lạc và tình huynh đệ.

Xin đại chúng trong ngày hôm nay, ngày mai và ngày mốt bớt nói chuyện lại. Ta phải chiêm nghiệm, phải đặt kế hoạch cho năm mới, không phải kế hoạch làm ăn mà là kế hoạch tu học. Ta phải chọn cho ta phương pháp thực tập mà ta sẽ áp dụng trong năm tới, tôi đề nghị là những phương pháp đó phải rất cụ thể. Tôi ước muốn quý vị phải làm thế nào để khi gặp một trường hợp, một hoàn cảnh bất như ý thì quý vị phải cho mình một không gian. Không gian là một tặng phẩm rất lớn. Đừng vội quyết định! Đừng vội phản ứng! Ta cho ta ba phút để đi thiền hành, để suy nghĩ rồi ta sẽ thấy rằng không phản ứng cũng là một hành động, không phản ứng là một tuệ giác rất lớn. Tôi rất thích câu: Chuyện đâu còn có đó. Ta không cần phải phản ứng liền, để đó đã. Lúc tâm ta an lại, bình tĩnh lại thì ta sẽ thấy phản ứng lại là dại dột, là đưa tới đổ vỡ. Mỗi người trong chúng ta phải chọn sự thực tập mỗi ngày và một khi đã quyết tâm thì phải làm cho được. Những lúc chúng ta sinh hoạt hàng ngày như khi lái xe, nấu cơm, chải răng, tắm rửa hay tưới vườn là những giây phút của tự do. Chúng ta phải làm những việc đó như thế nào để có tự do. Khi ăn cơm chúng ta phải tập ăn như những con người tự do. Chúng ta ngồi ăn và để ý tới cách làm việc của răng, của lưỡi. Cái cằm của mình làm việc như thế nào? Cái hàm của mình làm việc như thế nào? Chúng ta sẽ thấy rằng lâu nay chính cái máy nó ăn chứ không phải ta ăn, cái máy đi chứ không phải ta đi, cái máy phản ứng chứ không phải ta phản ứng. Đây đúng là lúc ta phải bắt đầu nắm lấy chủ quyền của đời ta.

Sư Bá Giác Viên

Sáng trăng dì sáng cả nhà
Hiểu thương khắp chốn thuận hòa về đây
Nước non muôn thuở sum vầy
Nuôi nhau tỉnh thức đêm ngày lạc an
Bây giờ lai khứ thanh nhàn
Đi vào đất mẹ vén màn sân si
Cao xanh mưa nắng có khi
Thảnh thơi im nói duy trì chẳng lơi
Rừng lộc biếc suối hoa tươi
Khai thêm suối phúc vun bồi gốc may
Ngân hà gởi sáng cho hay
Muôn loài cành nhánh cùng cây thân tình
Tùy duyên hiện chẳng diệt sinh
Thong dong đi đến mọi miền có nhau
Qua rồi ý niệm trước sau
Qua rồi chân vọng bỏ cầu từ nay
Đơn thuần biết cái đang này
Nâng niu trần thế cho tày rong chơi
Bây giờ rõ mặt ca lời
Thở đi đất mẹ cha trời thở đi.

Thái Lan 18/12/2013

Thiền sư Nhất Hạnh
Tóm lược những ý chính của Khóa tu Mùa Đông 2013 – 2014

Tải bài này về.PDF

Từ Thức thân đến Tàng thức

Sự hình thành của nền văn học Abhidharma bắt đầu bằng công trình góp nhặt những danh từ Phật học và giải thích những danh từ ấy theo pháp số với mục đích là làm sáng tỏ nghĩa lý của những danh từ ấy, nghĩa lý đây là nghĩa lý của giáo pháp. Công việc này bắt đầu vào khoảng một trăm năm trước và sau Tây lịch. Tiếp theo đó là công trình hệ thống hóa giáo lý đạo Bụt mà kinh tạng chuyên chở. Giáo lý của Bụt nằm rải rác trong kinh tạng chứ chưa được hệ thống hóa. Những tác phẩm Abhidharma tới sau vài trăm năm đều có chủ đích hệ thống hóa giáo lý. Ta có thể nói Abhidharma là systematic dharma, Phật pháp hệ thống hóa. Khuynh hướng phân tích và giải nghĩa này rất mạnh, và các tác giả cứ nghĩ là càng phân tích thì càng làm cho cái hiểu về giáo lý ấy sâu sắc hơn. Hơn hai mươi bộ phái của Phật giáo, bộ phái nào cũng có những tác phẩm Abhidharma của mình. Còn giữ lại được nguyên vẹn là Abhidharma của hai bộ phái Sarvastivāda và Vibhājivàda (Hữu Bộ và Phân Biệt Thuyết Bộ). Hữu Bộ đóng đô ở Kashmir cả ngàn năm, còn Phân Biệt Thuyết Bộ truyền xuống Tích Lan và lấy tên Thượng Tọa Bộ trở lại, đó là bộ phái Theravada. Văn học Abhidharma của hai bộ phái này giàu có nhất là vào khoảng thế kỷ thứ năm Tây lịch.

Tác phẩm Đại Tỳ Bà Sa Luận (Mahavibhāsasastra) của Hữu Bộ là một tác phẩm vĩ đại phân tích và khai triển tới mức tối đa giáo lý của đạo Bụt, là một tác phẩm tập đại thành của giáo lý ấy. Truyền thuyết cho rằng vào thời đại vua Kanishka, Hiếp tôn giả (Pārsva) đã triệu tập 500 vị A La Hán làm việc chung tới mười hai năm mới hoàn thành được tác phẩm này. Ngoài công việc chú thích Phát Trí Luận và hệ thống hóa chủ trương của Hữu Bộ là “tam thế thật hữu, pháp thể hằng hữu”, Tỳ Bà Sa Luận cũng đã đem những chủ trương của các bộ phái khác ra phê bác, trong đó có những chủ trương của Đại Chúng Bộ, Pháp Tạng Bộ, Hóa Địa Bộ, Ẩm Quang Bộ, Độc Kể Bộ, Phân Biệt Thuyết Bộ… và phê  bác luôn các chủ trương bên ngoài Phật giáo như Số luận, Thắng luận, Thuận Thế luận và Kỳ Na giáo. Công việc này của Hữu Bộ đã ảnh hưởng tới đạo Bụt Đại thừa, và từ đó nền văn học Abhidharma của Đại thừa bắt đầu xuất hiện với các kinh luận có khuynh hướng pháp tướng học. Do đó nền Phật giáo Du Già đã ra đời, với những luận gia cự phách như Vô Trước và Thế Thân… Kinh Đại thừa A Tỳ Đạt Ma (Mahayanābhidharma sūtra) tuy bây giờ không còn nhưng đã được nhiều bộ luận của phái Du Già trích dẫn.

Đại Tỳ Bà Sa Luận phân tích và khai triển quá rộng lớn nên giới học giả cảm thấy choáng ngợp, vì vậy nên sau đó đã có những tác phẩm Abhidharma ngắn gọn ra đời vì nhu yếu của giới học giả trẻ. Câu Xá Luận (Abhidharmakōsasastra) của Thế Thân là một tác phẩm sáng giá nhất trong số những tác phẩm Abhidharma thu gọn đó. Nhưng khi biên tập Kōsa, Thế Thân đã chịu ảnh hưởng nhiều của Kinh Lượng Bộ, vì cũng đã bắt đầu bị ảnh hưởng Phật giáo Đại thừa. Người anh của thầy là Asanga (Vô Trước) đã sáng tác Nhiếp Đại Thừa Luận. Đây là một tác phẩm Abhidharma của Đại thừa, trong đó thức Alaya được nêu ra như căn bản và nguyên ủy của hiện hữu. Ngay trong chủ trương của Hữu bộ đã có thức thân, tương đương với Tàng thức. Từ ngữ thức thân đã có sẵn trong kinh (A Hàm, kinh 298) và đã được thầy Devaśarman (Đề Bà Thiết Ma) của học phái Hữu Bộ khai triển trong tác phẩm A Tỳ Đạt Ma Thức Thân Túc Luận (Abhidharmavijñanakāyapādasastra).

Trăng sao là Tâm Thức

Chức năng của Tàng là nắm giữ, nắm giữ tất cả những công năng (chủng tử, hạt giống) đã, đang và sẽ biểu hiện thành thế giới, vũ trụ, các chủng loại của sự sống (thân căn) và môi trường của những chủng loại ấy (khí thế gian). Biểu hiện để được nhận thức. Tàng là tâm thức, vì vậy đối tượng của Tàng là vũ trụ. Thế giới, mạng sống và môi trường sống cũng đều là tâm thức. Trăng sao là tâm thức. Ta cũng là trăng sao. Những gì mà ta nhận thức được qua giác quan và ý thức đều là Tàng. Nhận thức ấy có chính xác hay không, đó là vấn đề.

Đạo Bụt Đại thừa có nói tới ba loại duyên khởi: chân như duyên khởi, pháp giới duyên khởi và A lại gia duyên khởi.

Chân như duyên khởi là tất cả vạn hữu đều biểu hiện từ tự thân thực tại (chân như, tiếng Phạn là tathatā, suchness), cũng như tất cả các đám mây trên trời đều từ đại dương mà biểu hiện. Nhìn kỹ vào các đám mây ta thấy đại dương. Không có đại dương thì không có mây. Đây là liên hệ hiện tượng với bản thể.

Pháp giới duyên khởi là tất cả các hiện tượng nương vào nhau mà biểu hiện. Như mây, tuyết, mưa, băng, hơi nước, v.v.. đều nương vào nhau mà tiếp tục có mặt. Đây là liên hệ hiện tượng với hiện tượng. Có thể nói chân như duyên khởi là liên hệ chiều dọc, còn pháp giới duyên khởi là liên hệ chiều ngang. Pháp giới có nghĩa là lĩnh vực của các hiện hữu, nghĩa là các pháp.

A lại gia duyên khởi là tất cả mọi hiện tượng đều phát xuất từ Tàng thức. A lại gia duyên khởi cũng giống như chân như duyên khởi: đây cũng là liên hệ chiều dọc giữa hiện tượng và bản thể. Nhưng A lại gia duyên khởi có khác với chân như duyên khởi ở chỗ A lại gia được nghĩ tới như tâm thức và đối tượng của tâm thức. Trong ánh sáng của Duy Biểu học thì chân như (thực tại tối hậu) cũng là tâm thức mà không phải là một cái gì có mặt ngoài tâm thức. A lại gia cũng có thể được ví dụ cho đại dương, tổng thể của tất cả các công năng, hạt giống, làm biểu hiện ra tất cả các đám mây trên trời, đại diện cho tất cả năm uẩn, mười hai xứ và mười tám giới. Các pháp nương vào nhau mà biểu hiện, đó là pháp giới duyên khởi: các pháp đều được biểu hiện từ kho chủng tử của A lại gia, đó là A lại gia duyên khởi.

Chủng tử biểu hiện nên hiện hành. Hiện hành nghĩa là các hiện tượng đang lưu hành. Hiện hành chính là các hành (formations, samskāra), những hiện tượng do nhân duyên tập hợp mà biểu hiện, như núi sông, bông hoa, cây bưởi, v.v.. Vì do duyên khởi mà biểu hiện, các hành không có tự tánh (svabhava) riêng biệt, không thực sự là có mà cũng không phải là không, cho nên bản chất các hành là không có cũng không không. Những hiện tượng như ngã và pháp vì không có thực thể cho nên được gọi là những giả thiết (upācara), những biểu tượng, những ước lệ (conventional designations). Bản chất của chúng là trống rỗng, là không (sunyāta). Ý này đã được thầy Thế Thân nói ra ngay trong bài tụng đầu của Ba Mươi Bài Tụng Duy Biểu. Tuy không có thực thể, tuy là không, nhưng các hành ấy rất mầu nhiệm, kể từ mây bạc trăng vàng cho đến năm uẩn, tất cả đều là những biểu hiện của pháp thân, không diệt không sinh, không nhiễm không tịnh. Chỉ có Mạt na và Ý thức vì còn là hữu phú cho nên mới thấy chúng là những cái ngã và những cái pháp có tự tính riêng biệt mà thôi.

Đối tượng của Tàng là chân như

Đối tượng của Tàng là Tánh Cảnh, nghĩa là bản thân của thực tại. Như vậy Tánh Cảnh đã là chân như. Duyên được chân như thì Tàng không thể là vọng thức được, vì vậy Tàng được gọi là vô phú (không bị che lấp – bởi tri giác sai lầm). Cũng vì lý do này mà Tàng không cần được chuyển hóa. Nói rằng ai đạt tới quả A la hán thì không còn Tàng nữa là không đúng. “A la hán vị xả” chỉ nên có nghĩa là vị A la hán thấy được Tàng là Tàng thực sự, và không còn thấy Tàng là một cái ngã hay những cái thuộc về ngã. Sự chuyển hóa ở đây không phải là sự chuyển hóa của Tàng mà là sự chuyển hóa của các chuyển thức, là Mạt na, Ý thức và Năm thức cảm giác. Tàng nhờ có chân hiện lượng nên duyên trực tiếp được Tánh Cảnh, và vì vậy Tàng luôn luôn tương ưng với tâm sở Tuệ. Tàng duy trì kinh nghiệm, đối tượng của Tàng cũng là ký ức, là kho nhớ, có khả năng bảo trì và truy cập tư liệu ở kho nhớ, cho nên Tàng luôn luôn tương ưng với tâm sở Niệm. Tàng là mảnh đất nơi đó được chôn vùi các công án thiền và có thể hiến tặng hoa trái của đốn ngộ, cho nên Tàng cũng tương ưng với tâm sở Định. Tàng không rơi vào tình trạng tán loạn như Ý thức cho nên luôn có Định. Theo Thượng Tọa Bộ, trong các tâm hành biến hành có cả Định và Mạng Căn.

Tàng là dị thục, là khả năng duy trì sự sống, bảo đảm sự tiếp nối của dòng sinh mạng, cho nên Tàng cũng luôn luôn tương ưng với tâm sở Mạng Căn, bởi vì Mạng Căn là sức sống, là động cơ của kết sinh tương tục.

Thành Duy Thức (cuốn III) nói rằng Tàng có hai địa vị: hữu lậu và vô lậu. Ở địa vị hữu lậu thì tánh vô ký và chỉ tương ứng với năm tâm sở biến hành, còn chức năng chỉ là nắm giữ chủng tử, căn thân và khí thế gian. Ở địa vị vô lậu, Tàng bỏ tánh vô ký, trở nên Thiện, do đó ngoài 5 tâm sở biến hành thì Tàng còn tương ưng với 11 tâm sở Thiện, và chức năng là lấy tất cả các pháp làm cảnh sở duyên. Nói như thế là không đúng. Tàng trong hiện tại đã duyên được với Tánh Cảnh, với chân như rồi, với tất cả các pháp rồi, vì nó là nơi sở y của tất cả các pháp (nhất thiết pháp đẳng y). Là vô phú, nó đã là tuệ giác viên cảnh có công năng chiếu soi rồi. Nó vô ký là đã vượt thoát những ý niệm thiện ác, nhiễm tịnh, có không, còn mất, hữu lậu và vô lậu rồi. Bây giờ kéo nó xuống, liệt nó vào phạm trù thiện để đối lập với ác, liệt nó vào phạm trù vô lậu để đối lập với hữu lậu, tức là mình đã đánh mất cái tuệ giác vô phú vô ký về Tàng. Đó là một bước thụt lùi chứ không phải là một bước tiến. Trăng sao mầu nhiệm như thế, không thiện cũng không ác, không nhiễm cũng không tịnh, không hữu lậu cũng không vô lậu, bây giờ mình bắt trăng sao đứng vào hàng ngũ của những cái thiện, những cái tịnh, những cái vô lậu, thì há chẳng tội nghiệp cho trăng sao lắm không?

Có lần Tuệ Trung Thượng Sĩ được hỏi “Pháp thân thanh tịnh là gì?”, ông đã nói: “Vào ra vũng nước trâu / nghiền ngẫm đống phân ngựa”. Đã là pháp thân rồi thì không thể nói là tịnh hay là nhiễm được. Tàng là vô ký, Tàng không mang các danh hiệu hữu lậu và vô lậu nữa. Những danh hiệu ấy đều là những tạo tác của Ý thức.

Các pháp đều siêu việt có không

Trong kinh Ca Chiên Diên (Tạp A hàm, 301), Bụt nói với thầy Ca Chiên Diên (Kātyāyana) rằng cái thấy chính xác (chánh kiến) vượt thoát hai ý niệm có và không. Đối tượng của Tàng là Tánh Cảnh. Tánh Cảnh là thực tại tối hậu. Vậy thực tại này không thể được nhận thức qua hai khái niệm có và không, thiện và ác, nhiễm và tịnh. Đây cũng là cái thấy của Tâm Kinh Bát Nhã. Do đó những chủng tử mà Tàng duy trì cũng cùng một bản chất với Tàng, không thiện không ác (vô ký), không nhiễm không tịnh, không một cũng không nhiều, không sinh không diệt, không chung cũng không riêng. Những đặc tính của các chủng tử vì vậy có thể được liệt kê như sau:

1. Sát na vô thường (thay vì sát na diệt)

2. Quả câu hữu (quả đi sát liền với nhân, không thể lấy nhân ra khỏi quả)

3. Hằng tùy chuyển (tuy sát na vô thường và vô ngã nhưng vẫn có sự tương tục)

4. Tánh vô ký (thay vì tánh quyết định)

5. Đãi chúng duyên (dựa vào nhau để biểu hiện)

6. Không có không không

7. Không trong không ngoài

8. Không cũ không mới

9. Không nhiễm không tịnh

10. Không một không khác

11. Không tới không đi

12. Không chung không riêng

Tính cách dẫn tự quả của Duy Biểu cổ điển không được chấp nhận ở đây vì nó chỉ có giá trị ước lệ (conventional). Trong ánh sáng duyên sinh, di truyền học và tánh vô ký (tánh vô ký cũng là tánh hữu cơ) thiện, ác, nhiễm, tịnh đều là hữu cơ.

Quả câu hữu là một trong những đặc tính của các chủng tử. Đám mây tuy là đám mây nhưng vẫn là hơi nước từ đại dương bốc lên. Trong đám mây có đại dương, trong quả có nhân, và trong nhân đã có sẵn quả. Mỗi hiện lượng trong uẩn, xứ và giới đều mang theo chân như, cũng như mọi đám mây đều mang theo đại dương.

Trong số sáu đặc tính của chủng tử mà luận Thành Duy Thức nói tới, có hai đặc tính cần phải xét lại: đó là tính quyết định và dẫn tự quả, vì những đặc tính này chỉ có được trên bình diện thế tục đế.

Các đặc tính sát na diệt, quả câu hữu, hằng tùy chuyển và đãi chúng duyên là những đặc tính cần giữ lại bởi vì chúng rất phù hợp với giáo lý căn bản của đạo Bụt. Sát na diệt là vô thường. Đã là vô thường thì phải vô ngã. Các pháp tuy là vô thường, sát na diệt, và vô ngã, nhưng chúng không phải là những hiện tượng rời rạc không nối tiếp nhau, cũng như những hạt hạ nguyên tử luôn luôn kết hợp với nhau để tạo thành những dòng hiện tượng. Do đó hằng tùy chuyển là một đặc tính quan trọng. Hằng tùy chuyển có nghĩa là tuy không phải là những cái ngã tách rời nhau, nhưng các hiện tượng có khả năng tiếp tục nhau như một dòng chảy (continue as a series).

Dòng chảy này được gọi là dòng tương tục (samtati). Dòng chảy có thể cho ta cái cảm giác là có một cái gì thường tại, bất biến, một cái ngã, nhưng nếu nhìn sâu thì tất cả đều sát na diệt, vô thường và vô ngã. Quả câu hữu, như ta đã biết, cho ta thấy sự thống nhất giữa nhân và quả, nhân và quả không thể được tách rời nhau mà có mặt, đó cũng là một đặc tính rất căn bản của chủng tử. Đãi chúng duyên cũng là một đặc tính thiết yếu khác của chủng tử. Các chủng tử cần có đủ điều kiện mới có thể biểu hiện để được nhận thức như những hiện hành, trong những điều kiện ấy có tăng thượng duyên và đẳng vô gián duyên.

Chủng tử trong Tàng cũng vô ký như Tàng

Tánh quyết định là một trong hai đặc tính cần phải xét lại. Bản chất của các chủng tử của A lại gia, theo nguyên tắc, cũng vô ký như A lại gia mới được, nghĩa là không thiện cũng không ác. Vậy tự tính của các chủng tử phải vượt ra khỏi vòng thiện ác, nghĩa là phải vô ký. Đối tượng của Tàng đã là chân như, là Tánh Cảnh, thì bản chất của Tàng không thiện cũng không ác, không nhiễm cũng không tịnh.

Thành Duy Thức Luận của thầy Huyền Trang định nghĩa vô ký như sau: Chữ ký (vyākrta) có nghĩa là tính chất được quyết định là thiện hay là ác. Thiện ác được nhận thức trên căn bản nó tạo ra cái khổ hay cái vui, cái dễ chịu hay cái khó chịu: các pháp có thể được phân biệt. Vì Tàng không phải thiện hoặc ác cho nên nó được gọi là vô ký.

Luận Đại Tỳ Bà Sa có nói tới năm loại tương tục: trung hữu tương tục, sinh hữu tương tục, thời phần tương tục, pháp tính tương tục và sát na tương tục. Pháp tính tương tục được định nghĩa là cái thiện có thể do điều kiện chi phối mà trở thành cái ác hay cái vô ký, cái vô ký do điều kiện nên có thể trở thành  cái ác hay cái thiện, cái ác do điều kiện mà có thể trở thành cái vô ký hay cái thiện. Theo định nghĩa này thì tánh, cũng như bất cứ pháp nào khác, là vô thường, là có thể biến dị, cho nên không thể nói tính chất của chủng tử là tánh quyết định được. Còn tàng thì được định nghĩa là vô ký. Do nó vô ký cho nên các chủng tử cũng đều vô ký. Những khái niệm nhiễm tịnh, thiện ác, hữu vô là những ý niệm của Ý thức, trong khi tự tính của Tàng là siêu việt mọi ý niệm nói trên. Ý thức đóng vai người gieo trồng (huân tập). Những hạt giống nào (như lúa gạo) cần thiết cho sự sống thì Ý thức chuyên gieo trồng. Và những hạt giống ấy được gọi là thiện. Còn những hạt giống nào (như cỏ dại) không cần thiết cho sự sống thì Ý thức không gieo trồng, và những hạt giống ấy được gọi là ác. Đây cũng là định nghĩa của thiện và ác trong Thành Duy Thức Luận khi nói về vô ký (quyển 3). Đặc tính thứ ba của chủng tử thay vì là tánh quyết định phải là tánh vô ký.Và vì vô ký cho nên chúng có tính hữu cơ, có thể trở nên, trên bình diện thế tục đế, thiện hay ác.

Đã thế, bản chất của Tàng lại không sinh, không diệt, không có, không không, không thêm không bớt, không tới không đi, không một và không khác. Những ý niệm đối lập này chỉ có nơi các chuyển thức mà không có nơi Tàng. Nói tự tính các chủng tử là sát na diệt chẳng có nghĩa là các chủng tử có sinh và có diệt. Các chủng tử là vô thường, là hằng tùy chuyển nhưng không thực sự có sinh và có diệt. Cũng như nguyên tắc đầu của nhiệt động học là nguyên tắc bảo tồn năng lượng cho ta biết là bản tính của vật chất và năng lượng (matter + energy) là không sinh không diệt, không thêm không bớt. Ba chữ sát na diệt cần được hiểu là các chủng tử có tính cách sát na vô thường và do đó cũng có tính cách nhất kỳ vô thường. Nhất kỳ vô thường chính là hằng tùy chuyển (tương tục) vậy.

Tàng tương ứng với các tâm sở biệt cảnh

Nếu Tàng trực tiếp nhận thức được Tánh Cảnh, nếu đối tượng của Tàng đã là Chân như và Pháp giới tính thì chắc chắn Tàng cũng tương ứng với tâm sở Tuệ của năm tâm sở biệt cảnh. Nếu đã tương ưng với Tuệ thì Tàng cũng tương ứng với Niệm và Định, vì chính Niệm, Định đưa tới Tuệ. Bên Thượng Tọa Bộ, trong các tâm sở biến hành có thêm nhất tâm (định) và Mạng Căn (jivitā). Vậy ta có thể nói rằng ngoài xúc, tác ý, thọ, tưởng và tư, Tàng còn làm việc với dục, thắng giải, niệm, định, tuệ, và Mạng Căn. Mạng Căn (vitality) không phải là một pháp bất tương ưng với tâm như trong danh sách 100 pháp của Pháp Tướng Tông. Nó là sức sống, là động lực của ý chí muốn sống. Tàng có nhiệm vụ duy trì sự sống trong căn thân, nghĩa là cơ thể, và cả trong khí thế gian, nghĩa là môi trường sinh hoạt của căn thân, tức là hoàn cảnh, là thiên nhiên… Ý thức có khi gián đoạn, không làm việc, ấy vậy mà sự sống vẫn được duy trì nơi cơ thể. Đó là một trong những chức năng của Tàng. Tàng duy trì sự sống và làm nền tảng cho sự phát hiện trở lại của ý thức. Với hệ thần kinh tự trị, giao cảm và phó giao cảm, Tàng làm ổn định được tình trạng thăng bằng trong cơ thể để cơ thể có thể thích ứng luôn luôn được với hoàn cảnh. Đó là chức năng hằng định nội môi (homeostasis) mà sinh học nói đến. Điều hòa hơi thở, điều hòa nhịp tim và sự tuần hoàn của máu, điều hòa bộ máy tiêu hóa, tiết mồ hôi, tăng nhiệt độ v.v.. đều là những hoạt động vô thức, tất cả những hoạt động ấy đều được yểm trợ bởi tâm sở Mạng Căn, tức là ý chí muốn sống. Đói thì muốn ăn, khát thì muốn uống, bản năng sinh tồn và tiếp nối chủng loại, tất cả đều có liên hệ tới tâm sở Mạng Căn. Tất cả những tâm sở ấy, đều vô phú và vô ký như Tàng, không thể nói chúng là thiện hay là ác, nhiễm hay là tịnh. Thiện ác nhiễm tịnh là những phân biệt của các chuyển thức, chứ không phải là mối quan tâm của Tàng.

Dị thục từng phút giây

Bài tụng thứ 19 của Tam Thập Tụng nói rằng khi dị thục trước đã hết thì những dị thục sau được sinh. Điều này có thể gây hiểu lầm và khiến người ta nghĩ rằng Tàng (dị thục) là một cái Ngã, có khả năng duy trì tính đồng nhất của mình trong suốt một kiếp sống. Nếu Tàng hằng chuyển như một dòng sông, nếu các chủng tử là sát na vô thường thì dị thục cũng thế. Có hai thứ vô thường: sát na vô thường và nhất kỳ vô thường. Nhất kỳ đây không nhất thiết phải là một kiếp sống. Khi em bé tới tuổi dậy thì, nó đã là một dị thục mới. So sánh một thiếu niên vị thành niên vào tuổi dậy thì với hình ảnh nó mười năm về trước ta thấy rất khác. Em bé ngày xưa có vẻ như đã chết để cho vị thiếu niên này sinh ra. Vì vậy dị thục có thể xảy ra nhiều lần trong một kiếp sống. Thanh niên khác với thiếu niên, trung niên khác với thanh niên, lão niên khác với trung niên. Nhìn cho kỹ ta có thể thấy dị thục xảy ra trong mỗi phút giây. Có những trái trên cây đã chín, nhưng có những trái còn xanh, và có những trái mới tượng hình. Đám mây có thể chỉ trở thành mưa một phần mười, còn chín phần mười vẫn còn giữ hình thái mây. Dị thục này chưa hết mà đã có dị thục khác sinh ra rồi. Đám mây có thể nhìn xuống và thấy sự tiếp nối của mình dưới hình thức một con suối, một tảng băng hay một trận mưa tuyết. Trong kinh Tứ Thập Nhị Chương Bụt có nói mạng người không phải là một trăm năm mà là một hơi thở. Đó là sát na vô thường, sát na dị thục. Cho nên ở trong Năm Mươi Bài Tụng Duy Biểu đã có câu “Dị thục tùng phút giây” (bài tụng thứ 35).

Tình Thức

Nếu Tàng là Căn Bản Thức, là Nhất Thiết Chủng Thức, là nền tảng của tất cả vạn pháp, ôm lấy mọi hạt giống, mọi biểu hiện từ căn thân đến vũ trụ, thì Mạt na là Tư Lượng Thức, ngày đêm âm thầm nắm lấy một phần của Tàng cho đó là chính mình, cho đó là một cái ngã. Ta có thể gọi Mạt na là Tình Thức, để phân biệt với Bản Thức tức là Tàng Thức. Đó là những danh từ do thầy Huyền Trang sử dụng trong tác phẩm Bát Thức Quy Củ Tụng. Tình Thức trước hết là ý chí muốn sống, là bản năng tự tồn. Hạt giống này đã có sẵn nơi Tàng: đó là Mạng Căn, là ý chí duy trì sự sống, là ước muốn được tiếp tục như một dòng chảy. Tàng cũng là một dòng chảy. Thân Kiến là cái thấy của Tình Thức. Thân kiến, satkāyadŗsti, nghĩa là cái nhận thức cho rằng hình hài này là tôi, là của tôi. Hình hài này, cùng với bốn uẩn khác là thọ, tưởng, hành và thức là một phần của Tàng, là một phần của tướng phần (sở duyên) của Tàng. Tuy hình thái nhận thức của Tình Thức (từ đây ta có thể gọi tắt là Tình) cũng là hiện lượng, nhưng đây không phải là chân hiện lượng, mà là tợ hiện lượng, nghĩa là một trực giác sai lầm. Nơi tướng phần của Tàng, năm uẩn là những mầu nhiệm của sự sống, là một phần của pháp thân, nhưng dưới nhận thức của Tình nó là một cái ngã, một cái sở hữu của ngã. Mạt na, dịch tiếng Anh là mentation hay cogitation, cũng có nghĩa là tư lương. Cái thấy của Tình bị che lấp, vì Tình không với tới được bản thân thực tại (Tánh Cảnh, hoặc tự tướng Svalakśana) mà chỉ tạo dựng ra một đối tượng cho chính mình, không phải là bản thân thực tại, mà là một hình ảnh sai lầm về thực tại, tuy có dựa vào thực tại. Đối tượng ấy là Đới Chất Cảnh, không phải Tánh Cảnh. Đới Chất nghĩa là có mang theo một ít bản chất của thực tại mà không hẳn chính là bản thân của thực tại. Đó là một tạo tác của tâm ý (mental construction). Năm uẩn mà Tình nắm lấy cho là Ngã không phải là tự thân năm uẩn mà là một hình ảnh năm uẩn được tạo tác ra do nhận thức chủ quan sai lầm (tợ hiện lượng – một thứ phi lượng). Phi lượng là nhận thức sai lầm. Cho nên Tình là hữu phú (bị che lấp) mà không phải là vô phú như Tàng. Tư lương (tư duy, nhận thức) của Tình là: cái này là ta, cái kia không phải là ta, ta phải lo cho ta trước đã, ta phải bảo hộ cho ta trước đã. Trên căn bản nhận thức đó, Tình có thể đi rất xa trên con đường hữu phú: chỉ có khuynh hướng đi tìm lạc thú mà không biết được những hiểm nguy do lạc thú đem lại, chỉ biết trốn chạy khổ đau mà không biết rằng khổ đau có công năng giúp mình nhận diện được hạnh phúc và chế tác được năng lượng hiểu và thương vốn là nền tảng của hạnh phúc đích thực. Tình cũng không thấy được cái nguy hại của sự hưởng thụ không có chừng mực, trong khi Tàng và Ý thức thấy được cái sự thực ấy.

Ham sống sợ chết, đó là tính của Mạt na, và đây cũng là một khuynh hướng bẩm sinh (câu sinh), có cơ sở nơi Tàng, bởi vì Tàng có chức năng duy trì sự sống và hoạt động thường xuyên với tâm sở Mạng Căn. Tham sống sợ chết là Mạt na mà ý muốn đi tự tử cũng là Mạt na, bởi vì Mạt na cũng có khuynh hướng chạy trốn khổ đau. Khi khổ đau tràn ngập thì năng lượng trốn chạy khổ đau sẽ mạnh hơn cả năng lượng ham sống sợ chết. Nhưng ở trong Tàng cũng có cơ sở cho một loại tuệ giác gọi là Vô sinh, có khả năng thấy được tính không sinh không diệt, không tới không đi, không có không không của vạn pháp. Nếu tu tập quán chiếu cho thấu đáo, Ý thức có thể đạt được cái thấy này và lấy bớt đi cái sợ hãi và cái lo lắng của Mạt na. Chính cái lo lắng sợ hãi ấy, cái khuynh hướng ham sống sợ chết ấy là chất bùn có thể được sử dụng để nuôi lớn đóa sen tuệ giác Vô sinh. Mạt na và tuệ giác Vô sinh là một cặp tương đãi đi đôi với nhau, dựa vào nhau mà biểu hiện, như trên và dưới, trái và phải, trong và ngoài. Có Mạt na là đã có Vô sinh trí, dù trí này chưa biểu hiện toàn vẹn.

Tướng phần của Tình Thức

Các vị luận sư Duy Biểu không đồng ý với nhau về đối tượng của Tình. Thầy Nan Đà (Nanda) cho rằng sở duyên của Tình là tự chứng phần của Tàng. Ông nói tự chứng phần hoặc tự thể phần (svabhāvabhāga) của Tàng là đối tượng của Mạt na, là ngã, trong khi các tâm sở tương ưng với Tàng là ngã sở. Thầy Hỏa Biện (Citrabhānu) thì nói Mạt na lấy kiến phần của Tàng làm ngã, và lấy tướng phần của Tàng làm ngã sở. Thầy An Huệ (Sthiramati) thì nói Mạt na lấy Tàng làm ngã và tất cả các chủng tử là ngã sở. Thầy Hộ Pháp (Dharmapāla) thì cho rằng Mạt na nắm lấy kiến phần của Tàng làm đối tượng – làm ngã.

Thực ra, đơn giản và cụ thể mà nói, đối tượng của Mạt na, của Tình, là căn thân này, là hình hài này và tất cả những vốn liếng kinh nghiệm, trí thức, tình cảm, bằng cấp, danh lợi, trình độ, quyền lợi , nhà cửa, ruộng vườn, vợ con v.v.. Tất cả những cái ấy là đối tượng của Tình. Tình chính là Ngã, và tất cả những cái nói trên là Ngã sở. Ngã là chủ thể nhận thức sai lầm về ngã, và ngã sở là những đối tượng của nhận thức ấy.

Ở Tàng, những nhu yếu như ăn khi đói, uống khi khát, ngủ khi mệt, toát mồ hôi, đi tiểu, xuất tinh khi có thặng dư, v.v.. đều là những cái gì tự nhiên, không nhiễm không tịnh, không thiện cũng không ác. Nhưng ở Tình, khuynh hướng tìm cầu dục lạc và chạy trốn khổ đau sẽ làm phát sinh các ý niệm thiện ác và nhiễm tịnh của ý thức sau này. Nguyên do căn bản là Tình bị che lấp bởi cái ngã kiến ấy. Ngoài ngã kiến, Tình còn bị các tâm hành ngã si, ngã mạn và ngã ái chi phối. Ngã mạn gồm có những mặc cảm hơn người, thua người và bằng người, cả ba đều dựa vào ngã kiến, có thể tạo ra nhiều khổ đau và bức xúc.

Tuy bị ngăn che (hữu phú) nhưng Mạt na cũng vô ký như Tàng, bởi vì bản năng tự tồn và tự bảo hộ cũng là một cái gì rất tự nhiên trong sự sống. Cũng vì Mạt na vô ký nên nó cũng có tính hữu cơ: phiền não của Mạt na có thể chuyển thành bồ đề, bùn có thể được sử dụng để nuôi sen. Nếu bản tính của Mạt na là quyết định (determinate), nghĩa là là thiện hay là ác thì Mạt na không đóng được vai trò của nó.

Có bùn mới có sen

Học Duy Biểu ta hãy tập tránh sử dụng những danh từ như nội tâm, ngoại cảnh, tâm duyên tâm, tâm duyên sắc, phải làm quen với ý niệm không trong cũng không ngoài, và làm quen với ý niệm chủ thể và đối tượng không thể có mặt ngoài nhau. Cho nên những câu như “chân đới chất, tâm duyên tâm” và “tợ đới chất, tâm duyên sắc” trong Duy Thức Tam Tự Kinh của Đường Đại Viên có thể đưa tới hiểu lầm là có cái trong và cái ngoài độc lập, có cái chủ thể và đối tượng độc lập với nhau. Cảnh của Tình Thức tức là sở duyên của nó, tuy gọi là năm thủ uẩn nhưng cũng là tướng phần của Tàng, nghĩa là của Tâm. Tình Thức chủ yếu là vô thức, âm thầm nắm giữ đối tượng mà mình vướng mắc. Trong phân tâm học của Freud, có ý niệm về “cái đó” (tiếng Đức Es, tiếng Pháp le Ca, tiếng Anh the Id) mà chức năng rất gần với Tình Thức: tìm lạc thú, tránh khổ đau, bất chấp những quy tắc chừng mực, những công ước đạo đức luân lý. Nối tiếp với Cái Đó là cái Ngã (tiếng Đức Ich, tiếng Pháp le Moi, tiếng Anh the Ego) có tác dụng ức chế, ngăn ngừa không cho Cái Đó hành xử trái với những quy tắc và những quy ước kia. Nhưng nếu có cơ hội thì cái Ngã cũng cho phép Cái Đó thỏa mãn sự tìm cầu của nó. Cái Ngã này tương đương với ý thức. Khi ý thức bị một hình ảnh hay một ý nghĩ kích thích, thì ý thức với Cái Đó là một. Nhưng khi ý thức tỉnh ra, biết là không thể làm cái không được làm, thì ý thức lại biết ức chế Cái Đó, không cho làm. Và nếu chỉ biết ức chế mà không biết soi sáng và thăng hoa thì sẽ đưa tới những đè nén vô thức, những gì bị đè nén lâu ngày có thể vùng dậy không kiểm soát được, trong đó có sự thèm khát hoặc niềm uất hận. Cái Ngã, nghĩa là ý thức, biết được những gì đang xảy ra trong hoàn cảnh cho nên có thể kích thích, cho phép hoặc ức chế. Do đó cái Ngã của Phân tâm học có lúc được đồng nhất với Cái Đó, nhất là dưới bình diện vô thức, có lúc trở thành cái chống đối với Cái Đó. Và trên cái Ngã còn có cái Siêu Ngã (tiếng Đức Über Ich, tiếng Pháp le Sur-moi, tiếng Anh the Super-Ego) có khuynh hướng vươn lên sự thăng hoa, tìm lạc thú nơi văn học, nghệ thuật, đạo đức, lý tưởng v.v.. Như vậy Cái Đó ở phần vô thức được tiếp nối bằng cái Ngã và cái Siêu Ngã ở phần ý thức. Trong truyền thống đạo Bụt, ý thức không những ngăn ngừa được Tình Thức mà còn tìm cách soi sáng cho Tình Thức, chứ không phải chỉ làm công việc ức chế. Nếu ý thức biết quán chiếu duyên khởi và tương tức, thấy được tình thế gian với khí thế gian có liên hệ duyên khởi mật thiết thì ý thức đạt được cái thấy vô ngã và chuyển hóa được những năng lượng tình dục và vướng mắc của Tình Thức thành những năng lượng lành như bồ đề tâm, hạnh nguyện, từ bi, tuệ giác tương tức và vô ngã, những đặc tính của Bình Đẳng Tánh Trí và Diệu Quan Sát Trí. Mạt na, Ý thức, Bình Đẳng Tánh Trí và Diệu Quan Sát Trí không phải là những tâm thức rời nhau mà có, trái lại tất cả đều nương vào nhau và tiếp tục cho nhau, cũng như rễ sen tiếp tục cho bùn, cọng sen tiếp tục cho rễ sen, và hoa sen tiếp tục cho cọng sen, không có cái này thì không có cái kia. Có bùn mới có sen, và có sen tức là đang có bùn. Đó là tuệ giác tương tức, hay tương đãi. Tương đãi (anyam-anya) nghĩa là nương vào nhau mà biểu hiện, như trên và dưới, như trong và ngoài, ngắn và dài, nhiễm và tịnh, hễ cái này có thì cái kia có. Đó là chân lý “thử hữu tắc bỉ hữu” được nhắc lại nhiều lần trong các kinh A-hàm.

Đừng vi phạm luật câu hữu y

Thầy Huyền Trang có trao lại cho thầy Khuy Cơ một bài kệ ngắn nói về bản chất của ba cảnh, nghĩa là ba thứ sở duyên của Thức: Tánh cảnh, Đới chất cảnh và Độc ảnh cảnh. Bài kệ như sau:

Tánh cảnh bất tùy tâm
Độc ảnh duy tùng kiến
Đới chất thông tình bản
Tánh chủng đẳng tùy ưng

(Tánh Cảnh không tùy thuộc vào chủ thể nhận thức, độc ảnh cảnh là sáng tạo của kiến phần (chủ thể nhận thức), đới chất cảnh là sáng tạo phẩm chung của Tình Thức và Bản Thức, những vấn đề còn lại như thiện ác, chủng tử cũng ứng hợp theo đó).

Tánh cảnh bất tùy tâm nghĩa là thực tại trong bản thân của nó là một thứ đối tượng nhận thức không thể bị ảnh hưởng và biến đổi theo chủ thể nhận thức. Điều này nghe như có vẻ đúng nhưng có thể đưa lại những hiểu lầm rất lớn. Trước hết người ta có thể hiểu rằng Tánh Cảnh là một cái gì độc lập ngoài tâm, luôn luôn có mặt đó dù chủ thể nhận thức có mặt hay không. Điều này vi phạm luật tương đãi, bởi vì đối tượng nhận thức dù là Tánh Cảnh cũng phải biểu hiện cùng lúc với chủ thể nhận thức. Đó cũng là nguyên tắc của câu hữu y (sahabhutāsraya). Đã đành Tánh Cảnh có chủng tử y (bijāsraya) của nó, nhưng nó cũng cần câu hữu y mới biểu hiện được. Từ đó xét ra, ta thấy rằng Tánh Cảnh chỉ có thể là Tánh Cảnh khi chủ thể nhận thức (kiến phần) là chân tâm chứ không phải vọng tâm. Chỉ có chân tâm (chân hiện lượng) mới duyên được Tánh Cảnh. Còn nếu đó là vọng tâm (tợ hiện lượng hay tợ tỷ lượng) thì không thể nào Tánh Cảnh (chân như) biểu hiện được. Vì vậy nói Tánh cảnh bất tùy tâm là chưa chính xác.

Câu thứ hai: độc ảnh duy tùng kiến có nghĩa là độc ảnh cảnh không thể tự mình có mặt mà chỉ là một tạo tác của kiến phần tức là chủ thể nhận thức. Điều này cũng vi phạm luật tương đãi. Người ta có thể nghĩ rằng chủ thể nhận thức (kiến phần) có mặt trước, rồi tự tạo tác ra những hình bóng nào đó làm đối tượng (tướng, ở đây là độc ảnh cảnh) cho chính mình. Nhưng ta biết rằng các hình ảnh này, dù là ảnh hữu chất hay độc ảnh vô chất, đều là những gì đã có mặt trong kho nhớ, dưới dạng chủng tử. Có một kích thích nào đó, một xung động thần kinh nào đó có thể truy cập được những bóng hình ấy từ kho nhớ để chúng có thể biểu hiện trở lại. Vậy độc ảnh cảnh cũng có chủng tử y của chúng như bất cứ đối tượng sở duyên nào. Và cố nhiên từ chủng tử biểu hiện (chủng tử y) chúng cũng cần nương vào kiến phần để đóng vai trò tướng phần (sở duyên) của nó. Đó là câu hữu y. Cho nên nói “độc ảnh duy tùng kiến” cũng không đúng. Dù cho đó là những hình ảnh tưởng tượng như lông rùa, sừng thỏ, ông già Noël v.v.., nhưng chúng không phải là những sáng tạo phẩm từ không mà trở thành có: hình ảnh một con voi có cánh đang bay trên trời tuy gọi là sáng tạo phẩm của trí tưởng tượng, nhưng hình ảnh đó cũng có bản chất: hình ảnh con voi là hình ảnh có thật, và hình ảnh hai cánh của con voi cũng đã lấy ra từ hình ảnh có thật của một con chim. Độc ảnh vô chất cũng được làm bằng những mảnh có sẵn của độc ảnh hữu chất. Các hình ảnh lông rùa, sừng thỏ tuy là tạo tác của tâm thức nhưng chúng cũng được chắp nối từ những hình ảnh có thật như những cái sừng nai chắp vào đầu của một con thỏ. Nói tướng phần (đối tượng) cùng có chung một chủng tử với kiến phần (chủ thể) cũng không được, bởi vì như thế cũng lại trái với tính cách chủng tử y của vạn pháp. Các hình ảnh độc ảnh kia cũng có chủng tử của chúng, và chủng tử ấy cũng được Tàng duy trì trong bộ nhớ.

Câu thứ ba của bài kệ (đới chất thông tình bản) có nghĩa là đối tượng của Mạt na là một tướng phần được phối hợp từ Bản Thức và Tình Thức. Bản là Tàng, và Tình là Mạt na. Đới chất cảnh không phải là bản thân thực tại mà là một hình ảnh phóng chiếu (projected) từ thực tại. Quan niệm về chân đới chất và tợ đới chất cũng cần phải xét lại. Theo cái thấy của Duy Biểu Luận Lý Học, khi tâm duyên tâm, nghĩa là khi Mạt na duyên Tàng thức, thì đối tượng của nó là đới chất cảnh, và đới chất cảnh này mới đích thực là đới chất cảnh; còn khi Ý thức và sáu thức giác quan duyên thế giới vật chất bên ngoài, tuy đối tượng cũng là đới chất cảnh nhưng đây không phải là chân đới chất mà là tợ đới chất. Nương vào bài kệ của thầy Huyền Trang, Đường Đại Viên đã viết trong Duy Thức Tam Tự Kinh: “Tợ đới chất, tâm duyên sắc, tướng tùng kiến, nhất đầu đắc” nghĩa là: khi tâm duyên sắc thì đối tượng chỉ là tợ đới chất mà không phải là chân đới chất, bởi vì tướng phần hoàn toàn tùy thuộc vào kiến phần, và cái đối tượng nhận thức có ra là nhờ ở cái chủ thể nhận thức. Nói như vậy cũng là vi phạm lý tương đãi, và không công nhận luật câu sinh y. Lý do là sự phân biệt giữa tâm và sắc: tâm có ngoài sắc và sắc có ngoài tâm. Đây là cái nhận thức sai lầm căn bản mà Duy Biểu gọi là nhị thủ: cho rằng chủ thể và đối tượng nhận thức có thể có mặt ngoài nhau. Nhiều nhà khoa học não bộ thần kinh cũng còn mắc kẹt vào cái nhận thức lưỡng nguyên này: có một cái chủ thể nhận thức độc lập đi tìm một cái đối tượng nhận thức độc lập, có một tâm thức chủ quan đi tìm một thực tại khách quan. Grāhaka là năng thủ, chủ thể nhận thức, và grāhya là sở thủ, đối tượng nhận thức. Bị kẹt vào cái ý niệm năng thủ sở thủ là hai thực tại có thể có mặt độc lập với nhau, đó là nhị thủ. Đó là the double grasping, la double prise. Ta phải thấy được cái mà ta gọi là sắc ấy cũng chính là tâm. Sự thật là những biểu hiện ngã và pháp mà ta nhận thức được đều thuộc về tướng phần của Tàng, nghĩa là đều là Tàng, nghĩa là tâm. Ta không thể nói kiến phần là tâm còn tướng phần là sắc được. Cái mà ta gọi là sắc chỉ là những hiện hành biểu hiện từ chủng tử. Nói “tướng tùng kiến, nhất đầu đắc” là kẹt vào một quan niệm duy tâm, không phù hợp với đạo lý Duy Biểu, bởi vì quan niệm ấy chưa vượt thoát được nhị thủ. Học Duy Biểu ta phải tập xóa đi ranh giới giữa tâm và vật, giữa chủ thể và đối tượng, giữa kiến và tướng. Nói đới chất cảnh là một sáng tạo phẩm của kiến phần là không đúng, bởi vì điều này trái với nguyên tắc chủng tử y và câu hữu y.

Cái khao khát tuyệt đối

Khó khăn căn bản trong quá trình học hỏi Duy Biểu là vượt thoát được cái nhìn nhị nguyên và cái ao ước tuyệt đối. Phần đông chúng ta ai cũng ao ước cái chí thiện, cái chân lý tuyệt đối, cái đẹp tuyệt đối, và cái hạnh phúc tuyệt đối. Nhưng học Duy Biểu, ta thấy được cái tương tức, cái câu sinh, và luật tương đãi. Không có bùn thì không có sen, không có khổ thì không có vui, không có nhiễm thì không có tịnh, không có ác thì không có thiện. Chúng ta nghĩ là khi đạt tới quả vị A la hán, Mạt na không còn nữa, mà chỉ còn lại Bình Đẳng Tánh Trí, khi thành Bụt rồi thì không khổ đau nữa, mà chỉ có hạnh phúc, nghĩa là cái thiện có thể có mặt mà không cần cái ác, cái tịnh có thể có mặt mà không cần cái mê, bông sen có mặt mà không cần bùn. Điều này vi phạm lý tương tức. Cho nên nói A la hán diệt định, xuất thế đạo vô hữu (tới địa vị A la hán, trong định diệt thọ và tưởng, trên con đường xuất thế gian, thì không còn Mạt na nữa) là không đúng. Nếu không còn Mạt na thì làm sao có Bình Đẳng Tánh Trí? Hai cái phải có mặt một lần và nương vào nhau như sen với bùn. Với lại, nếu không còn Mạt na thì làm sao có Ý thức? Nếu không còn Ý thức thì làm sao có Diệu Quan Sát Trí? Bụt không có Ý thức sao, các vị A la hán không có Ý thức sao? Như thế thì lấy gì để thực tập chánh niệm và quán chiếu? Muốn có Ý thức thì phải có Ý căn. Mạt na trước hết là ý chí muốn sống, là bản năng tự tồn và tự bảo hộ. Nó chính là căn cứ làm phát sinh ra Ý thức. Bình Đẳng Tánh Trí cũng là một thứ Ý căn. Nó là sự nối dài của Ý căn, của Mạt na, cũng như cọng sen và đóa sen là sự nối dài của rễ sen và của bùn. Có bùn mới có sen. Nếu không có ý căn thì không có ý thức. Cho nên ta phải học chấp nhận cái sự thực hiển nhiên này: không có bùn thì không có sen, không có diệu đế thứ nhất thì không có diệu đế thứ ba, không có đau khổ thì không có hạnh phúc, không có trái thì không có phải. Tu tập là để biết cách chế tác hỷ lạc và xử lý khổ đau. Xử lý khổ đau cũng là chế tác hỷ lạc. Có tuệ giác, biết cách xử lý khổ đau thì khổ đau rất ít, và ta có thể sử dụng khổ đau để chế tác hỷ lạc như sử dụng bùn để nuôi sen. Không bùn thì không sen, không khổ thì không lạc. Chúng ta thường nghe phiền não tức bồ đề, tìm Niết bàn ngay trong sinh tử, sự thực là như thế. Muốn có sen mà không cần bùn, đó là một ảo tưởng.

Người biết tu tập là người thường xuyên biết gieo trồng và tưới tẩm những hạt giống từ bi và tuệ giác. Từ bi và tuệ giác cũng vô thường như bất cứ hiện tượng nào khác, cho nên cũng cần được nuôi dưỡng và củng cố. Vì thế đã thành Bụt rồi mà Bụt vẫn ngồi thiền, đi thiền và quán chiếu. Dù chúng ta đã biết cách trồng lúa nhưng nếu mỗi năm ta không gieo giống và chăm bón thì ta không có lúa để gặt hái, để ăn. Nghe Pháp, trì giới, quán chiếu và thực tập hàng ngày chính là công trình gieo trồng những hạt giống trí tuệ và từ bi, và để ngăn ngừa các phiền não như tham, sân, si, mạn phát triển, như những thứ cỏ dại và sâu bọ lan tràn và làm cho người nông dân mất mùa. Huân tập là như thế. Ngưng lại sự tu tập nhiều tháng nhiều năm thì cũng như ngưng lại sự gieo trồng chăm bón nhiều tháng nhiều năm. Ta sẽ không có lúa ăn và cỏ dại sẽ lan tràn. Ta sẽ không còn chất liệu của trí, bi và các phiền não tham, sân, si sẽ chiếm phần thượng phong. Cho nên hiện tượng gọi là bất thối chuyển tuy rằng có thật, nhưng bất thối chuyển chỉ có thể được duy trì bằng sự tiếp tục thực tập. Các đức Như Lai và Bồ tát cũng phải duy trì sự thực tập mới duy trì được tình trạng bất thối. Tất cả các pháp đều là hữu vi, đều chịu điều kiện hóa, và phải được củng cố mới tồn tại được lâu dài. Cho nên chữ Bhāvāna (tu tập) dịch bằng từ gieo trồng (culture) là rất đúng.

Tánh cảnh vô tướng và tánh cảnh hữu tướng

Tự thân các chủng tử (bījā) được Tàng duy trì có thể được gọi là Tánh Cảnh vô chất, hoặc Tánh Cảnh vô tướng. Khi biểu hiện thành hiện hành, các pháp này vẫn còn là Tánh Cảnh, nhưng được gọi là Tánh Cảnh hữu chất, hoặc Tánh Cảnh hữu tướng, mang theo tự tướng, cộng tướng, đồng tướng, dị tướng, thành tướng và hoại tướng. Nhưng vì Tàng không bị ngăn che cho nên những tướng ấy vẫn là Tánh Cảnh, nghĩa là bản thân thực tại. Các chuyển thức thì có thể bị kẹt vào những tướng ấy cho nên mới làm phát sinh ra những phiền não như tham, sân, si, ái, mạn,v.v… Vật lý học đương đại cũng đang đi tìm cái thực chất (fabric) của vạn vật. Có người cho thực chất ấy là các hạt hạ nguyên tử (sub atomic particles), có người cho đó là những lực trường (force fields). Danh từ lực trường gần gũi nhất với danh từ chủng tử. Bởi vì chủng tử là một loại năng lượng, một tiềm thế (potential), được gọi là công năng trong Duy Biểu Học. Chủng tử chính là Tánh Cảnh vô tướng và khi biểu hiện thành vạn pháp thì được gọi là Tánh Cảnh hữu tướng. Tàng không bị đánh lừa bởi các tướng của vạn pháp.

Suy đoán và biệt hữu

Mạt na vì kẹt vào những tướng ấy cho nên mới ôm lấy năm uẩn mà cho là tự ngã. Năm uẩn do đó trở thành năm thủ uẩn (upādānaskandha). Ở Tàng, năm uẩn là pháp thân mầu nhiệm. Ở Mạt na, năm uẩn thành ra đối tượng của sự vướng mắc. Chân đới chất cảnh là đối tượng của Mạt na. Mạt na do suy đoán (infer, deduce, project) mà thấy năm uẩn là một cái ta riêng biệt. Vì vậy đối tượng của Mạt na có thể được gọi là đới chất cảnh suy đoán (projected representation). Đó là trường hợp ta thường gọi là tâm duyên tâm. Còn trong trường hợp mà ta gọi là tâm duyên sắc thì đối tượng của Ý thức là đới chất cảnh biệt hữu (objectivized representation). Nghĩa là Ý thức cho rằng đối tượng mà mình đang nhận thức là một thực tại khách quan, có tâm thức hay không thì nó vẫn cứ là nó. Biệt hữu là một danh từ mới, nó có nghĩa là cho rằng đối tượng nhận thức kia là một thực tại khách quan có ngoài tâm thức.

Hữu chất và vô chất

Ta cũng có thể nói tới hai loại độc ảnh cảnh, loại thứ nhất là độc ảnh hữu chất, đó là hạt giống của những hình ảnh đã được gieo vào Tàng và được Tàng cất giữ. Loại thứ hai là độc ảnh vô chất hoặc độc ảnh sáng tạo, là những hình ảnh được ráp nối chắp vá hoặc lẫn lộn của những hình ảnh hữu chất. Sức sáng tạo của một nghệ sĩ là ở chỗ biết sử dụng những hình ảnh hữu chất để tạo nên những hình ảnh vô chất sau này sẽ trở lại thành hữu chất trong Tàng.

Nối tiếp nhau mà không loại trừ nhau

Theo luật tương đãi thì Bình Đẳng Tánh Trí đứng chung với Mạt na làm một cặp, vì cái này có nên cái kia có, vì cái này đang có nên cái kia cũng đang có, không có cái này (Mạt na) thì không có cái kia (Bình Đẳng Tánh Trí), cũng như bùn với sen làm thành một cặp. Nếu nói chỉ khi hết bùn mới có sen là không đúng. Chính nhờ có bùn mới có được sen. Hai cái nương nhau, và cái hay của sự tu tập là sử dụng được bùn để nuôi sen. Cả hai đều hữu cơ, đều vô thường. Mạt na và Bình Đẳng Tánh Trí cũng thế. Cho nên nói “La Hán, Diệt Định, Xuất Thế Đạo vô hữu” là không đúng. Nếu Mạt na “vô hữu”, thì Bình Đẳng Tánh Trí cũng phải “vô hữu.”

Chấp nhận được Mạt na là đã có sự an tâm rồi. Sau đó, người tu mới học cách xử lý Mạt na một cách khôn ngoan để nuôi dưỡng Bình Đẳng Tánh Trí. Phiền não tức Bồ Đề là như thế. Ta bà là Tịnh độ là như thế. Sinh tử là Niết bàn cũng là như thế.

Phá bỏ mọi ranh giới

Học Duy Biểu ta cần tập xóa bỏ từ từ ranh giới giữa những cặp đối lập như thiện ác, mê ngộ, nhiễm tịnh, tâm vật, chủ thể đối tượng,v.v.. Khoa học cũng đang làm công việc ấy. Ban đầu ta tưởng trời và đất là hai thế giới khác nhau, nhưng với sự khám phá ra luật dẫn lực (gravitation universelle) thì ta thấy được rằng cả trời lẫn đất đều được cái luật ấy chi phối, do đó ta cũng thấy đất là một phần của trời và trời là phần khác của đất. Sau đó ta lại tìm ra là âm thanh và không khí là bất nhị: âm thanh do sự giao động của các phân tử không khí mà có. Rồi đến nhiệt lượng: nhiệt cũng do sự tương tác điện từ giữa các nguyên tử và phân tử nơi sự vật tạo ra. Điện và từ cũng không phải là hai cái khác nhau, mà chỉ là hai mặt của cùng một thực tại. Những làn sóng điện từ và những làn sóng ánh sáng cũng bất nhị. Vật chất và năng lượng cũng thế: vật chất có thể trở thành năng lượng và năng lượng có thể trở thành vật chất. Cái hay nhất mà Duy Biểu học khai thị là nếu ta muốn tiếp cận với Tánh Cảnh, ta phải buông bỏ nhị thủ. Nhị thủ là một cặp vướng mắc: tin rằng có một chủ thể nhận thức nằm ngoài đối tượng nhận thức, và một đối tượng nhận thức nằm ngoài một chủ thể nhận thức. Ta biết tướng phần và kiến phần nương vào nhau mà biểu hiện, chúng làm câu hữu nhân cho nhau, và do cái thấy đó ta có thể xóa đi ranh giới tách biệt giữa hai phần kiến và tướng (darsana = kiến, nimitta = tướng). Duy Biểu cần đi xa hơn, để giúp ta buông bỏ cái thấy nhị nguyên về danh và sắc (tâm và vật), nhiễm và tịnh, thiện và ác, khổ và lạc, mê và ngộ, v.v…

Chừng nào Duy Biểu làm được việc ấy thì Duy Biểu trở nên thượng thừa chứ không còn đóng vai quyền thừa như từ thế kỷ thứ năm cho đến nay. Thầy Pháp Tạng đời Đường đã bắt đầu sự nghiệp này, nhưng sự nghiệp ấy chỉ mới thực hiện được nửa chừng.

Hậu Đắc Trí

Tàng có thể được gọi là căn bản trí, và Ý thức là lực lượng chủ yếu để thực hiện Hậu Đắc Trí. Những hạt giống của Hậu Đắc Trí đã sẵn có trong Tàng. Ý thức chỉ cần nhận diện, truy cập và nuôi lớn cái thấy ấy bằng phương pháp quán chiếu và củng cố để tuệ giác này càng ngày càng vững mạnh để soi sáng trong đời sống hàng ngày. Tàng là đất. Ý thức là người làm vườn. Phải gieo trồng mới có ăn. Và phải tiếp tục gieo trồng, chăm bón và củng cố. Hậu Đắc Trí phải được nuôi dưỡng và củng cố mỗi ngày bằng công phu thực tập.

Duy Biểu xác nhận rằng Ý thức và Năm thức cảm giác đều có khả năng tiếp xúc với Tánh Cảnh, vì các thức này cũng có tiềm năng chân hiện lượng. Ý thức khi làm việc riêng một mình (Ý thức độc đầu) hay khi làm việc chung với Năm thức cảm giác (Ý thức ngũ câu) trong sát na đầu của nhận thức hiện lượng có thể tiếp xúc được với Tánh Cảnh, trong cái tự tướng (svalaksana) của nó. Nhưng với thói quen biến kế và phân biệt, cái tự tướng ấy lập tức biến thành cọng tướng (sāmānya-laksana), do đó không còn là Tánh Cảnh nữa mà đã là đới chất cảnh. Hình thái nhận thức (lượng = pramāna) có thể còn là hiện lượng, nhưng đây đã là tợ hiện lượng. Năm thức cảm giác dựa trên Ý thức cũng thế. Nhận thức biến kế (vikalpa) là tạo tác của tâm thức dựa trên một hình ảnh của Tánh Cảnh. Trong nhận thức này, mây chỉ là mây, chứ không phải là tuyết hay là hơi nước, cha chỉ là cha chứ không phải là con, thân căn chỉ là thân căn chứ không phải là khí thế gian (môi trường). Trong khi đó sự thực là tương tức: mây cũng là nước, con cũng là sự tiếp nối của cha, thân căn được làm bằng chất liệu của môi trường. Nhờ quán chiếu duyên khởi, tương tức và tương đãi mà Ý thức làm lộ ra được tính y tha khởi để cuối cùng Ý thức có thể tiếp xúc với viên thành thật. Tư tưởng kiệt xuất của Duy Biểu là Vô Ký và Nhị Thủ, chứ không phải là Tam Tự Tánh và Tam Vô Tánh.

Các lý luận gia như Pháp Xứng (Dharmakirti) hay Trần Na (Dignāga) đã đem vào Duy Biểu các ý niệm tam cảnh và tam lượng giúp soi sáng khá nhiều cho nhận thức luận Duy Biểu nhưng cũng có thể gây ra những cái thấy cực đoan đem lại sự củng cố ý niệm chỉ có tâm mà không có cảnh. Xóa bỏ được ranh giới tâm và vật, thấy được hai bên nương vào nhau mà biểu hiện theo nguyên tắc tương đãi là đã có thể vượt thắng cái chấp nhị thủ rồi.

Không đến cũng không đi

Cũng giống như cách trình bày của Thập nhị nhân duyên, Duy Biểu cũng muốn giải thích cơ chế luân hồi bằng cách nói rằng khi dị thục này hết thì những dị thục khác tiếp nối. Trong Bát Thức Quy Củ Tụng, thầy Huyền Trang có nói về Tàng như một ông chủ, một người lãnh đạo của cả tám thức: “Khứ hậu lai tiên tác chủ ông”, nghĩa là Tàng đóng vai ông giám đốc, tới trước và đi sau. Khi chết, các thức cảm giác và Ý thức ngưng hoạt động trước, rồi Tàng mới ngưng hoạt động sau. Nói như thế có thể gây hiểu lầm là có một linh hồn đang lìa khỏi xác thân, linh hồn này là Thức. Thực ra thì bản chất của Tàng là không tới không đi, không trước cũng không sau. Vấn đề là biểu hiện hay ngưng biểu hiện, chứ không phải là có hay không có, tới hay đi. Mùa đông, ta không thấy bướm và hoa, nhưng điều này không có nghĩa là bướm và hoa không có và đã diệt. Mùa xuân, bướm và hoa biểu hiện, điều này không có nghĩa là bướm và hoa từ không trở nên có. Tàng duy trì chủng tử của bướm và hoa để khi có điều kiện thì bướm và hoa lại biểu hiện. Tàng cũng duy trì những cánh hoa tàn và những cánh bướm tả tơi để mùa Xuân sau chúng trở nên chất liệu nuôi dưỡng những con bướm mới, những bông hoa mới. Luân hồi theo tín ngưỡng quần chúng là phải có một linh hồn. Theo Duy Biểu, Dị thục không phải là một linh hồn mà là một dòng sống liên tục hằng chuyển, là sức sống, là công năng, là chủng tử tiềm ẩn trong mọi hiện tượng hữu tình và vô tình.

Mười tám giới chưa phải là cái tất cả

Trước khi nói tới vai trò của Ý thức trong công trình tu tập và chuyển hóa, chúng ta hãy đề cập tới vấn đề “tất cả” (nhất thiết pháp). Trong kinh Bụt có dạy cái tất cả nằm gọn trong mười tám lĩnh vực (thập bát giới) là sáu căn, sáu trần và sáu thức. Nhưng nhìn sâu vào ý thức, ta thấy còn có Mạt na, và Tàng vốn nằm sâu ở chiều dưới như một tảng băng sơn vĩ đại chìm trong đại dương chỉ có một mỏm nhỏ lộ lên trên mặt biển Bắc Cực. Tàng thức là khối băng sơn ấy, và mỏm nhỏ lộ lên phía trên là Ý thức.

Nhờ khoa học chúng ta biết vũ trụ không phải là tất cả những gì ta cảm nhận được bằng năm giác quan. Mỗi giác quan chỉ giúp ta cảm nhận được một loại đối tượng, như mũi chỉ có thể tiếp xúc với hương mà không tiếp xúc được với sắc, thanh, vị và xúc. Và các giác quan của chúng ta có khả năng hữu hạn của chúng. Lỗ tai của con chó có thể giúp nó nghe được những âm thanh mà tai ta không thể nghe. Vì vậy những âm thanh có tần số cao hơn hay thấp hơn tần số mà ta tiếp thu được không nằm trong cái “tất cả” của chúng ta. Ánh sáng cũng vậy. Có những tần số ánh sáng mà ta không tiếp thu được. Nếu ta tiếp thu được thì vũ trụ chắc chắn sẽ rất khác với vũ trụ ta đang thấy. Có những loài động vật mà khứu giác cũng như thính giác bén nhạy hơn khứu giác và thính giác của ta nhiều, vì vậy cho nên với năm giác quan của ta, ta chỉ tạo tác được một vũ trụ nhỏ bé mà không quán chiếu được chân tướng của vũ trụ. Đối tượng của tâm thức ta, qua năm giác quan, phần lớn chỉ là đới chất cảnh mà không phải là Tánh Cảnh. Đối với những con sò sống dưới đáy biển, không có thị giác và thính giác, vũ trụ của chúng nhỏ bé hơn vũ trụ của ta nhiều, và cái “tất cả” của chúng nhỏ bé hơn cái “tất cả” của ta rất nhiều. Có thể có những chủng loại với nhiều cảm quan bén nhạy hơn và đối với họ, vũ trụ sẽ lớn lao và xinh đẹp hơn vũ trụ của ta. Những con sò sống dưới đáy biển không có cơ hội thấy được vũ trụ trăng sao, mặt biển xanh biếc với những đợt sóng hào hùng, và nghe được âm thanh của tiếng hải triều vang dội. Con dơi có một giác quan bén nhạy có thể cho nó biết một chướng ngại vật trước mặt cách xa ba cây số dù đó là ban đêm để nó đừng va chạm trong khi bay, giác quan đó cũng giống như máy ra đa mà cơ thể ta không có. Vậy ta không nên quá tin ở giác quan ta, và do đó Ý thức là một tâm thức có khả năng cảnh giác ta về giới hạn của nhận thức để cho ta đừng trở nên quá khích và giáo điều trong cách tiếp xử với thế giới và mọi loài. Thực ra, chúng ta có nhiều hơn năm giác quan. Những receptor (thụ thể) trên da ta, có loại chỉ tiếp xúc được với sự va chạm (xúc), có loại chỉ tiếp xúc được với cái lạnh, có loại chỉ tiếp xúc được với cái nóng và có loại chỉ tiếp xúc được với cái đau. Loại này không có khả năng làm công việc của loại kia. Phía trong chiều sâu của lỗ tai có một cảm quan gọi là mê lộ (labyrinthe), nhờ cảm quan đó mà ta biết được vị trí của cơ thể trong không gian, đâu là trên, đâu là dưới, đâu là trái, đâu là phải, nhờ giác quan ấy mà ta thiết lập được thế thăng bằng trong khi đứng, đi, nằm, ngồi, chạy và nhảy.

Khoa học giúp ta biết được giới hạn của năm giác quan, và nối dài thêm được khả năng thấy, nghe và di chuyển của chúng ta. Chưa có thiên nhãn thông, thiên nhĩ thông và thần túc thông, nhưng nhờ khoa học và kỹ thuật mà hiện giờ ta thấy được và nghe được những gì xảy ra cách xa ta hàng vạn dặm, và ta cũng di chuyển được bằng tốc độ của máy bay và hỏa tiễn để có thể viếng thăm những tinh cầu láng giềng của trái đất.

Sinh lý học và vật lý học giúp ta xóa bỏ dễ dàng hơn cái thấy nhị nguyên về tâm và vật, tâm lý và sinh lý, để ta có thể thấy được tính tương đãi và tương tức giữa thân và tâm. Những tâm hành của ta như lo lắng, giận hờn, sợ hãi, buồn đau, tuyệt vọng có liên hệ mật thiết với những xung động thần kinh và những chất dẫn truyền thần kinh. Ta thấy được thân là sự nối tiếp của tâm và tâm là sự nối tiếp của thân, do đó ta buông bỏ được cái phân biệt gọi là biến kế, thấy được tính thống nhất giữa các pháp, giữa chủ thể và đối tượng, giữa tạo hóa và tạo vật, giữa bùn và sen, giữa nhiễm và tịnh. Duy Biểu trong thế kỷ của ta phải đi sát với sinh học và lý học, chứ không phải chỉ đi sát với luận lý học như ở thời kỳ Pháp Xứng và Trần Na. Tâm lý học và sinh lý học phải đi đôi với nhau. Nghiên cứu về quá trình phát sinh tư tưởng và cảm thọ, ta phải có kiến thức về thần kinh và não bộ. Năm thức cảm giác trong sát na đầu chưa có phân biệt biến kế và kẹt vào cọng tướng tuy tiếp xúc được với Tánh Cảnh, nhưng đó chỉ là một phần rất giới hạn của Tánh Cảnh, trong khi Tàng nắm giữ hết mọi hạt giống của Tánh Cảnh. Trong ánh sáng của tương đãi, năng tàng cũng chính là sở tàng, kiến cũng là tướng, ta không thể lấy cái này ra khỏi cái kia được.

Vai trò của Ý thức

Ý thức trong trạng thái tán loạn của nó (tán vị ý thức) rất dễ bị Tình Thức (Mạt na) kéo đi và có khuynh hướng tiếp xúc với những đối tượng của dục, và tác ý của nó là phi như lý tác ý (ayonisomanāskara). Hành xử như thế, Ý thức sẽ tạo ra khổ đau. Ý thức nếu không biết quán chiếu về bốn loại thức ăn (tứ thực) sẽ để cho thân tâm tiêu thụ những gì độc hại đem tới nhiều phiền não và khổ đau. Ý thức nếu không học tập giới luật và giúp Mạt na kiềm chế những xung lực tham ái, ích kỷ và hận thù thì sẽ làm tăng lượng bùn mà không sản xuất được thêm sen. Ý thức nếu không biết quán chiếu mà chỉ biết khỏa lấp và dồn nén khổ đau thì một ngày nào đó sẽ có những triệu chứng bệnh tâm thần và ý thức sẽ là loạn trung ý thức (Mind consciousness in psychosis). Nếu Ý thức thực tập niệm và định trong đời sống hằng ngày thì Ý thức có khả năng chế tác an, hỷ và lạc trong từng bước chân, từng hơi thở, từng động tác, và làm lắng dịu cả thân và tâm. Nếu Ý thức biết sử dụng hơi thở chánh niệm, nhận diện buồn đau mà không trốn chạy và khỏa lấp nó thì Ý thức có thể ôm ấp và làm lắng dịu những cảm thọ và những cảm xúc đau buồn, và cuối cùng với công phu quán chiếu có thể đạt tới cái thấy (tuệ) có khả năng chuyển hóa khổ đau thành hiểu biết và thương yêu, chuyển bùn thành sen ngay trong giây phút hiện tại. Quán vô thường, quán vô dục, quán duyên sinh, quán tương tức, Ý thức làm tan rã biến kế chấp và đạt tới cái thấy y tha khởi, xóa bỏ được mọi ranh giới tạo tác khổ đau. Nếu Ý thức tiếp tục quán chiếu y tha khởi thì cái thấy Viên Thành Thật sẽ biểu hiện từ từ, đó là cái Hậu Đắc Trí giúp cho Ý thức tiếp xúc được cảnh giới của Pháp Thân, của Chân Như, của Tánh Cảnh như Tàng.

Những pháp môn tu tập ấy rất thực tế, thực tế hơn nhiều những phép tu như bốn phép quán tầm tư, các quá trình tư lương, gia hạnh, thông đạt, tu tập, cứu cánh, thập địa, tứ thiền, tứ vô sắc định vốn giàu về lý thuyết mà không thực tế lắm về phương diện hành trì.

Tóm tắt những điểm chính

1. Tàng duy trì các chủng tử và những hiện hành của các chủng tử. Kiến phần của Tàng là Chân Hiện Lượng. Tướng phần của Tàng là Vô Chất Tánh Cảnh và Hữu Chất Tánh Cảnh, nghĩa là Tánh Cảnh vô tướng và Tánh Cảnh hữu tướng. Tàng vốn đã là Đại Viên Cảnh Trí, không cần chuyển hóa. Mình là A la hán hay chưa là A la hán thì Tàng vẫn thế, vì Tàng đã là vô phú (không bị ngăn che) rồi.

2. Các chủng tử và hiện hành của Tàng nắm giữ cũng đều là vô phú và vô ký. Bản chất của chúng cũng như bản chất của Tàng là không có không không, không thiện không ác, không hữu lậu không vô lậu. Chủng tử căn thân và khí thế gian mà Tàng chấp trì đều là pháp nhĩ.

3. Tướng và Kiến nương nhau để biểu hiện theo quy luật tương đãi. Không thể lấy đối tượng ra khỏi chủ thể, chủ thể ra khỏi đối tượng.

4. Tính chất của các chủng tử trong Tàng cũng là tính chất của Tàng:

– Sát na vô thường – luôn luôn chuyển biến
– Quả và nhân cùng có với nhau, không thể tách rời
– Hằng tùy chuyển, tuy biến chuyển từng sát na, nhưng vẫn có sự tương tục
– Tính vô ký (không thiện ác – có tính hữu cơ nên có thể được nhận thức như thiện hoặc ác)
– Đợi nhân duyên đầy đủ mới biểu hiện hoặc chín muồi
– Vượt ra ngoài các ý niệm có không, hữu và vô
– Vượt ra ngoài ý niệm trong ngoài, chủ thể và đối tượng
– Vượt ra ngoài ý niệm cũ và mới, câu sinh và tân huân
– Vượt ra ngoài ý niệm nhiễm và tịnh, hữu lậu và vô lậu
– Vượt ra ngoài ý niệm đồng và dị, nhất và dị
– Vượt ra ngoài ý niệm tới và đi, khứ và lai
– Vượt ra ngoài ý niệm chung và riêng, cọng và biệt

5. Trong Tàng, cả chủng tử và hiện hành đều là Tánh Cảnh, là tự thân thực tại. Chủng tử là Tánh Cảnh vô tướng và hiện hành là Tánh Cảnh hữu tướng. Tàng không bị kẹt bởi các tướng của hiện hành, bởi vì Tàng là Chân Hiện Lượng.

6. Vì là vô thường, tương tức và duyên khởi cho nên các chủng tử không nhất thiết phải có tính cách dẫn tự quả.

7. Tàng tương ưng với năm tâm hành biến hành, nhưng cũng tương ưng với năm tâm sở biệt cảnh, bởi vì Tàng có Tuệ (Chân Hiện Lượng), có Niệm (Tàng là kho nhớ), có Định (không tán loạn), luôn luôn có mặt đó để làm việc duy trì sinh mạng. Tàng cũng tương ứng với tâm sở Mạng Căn (Jivita), đó là sức sống.

8. Năm uẩn nơi Tàng cũng là pháp nhĩ như thị, mầu nhiệm như Pháp thân, đối tượng nắm bắt của Mạt na không đích thực là Tàng mà là một hình ảnh tạo tác của Mạt na về Tàng, hình ảnh ấy là Đới Chất Cảnh mà không phải là Tánh Cảnh.

9. Mạt na có cơ sở nơi Tàng, chủ yếu là Mạng Căn, là ý chí muốn sống, muốn vươn lên, muốn tiếp tục mãi. Mạt na là cơ chế tự tồn, là bản năng tự vệ, là năng lượng ham sống sợ chết, là khuynh hướng tìm cầu khoái lạc và trốn chạy khổ đau. Đó là cơ sở làm phát sinh ra các phiền não như buồn lo, tham đắm, sợ hãi, v.v.. có tác dụng tạo nên khổ đau. Nhưng Ý thức nương trên Tàng biết quán chiếu thì sẽ soi sáng và kiềm chế được Mạt na và làm biểu hiện Trí Vô Phân Biệt, vốn là một bông sen Tuệ giác nở trên bùn Mạt na. Có bùn thì có sen, có sen thì có bùn, cho nên Mạt na, Ý thức, Diệu Quan Sát Trí và Bình Đẳng Tánh Trí là một dòng liên tục nương vào nhau mà phát hiện, chứ không hẳn là những gì chống đối và loại trừ nhau. Không cần hết bùn mới có sen. Nếu hết bùn thì cũng hết sen. Phiền não tức bồ đề là như thế.

10. Theo nguyên tắc chủng tử y và câu sinh y thì kiến phần và tướng phần của thức đều có cơ sở ở chủng tử, và cả hai đều phải nương vào nhau để có mặt một lần. Vì vậy nói “tướng tùng kiến” và “nhất đầu đắc” là vi phạm luật câu sinh, luật tương đãi. Kiến phần không thể xuất hiện trước để tạo ra tướng phần.

11. Hễ còn sự sống là còn Mạt na. Thành A la hán, thành Bồ tát, thành Bụt rồi cũng còn Mạt na. Nhưng đối với các bậc thánh ấy, Mạt na không còn là một vấn đề. Bởi vì các vị biết xử lý Mạt na, thăng hoa Mạt na, biến những chất liệu của Mạt na thành những chất liệu của Niệm, Định và Tuệ. Bụt thành đạo năm ngài 35 tuổi. Ngài vẫn còn rất trẻ, vẫn còn năng lượng tình dục. Nhưng năng lượng ấy không phải là một vấn đề, bởi vì Bụt biết sử dụng chúng để làm nên những năng lượng từ bi trí tuệ để nuôi dưỡng mình và để độ đời. Những năng lượng ấy đã không phải là những chướng ngại mà còn là những nguồn năng lượng cần thiết để chế tác tuệ giác và hạnh phúc, như bùn có thể được sử dụng để nuôi sen.

12. Dị thục xảy ra trong từng giây phút (sát na) và cũng xảy ra sau từng giai đoạn (nhất kỳ). Ta không cần đợi đến khi thân tứ đại này tan rã rồi mới đi luân hồi. Mỗi ý tưởng, mỗi lời nói, mỗi hành động đều có thể đi luân hồi ngay khi mới được chế tác. Thời gian có thể khác, nhưng dị thục xảy ra từng phút giây.

13. Phải luyện tập trong đời sống hằng ngày, phải tập nhìn để xóa bỏ ranh giới giữa chủ thể và đối tượng, giữa trong ngoài, giữa tâm và vật, giữa mình và người thì mới vượt được nhị thủ, mới chứng được Duy Biểu tính.

14. Những thực tập cụ thể để có thể soi sáng, kiềm chế và thăng hoa được Mạt na:

– Hành trì giới luật, thấy được giới luật có công năng bảo hộ tự do chứ không phải là những cấm cản và ức chế.

– Sống chánh niệm để tiếp xúc được với những gì mầu nhiệm có công năng trị liệu và nuôi dưỡng, không buông bỏ hiện tại để đi tìm hạnh phúc trong tương lai.

– Học chế tác hỷ và lạc bằng chánh niệm, biết sử dụng hơi thở và bước chân để làm việc ấy.

– Quán chiếu tính duyên sinh, tương tức và tương đãi của vạn pháp để buông bỏ được cái thấy biến kế sở chấp, để chứng nhập y tha khởi, để đạt tới trí hậu đắc, buông bỏ thế giới đới chất và tiếp xúc được với thế giới Tánh Cảnh, Ý phải làm được như Tàng.

– Chuyển y (asrayaparavritti) không phải là sự chuyển hóa của Tàng mà là sự buông bỏ của Mạt na và Ý thức đối với những tập khí cũ, và sự hình thành, củng cố của những tập khí mới có công năng chế tác hỷ lạc và xử lý khổ đau ngay trong giây phút hiện tại. Tính cách nhu nhuyến (plasticity) của não bộ và của thần kinh não cho thấy khả năng hình thành và củng cố của những tập khí tốt ấy. Tính cách nhu nhuyến ấy của não bộ cũng chứng tỏ rằng não bộ cũng vô ký và hữu cơ như Tàng.

Phật giáo Duy Biểu ban đầu cũng được gọi là Phật giáo Du Già (Yogacāra). Du già (yoga) có nghĩa là tương ứng, ứng hợp với chân lý, với thực tại tối hậu. Những pháp tu như Hơi thở chánh niệm, tập trung tâm ý, chỉ và quán… là để thiết lập sự tương ứng giữa người hành giả và thực tại tối hậu. Tác phẩm Du Già Sư Địa Luận của thầy Vô Trước sáng tác, chủ trương có mười bảy cảnh giới (địa, bhūmi) mà người hành giả phải đi qua. Cách trình bày rất lý tưởng, rất chi tiết, nhưng vẫn không có được tánh cách thực tiễn như những pháp môn tu học trong kinh tạng. Các kinh căn bản về thiền tập như An Ban Thủ Ý, Niệm Xứ, v.v.. chỉ bày sự thực tập một cách rõ ràng, đơn giản và thực tiễn hơn nhiều.

Phật giáo Duy Biểu chính là văn học Abhidharma của Đại thừa. Với cái thấy bất nhị và tương đãi, Phật giáo Duy Biểu có thể buông bỏ tính cách quyền thừa lâu nay của mình để trở nên một đạo Bụt Đại thừa trọn vẹn.

Làng Mai đang vào tuần lễ cuối Khóa An Cư Kết Đông 2013-2014. Đã gần hết tháng Giêng tây song trời còn ấm lắm. Năng lượng tăng thân rất bình an và hùng hậu. Đại chúng đang thực tập soi sáng cho từng vị xuất sĩ để mọi người đều có thư soi sáng trong Lễ tự tứ, sẽ được cử hành tại thiền đường Nước Tĩnh ở Chùa Pháp Vân, xóm Thượng, Làng Mai vào ngày 14 tháng 2 năm 2014.  Sau đây chúng tôi xin thuật lại sơ lược những gì xảy ra trong năm 2013:

Khóa tu Xuất Sĩ

Khóa tu An Cư Kết Đông năm rồi kết thúc, như thường lệ là khóa tu xuất sĩ tiếp theo dành riêng cho chúng xuất gia các chùa Làng Mai, Học Viện bên Đức và thiền đường Hơi Thở Nhẹ ở Paris. Quý sư cô từ các chùa Từ Nghiêm và Cam Lộ dọn hết lên xóm Thượng tạo ra được một không khí tu học quy tụ đầm ấm, tươi vui. Tình huynh đệ là một năng lượng rất rõ ràng mà ai cũng cảm nhận được. Ban tổ chức đã tổ chức  một ngày triển lãm thư pháp của Thầy rất đặc sắc.

Ngày 21.02.2013 có Lễ Truyền Đăng cho 28 vị giáo thọ mới. Đây là danh sách các vị được truyền đăng với bài kệ các vị ấy đã tiếp nhận:

Sư cô Chân Uyển Nghiêm (Nguyễn Thị Hạnh)

Diễm lệ đóa hoa thiền uyển
Cho đời hương sắc diệu nghiêm
Tâm tư vọng về đỉnh Thứu
Trong veo như suối ngọc tuyền

Thầy Thích Chân Pháp Tại (Phan Văn Quý)

Pháp thân khắp nơi biểu hiện
Ngay trong hiện tại nhiệm mầu
Trúc tím hoa vàng còn đó
Nuôi nguồn tịnh lạc dài lâu

Sư cô Chân Huệ Tri (Nguyễn Thị Nghĩa)

Đuốc tuệ mới vừa thắp sáng
Tri âm ta đã gặp rồi
Đường đi chính là chốn tới
Sáng rồi vũ trụ tinh khôi

Sư cô Chân Lễ Nghiêm (Trần Thủy Ngọc)

Tuổi trẻ vốn dòng Thi Lễ
Trau dồi đạo học trang nghiêm
Giới định từng đêm soi chiếu
Trăng khuya sáng rực bên thềm

Sư cô Chân Quyết Nghiêm (Trương Thị Hồng Mai)

Xuất trần tâm mới quyết
Tịnh độ đã trang nghiêm
Cùng tăng thân bước tới
Mau trọn vẹn ước nguyền

Sư cô Chân Sắc Nghiêm (Phạm Ngọc Bích Trâm)

Dù quán Bụt qua thanh sắc
Cũng thấy được tướng đoan nghiêm
Cả sắc không đều mầu nhiệm
Khi tiếp nhận cũng trao truyền

Sư cô Chân Tân Nghiêm (Nguyễn Thị Thu Thảo)

Diệu khúc tân thanh vừa khởi xướng
Ba ngàn thế giới đã trang nghiêm
Gấm hoa rực rỡ trời phương ngoại
Bàn chân địa xúc đắc chân truyền

Thầy Chân Pháp Nhĩ (Lê Quốc Bảo)

Pháp nhĩ vốn dòng như thị
Có không phân biệt mà ra
Thiền quán vượt qua ba mạn
Thảnh thơi giữa chốn ta bà

Sư cô Chân Trường Nghiêm (Nguyễn Thị Hương)

Xướng khúc trường ca hợp tấu
Leo đồi thế kỷ trang nghiêm
Bút hoa khung trời mở rộng
Tăng thân có mặt mọi miền

Sư cô Chân Triết Nghiêm (Hà Thị Nam Nhi)

Tâm sáng trong hồn minh triết
Thân tự tại tướng đoan nghiêm
Trí tùy thuận kia sẵn có
Mau chứng đạt đạo chân truyền

Sư cô Chân Doãn Nghiêm (Đặng Ngọc Hương Lăng)

Doãn nạp sáng ngời tuệ uyển
Hóa thành vạn đóa trang nghiêm
Thế giới lung linh hoa tạng
Cùng trao đạo lý chân truyền

Thầy Chân Giới Đạt (Hồ Duy Lâm)

Giới thân tùy niệm lực
Chứng đạt trượng cơ duyên
Quán chiếu ư hiện pháp
Thiền đạo đắc chân truyền

Thầy Chân Khai Li (Chân Khai Luật-Lau Fui Shin)

Niệm trú khai thông chân luật học
Năng linh hiện pháp đắc hoàn gia
Nhất phương chiếu diệu hằng sa giới
Bộ bộ an nhiên lạc thái hòa

念住開通真律學
能令現法得還家
一方照妙姮沙界
步步安然樂太和

Việt dịch:
Chánh niệm khai thông nền luật học
Ngay trong giây phút đã về nhà
Một phương chiếu rạng muôn ngàn cõi
Mỗi bước bình an đất nở hoa

Sư cô Chân Phổ Nghiêm (Trương Thị Ngọc Ngân)

Triều dâng tấu khúc phổ môn
Trang nghiêm đất mẹ, rạng hồn phương Đông
Rong chơi phỉ chí tang bồng
Bản môn mở rộng, thong dong nẻo về

Sư cô Chân Thánh Nghiêm (Võ Thị Hoa)

Chánh kiến mở đầu thánh đạo
Con đường rộng mở trang nghiêm
Thiền quán đường kim mũi chỉ
An vui tới khắp mọi miền

Thầy Chân Pháp Nhật (Trần Việt Nhân)

Pháp quang mười phương chiếu diệu
Từ nguồn Đại Nhật Như Lai
Tốt tươi vạn loài biểu hiện
Khắc ghi ân đức muôn đời

Sư cô Chân Trực Nghiêm (Hoàng Thị Thu Hương)

Lên đường trực chỉ quy nguyên
Hoa vàng trúc tím trang nghiêm đón chào
Xuân sang rực rỡ hoa đào
Quê hương chờ đợi, anh hào ra tay

Sư cô Chân Hạnh Lý (Phan Thị Thúy)

Vững chãi xây nên hạnh nguyện
Sáng ngời lý tưởng độ tha
Vườn tuệ nay bừng hương sắc
Xuân về đào lý nở hoa

Sư cô Chân Tráng Nghiêm (Quách Thị Lệ Quyên)

Tha thiết lời kinh hùng tráng
Đưa người về cõi tịnh nghiêm
Sen nở giữa lòng đất Mẹ
Trăng khuya soi sáng bên thềm

Thầy Chân Pháp Vượng (Nguyễn Minh Tuệ)

Diệu pháp trao truyền đúng lúc
Đem về thịnh vượng mùa xuân
Xây đắp vun bồi đất tổ
Quê hương tỏ mặt anh hùng

Sư cô Chân Trú Nghiêm (Lê Bích Chi)

Nhà Như Lai ở thường trú
Áo như lai mặc đoan nghiêm
Mỗi bước chân là tịnh độ
Mỗi hơi thở là chân thiền

Sư cô Chân Huệ Định (Nguyễn Thị Kim Huệ)

Mặt trời trí tuệ lên cao
Nẻo về đã định, anh hào bước chân
Trong hơi thở nhẹ siêu trần
Vọng lên khúc hát thiên thần tuổi

Sư cô Chân Hiền Hạnh (Bùi Thị Thạch)

Theo gót chư tôn hiền đức
Quyết lòng học hạnh bao dung
Một sáng lên bờ bất thối
Quê hương phỉ chí tang bồng

Thầy Chân Pháp Trung (Nguyễn Ngọc Duy)

Chánh pháp ngôi sao Bắc đẩu
Hướng về trung thực một lòng
Đường rộng thảnh thơi xứng ý
Đường về rạng rỡ tông phong

Sư cô Chân Hạ Nghiêm (Thái Thị Cẩm Tú)

Rực rỡ trời sang hạ
Tùng bách đứng trang nghiêm
Nghe tăng thân hợp tấu
Chứng nhập pháp chân truyền

Sư cô Chân Văn Nghiêm (Nguyễn Thị Diễm Chi)

Văn chương vốn nết đất
Trang nghiêm sẵn tính trời
Trẻ thơ mắt vô tội
Nhìn thấu đạo tinh khôi

Sư cô Chân Huệ Hiền (Nguyễn Xuân Đào)

Đóa tuệ nở trong thiền uyển
Ngát hương đức hạnh hiền nhân
Đường sáng thảnh thơi từng bước
Trên vai đôi cánh thiên thần

Sư cô Chân Tông Nghiêm (Hà Thị Ngâu)

Tông chỉ đạo Thiền thông suốt
Một đời giới hạnh đoan nghiêm
Sẵn có căn cơ mầu nhiệm
Trong veo dòng Pháp ngọc tuyền

Các thầy, sư cô tân giáo thọ chụp ảnh lưu niệm cùng với Sư Ông

Khóa tu tiếng Pháp đã tổ chức 15-22.03.2013

Trước đó Thầy đã thông báo năm nay không có khóa tu tiếng Pháp vì lý do lịch du hóa quá dầy. Tuy nhiên nhận thấy các bạn thiền sinh có nhiều niềm vui và chuyển hóa trong các khóa tu tiếng Pháp hàng năm nên Hội đồng giáo thọ đã xin phép tổ chức khóa tu mà không có sự hướng dẫn của Thầy. Cuối cùng, Thầy cũng đồng ý giảng hai buổi pháp thoại và cho một buổi vấn đáp (thay vì bốn buổi pháp thoại và một buổi vấn đáp như các năm trước), những buổi pháp thoại khác quý thầy, quý sư cô giáo thọ ở các xóm tự hướng dẫn. Mùa này vẫn còn lạnh không thể cắm lều ngoài trời, nên số lượng được giới hạn khoảng sáu trăm người.

Hoằng hóa của tăng thân ở Á châu

Thái Lan

Ngày 25.03.2013 vừa đặt chân tới Bangkok Thầy và phái đoàn lên xe về ngay Trung Tâm Làng Mai Quốc Tế tại Thái ở núi Klong Yai, tỉnh Nakhonratchasima, cách Bangkok 3 giờ xe hơi.

Ước gì tất cả các nhà lãnh đạo toàn nước Thái của con  nghe được

Trưa 28.03 Thầy cùng 30 vị  giáo thọ xuất sĩ trở lên Bangkok để ngày hôm sau tham dự buổi nói chuyện (phải có thư mời mới được tham dự) dành riêng cho giới chính trị gia Thái. Buổi thuyết pháp này có đủ những vị đại diện quan trọng như chủ tịch Thượng Viện, chủ tịch Hạ Viện, Thủ Tướng, đại diện Chủ Tịch Quốc Hội, đại diện cả 2 Đảng cầm quyền và đối lập cùng 23 vị Thượng nghị sĩ then chốt. Bài giảng được thu hình phát lại trên đài truyền hình Thái vào cuối tháng Tư 2013. Thính chúng khoảng năm trăm người, đông nhất là giới doanh thương.

Thầy chia sẻ một cách ôn tồn và sâu sắc với đầy lòng thương, nói những điều mà sư cô Linh Nghiêm phải chảy nước mắt. Sư cô là người Thái đã tu học với Thầy hơn 14 năm nay, và hôm đó đã dịch ra tiếng Thái bài nói chuyện của Thầy. Sư cô cứ tự nhủ: “Ôi, ước gì tất cả các nhà lãnh đạo toàn nước Thái của con nghe được những điều Bụt dạy qua cách trình bày thật khúc chiết và đầy tình thương như vậy!” Dịch đến đoạn khác, sư cô lại vừa mừng vừa tự tiếc: “Ô, đúng rồi, điều nầy có thể thực hiện được và đã có nhiều nhóm người đã làm được, vài nước đã làm được, nếu thực hiện được ở đây thì phước đức biết chừng nào cho đất nước quê hương con!”

Để dạy về hòa giải, Thầy kể lại về các khóa tu dành cho người Do Thái và Palestine tại Làng. Quý thầy và quý sư cô Làng Mai để thì giờ lắng nghe người Palestine, giúp họ nhận diện cái sợ, chào nó, ôm ấp nó, thực tập lắng nghe và chuyển hóa. Quý thầy và quý sư cô cũng dạy người Do Thái nhận diện cái sợ của mình, chào nó, ôm ấp nó, thực tập lắng nghe và chuyển hóa. Thầy dạy sự thực tập lắng nghe để hiểu vì sao người ta ôm bom cảm tử liều chết, những người mà mình gọi là dân khủng bố, thực tập lắng nghe và thấy được cái tri giác sai lạc về nhau. Thầy kể là Thầy đã đến tận New York để nói chuyện, khuyên giải, đề nghị quần chúng Hoa Kỳ như thế nào sau ngày 11 tháng 9 tại New York City. Thầy trao niềm tin về Thái Lan, một đất nước mà người dân thờ Phật, sống thuần hậu với nhau trong giáo pháp, chắc có thể làm được.

Pháp thoại chấm dứt lúc 12 giờ, thêm 20 phút để đặt câu hỏi trước khi Thầy hướng dẫn đi thiền hành. Công viên đại học Mahidol, nơi buổi pháp thoại xảy ra thật đẹp. Người hướng dẫn chương trình cũng là người hướng dẫn chương trình cho đài truyền hình Thái đã xin dùng buổi pháp thoại này cho thính chúng trí thức trong tuần tới trên truyền hình. Dù bận rộn, nhiều người quyết chí ở lại đi thiền hành với Thầy. Sau đó một nhóm chính trị gia, dân biểu và thượng nghị sĩ được dùng cơm chay với tăng đoàn trong im lặng.

Xóm Trời  Quang – Xóm Trăng Tỏ, Thầy về

Chiều, Thầy về lại Làng Mai Quốc Tế Thái Lan ở PakChong. Tăng xá và ni xá được xây dựng vừa xong tươm tất. Cả năm trời đại chúng đã ra sức làm việc cho kịp có chỗ ở để đón Thầy. Cốc Thầy chưa xây xong nhưng dựa vào vách núi rất đẹp, chưa có thiền đường, nhà ăn và bếp. Khi chúng tôi tới thì thợ đang thi công làm nhà vệ sinh công cộng. Nhà ăn chỉ mới là căn nhà gạch 2 tầng trống trải, nền còn là xi măng thô được trải chiếu làm thiền đường. Căn phòng ở xóm Trời Quang dành cho Thầy ở rất mới. Những ngày Thầy về có đầy bướm trắng bay quanh mảnh vườn nhỏ trước phòng Thầy khiến ai cũng ngạc nhiên chiêm ngưỡng. Cảnh đẹp quá!

Thầy Pháp Hữu, thị giả lo thu xếp để mỗi ngày Thầy có hai phụ tá thị giả mới: một xuất sĩ nam và một xuất sĩ nữ. Các sư em được phụ tá thị giả từ 5 giờ 30 sáng sớm, được Thầy cầm tay đi thiền hành, được ăn trưa với Thầy, được ngồi chơi cho đến chiều tối khi Thầy vào phòng đi ngủ thì mới hết ngày thực tập làm thị giả. Sau thời khóa thiền hành, hai phụ tá thị giả cùng sư anh Pháp Hữu mỗi ngày chuẩn bị cho hai nhóm các đệ tử xuất sĩ của Thầy, mỗi nhóm 15 sư em mới xuất gia, chưa được gặp Thầy bằng xương bằng người thật, mỗi sư em được chụp hai bức hình riêng với Thầy: một là cảnh trò ngồi bên Thầy, hình thứ hai được Thầy ôm. Hai tập sự thị giả ở chơi suốt ngày bên Thầy, ngày hôm sau lại có hai tập sự thị giả mới!

Sáng Chủ nhật, ngày 31/ 2003 có ngày chánh niệm cho dân địa phương.

Triển lãm thư pháp của Thầy

Triển lãm thư pháp tại Thái Lan

Từ ngày 3.04 đến ngày 19.04 là hai tuần Triển Lãm Thư Pháp của Thiền Sư tại Trung Tâm Văn Hóa và Nghệ Thuật Bangkok. Các căn phòng triển lãm quá đẹp. Để thuê được chỗ này cũng hơi khó khăn, phải nhờ vào tài ba của Thầy Pháp Nguyện và chị Pi Ón. Từ những căn phòng trống không, họ đặt những tấm vách tường giả quanh co nên gắn lên được rất nhiều bức thư pháp lớn, diện tích rộng bằng ba lần các bức thư pháp thông thường. Thêm vào đó, quý sư cô Trang Nghiêm, Tạng Nghiêm, v.v.. cắm hoa trưng bày thật  thiền vị. Có bàn trà, có chỗ Thầy ngồi viết thư pháp và khách xem được chiêm ngưỡng những giây phút huyền thoại bên Thầy.

Vào lúc 4g30 cùng ngày, quan khách báo chí được hướng dẫn tham quan một vòng trước khi tăng thân Làng Mai lên niệm danh hiệu Avalokiteshvara. Thầy hướng dẫn đại chúng cách lắng nghe: “Đây là một buổi thiền quán dành cho mọi người trong khi chúng tôi niệm tên Bồ tát Avalokita. Niệm lần thứ nhất chúng tôi trở về với thân tâm, nhận diện và làm an bình thân tâm mình. Niệm lần thứ hai, chú tâm gửi năng lượng cho người chung quanh. Lần thứ ba, niệm cho mọi người đang khổ đau trên thế giới. Xin quý vị tập lắng nghe như đang tham dự một thời thiền quán’’. Thầy dứt lời, sư cô Trai Nghiêm cho xướng vĩ cầm dạo nhạc ngân lên âm điệu “Nam mô Avalokiteshvara”, bắt giọng cho toàn thể đại chúng. Những giọt nước mắt chữa trị tuôn trào trong âm vang chánh niệm.

Tiếp đó, Thầy chia sẻ về nghệ thuật viết thư pháp trong thiền quán và cách tham dự một cuộc triển lãm thư pháp như tham dự một thời thiền quán. Lời Thầy giản dị, nhẹ nhàng mà thật sâu lắng. Thầy “bật mí” cách viết thư pháp. Trước nhất phải có một chén trà thơm, có trà, có phút giây an trú, thảnh thơi. Có khi trong mực cũng có một chút trà. Rồi Thầy định tâm vào một đề tài để viết một bức thư pháp như drink your cloud, drink your tea, a cloud never dies, hay be beautiful, be yourself. Câu nào cũng là đề tài thiền quán. Cho nên khi ngắm bức thư pháp xin đại chúng thực tập quán chiếu luôn cùng lúc. Be beautiful, be yourself cũng là lời mời, ta nên thực tập sống cho thật, cho trong sáng, sống đẹp trong uy nghi và giới hạnh thì người mình sẽ thanh thoát, đẹp thêm ra mà không cần sử dụng mỹ phẩm.

Khóa Tu ở Mahachulalongkorn University (MCU)

Lễ tiếp đón Thầy và Tăng thân Làng Mai

Vào ngày 4 tháng 4 Thầy bắt đầu hướng dẫn khóa tu 5 ngày ở Đại Học Hoàng Gia Thái Lan (Maha Chulalongkorn University) với đề tài Global Ethics (Đạo Đức Toàn Cầu). Gần 900 thiền sinh tham dự trong đó có đến 103 thiền sinh là người Indo. Trong 103 người Indo có khoảng tám mươi là thầy và cô giáo, có ông bà Hiệu trưởng một trường trung học 400 học sinh ở Medan, một hòn đảo lớn của INDO. Ngay trong bài giảng đầu Thầy đã giảng kỹ về cách nghe chuông và đi thiền hành, rồi 16 hơi thở. Ông Hiệu trưởng Indo ấy dự định đem tiếng chuông chánh niệm về thực hiện trong các phòng lớp học của trường để cả thầy giáo và học sinh được cùng thỉnh thoảng nghe chuông, dừng suy nghĩ, thở ba hơi rồi mới tiếp tục dạy và  học.

Sư cô Tuệ Nghiêm và thầy Pháp Dung đã phụ trách hướng dẫn tổng quát cho khóa tu. Anh Chân Đại Tuệ Hà Vĩnh Thọ rất tâm đắc khi thấy sư cô Tuệ Nghiêm, một sư cô trẻ, nhỏ xíu mà ngồi giảng thiền tập cho hai trăm vị thầy Nam Tông! Sư cô Tuệ Nghiêm không những nói hay mà còn nhắc nhở khéo léo rằng trong khóa tu này sẽ có 1000 người không ăn thịt ăn cá trong vòng năm ngày. Đỡ biết bao nhiêu là mạng sống: heo, bò, gà, cá v.v…

Ngày hôm sau, với hơn 150 trẻ em chưa bao giờ có dịp tu học ngồi nghe, Thầy đã giảng thần chú thứ nhất và dạy các em lập lại: “Mẹ ơi, con có mặt cho mẹ đây! Ba ơi, con có mặt cho ba đây!”, cùng với phương pháp thực tập thiền sỏi, một pháp môn dành cho trẻ con. Sau đó Thầy dạy 8 trong 16 hơi thở chánh niệm của Kinh An Ban Thủ Ý (là kinh mà quý thầy Nam Tông phải thuộc lòng) nhưng nội dung rất Đại Thừa. Tiếp theo là Chánh kiến qua kinh Bụt dạy thầy Ca Chiên Diên. Thầy thong dong đưa thiền sinh đi vào  Bát Chánh Đạo mà không ai nghĩ là đang nghe giảng đạo Bụt. Có nhiều giáo chức người Indo, đạo Hồi, mới đi tu lần đầu, thấy thích thú từ chuyện ăn chay sao mà quá ngon, đến việc thực tập sao mà đơn giản, lại sâu sắc dễ áp dụng trong đời sống hằng ngày. Đa số đã thọ Tam Quy và Ngũ Giới.

Thầy giảng cho thiếu nhi xuất gia nữ Thái Lan

Khóa tu này sư cô Chân Không hướng dẫn hai lần Thiền buông thư. Sau buông thư, sư cô hướng dẫn thiền lạy. Cái lạy thứ tư là vượt thoát sợ hãi về cái chết. Nhiều người thích thú chạy đến cảm ơn sư cô ngay sau khi được thực tập. Sau lần buông thư thứ hai ngày sau, sư cô còn giảng về làm mới. Nhiều cặp vợ chồng, cha mẹ con cái tìm đến để tỏ lộ lòng biết ơn sau khi thực tập làm mới thành công từ lời hướng dẫn thật chu đáo của sư cô. Nhiều thiền sinh thỉnh thư pháp về để duy trì sự thực tập tại nhà. Nhóm Indo hình thành một tăng thân mới sau buổi ăn trưa cuối cùng của khóa tu.

Ngày chót khóa tu có ngài Phó Viện Trưởng đến tham dự. Vượt ra ngoài cách trình bày khá lý thuyết của truyền thống Nam Tông về Tứ Đế, Thầy đã giảng giải thật tỏ tường, với hình vẽ minh họa súc tích cho biết thế nào là: Khổ, Tập, Diệt, Đạo… Rồi thầy dạy về con đường hết khổ… Thiên hạ nghe chăm chú, chao ôi là hạnh phúc. Thầy Phó Viện Trưởng cao hứng quá, vào giờ tặng quà đã nói một bài diễn văn ca ngợi Thầy bằng tiếng Anh rồi bằng tiếng Thái thật dài và thật hồ hởi!

Ngày 9 tháng 4 năm 2013

Từ khách sạn Aragon, Thầy cùng vài vị thị giả dạo xuống phố thăm đời sống thường nhật của người Thái. Cuộc sống bình dân ở đây không khác gì ở Việt Nam thương yêu. Mấy anh chị em chúng tôi còn mua được 10 loại quà sáng rất đỗi thân quen của thời thơ ấu như: chuối chín hườm, nướng lên và đập dẹp ăn với nước cốt dừa, bánh đúc lá dứa ăn với nước đường thắng, xôi nước dừa lá dứa… Chiều ấy Thầy giao cho sư cô Chân Không một bản nhạc do Thầy mới dịch và thêm lời từ bài In Gratitude (Biết ơn) để đại chúng cùng hát trước mỗi buổi thiền hành:

Giờ đây bên nhau cùng nhau cất tiếng hát thắp sáng ý thức “chúng ta có nhau”

Giờ đây bên nhau cùng nhau bước những bước vững chãi thích thú chính trên đất này.

Biết không? Ta còn bên nhau, sống vui bên nhau tháng ngày.

Khó khăn hay là gian nguy, có nhau bên nhau tức thì !

Với nhau ta còn tương lai, sánh vai ta cùng giúp đời.

Buổi tối, tại Đại sảnh đường Hoàng gia Paragon Siam, Bangkok có hơn 8000 người đến nghe thuyết pháp công cộng. 6000 người tham dự bên trong sảnh đường và 2000 người bên ngoài hành lang với màn hình lớn truyền trực tiếp. Thầy giảng thật khúc chiết. Lời Người đơn giản: “Ở đời thiên hạ tưởng có nhiều tiền, nhiều danh vọng và nhiều tình dục thì sẽ hạnh phúc. Nhưng vị ngọt thì ít mà chất đắng thì nhiều.”

Thầy dạy cách làm chủ cảm xúc mạnh để trị liệu thân tâm, trị liệu cho nhau, rồi cách thực tập năm hơi thở đầu trong 16 bài thực tập trong Kinh Quán Niệm Hơi Thở để đạt đến bình an tự thân mình trước. Sau đó mới giúp đỡ người thương, gia đình, đồng nghiệp và tới giúp cho Đảng Chính Trị của mình. Từ tự thân an bình, đến anh em đảng viên hòa thuận với nhau thì kêu gọi gì thiên hạ cũng tin tưởng. Mình phải là đảng đối lập xây dựng chứ không phải là đối lập để chống phá. Thầy chỉ dạy cách dùng lời ái ngữ. Thầy biết hai đảng hiện tại, đảng nào cũng yêu nước và muốn làm tốt cho đất nước. Nhưng vì hai bên lỡ làm đau đớn tổn thương nhau quá sâu nên bây giờ phải dùng lời ái ngữ và tình thương quê hương chân thật để làm lành những vết thương cũ. Đảng cầm quyền nên làm hòa, bước đầu tiên cho việc kết nối. Từng lời Thầy ngọt ngào làm sao, sâu lắng làm sao. Nhiều người Thái khóc, kính phục quá vị Thầy già thương người dân và đất nước Thái như thương đồng bào mình.

Khóa Tu Gia Đình và thanh thiếu niên

Từ 13.04 đến 17.04 là tuần lễ dành cho 1030 thanh thiếu niên cùng gia đình đến tĩnh tu trong hai khu nghỉ mát (resort) gần nhau của tỉnh Nakhonratchasima. Mỗi buổi sáng, toàn thể bốn chúng được nghe chung pháp thoại của Thầy. Thời khóa buổi trưa, chiều và tối thì dành cho từng nhóm. Bên 580 bậc cha mẹ thì được 20 vị giáo thọ lớn giảng dạy ở resort Wang Ree. Bên 450 sinh viên, học sinh thì được 18 vị giáo thọ trẻ cùng quý thầy, quý sư cô trẻ trong nhóm Wake Up hướng dẫn thực tập ở khu nghỉ mát cách nhau 15 phút lái xe. Trong số 450 người trẻ, có 300 người Thái cùng với 150 sinh viên từ Indo và 7 nước láng giềng. Đại chúng bất ngờ với sự có mặt của 15 em sinh viên đến từ Việt Nam, tuy không ghi tên nhưng đã  ở đến giờ chót. Lúc chia tay khóa tu ai cũng bịn rịn không muốn về. Nhóm Wake Up Thái  đã lớn  thật nhanh trong khóa tu này. Người trẻ thọ giới quá dễ thương. Chắc cha mẹ họ hạnh phúc lắm. Thị giả Thầy báo cáo rằng, Thầy ngồi trên lầu nhìn xuống và bảo là: Người rất hạnh phúc thấy các con xuất sĩ của Thầy tổ chức khéo, dạy giỏi, làm việc tinh chuyên và nhất là có tinh thần huynh đệ thương kính nhau, chăm sóc cho nhau, có tình anh em, có tình chị em rất vui. Các sư em xuất gia tu học giỏi đã nuôi dưỡng Thầy thật nhiều và Thầy đã có sự tiếp nối vững chãi trong hiện tại và trong tương lai.

Khóa tu xuất sĩ đầu tiên ở Làng Mai bên Thái

Ngày 18.04 đến 22.04 là ngày khai mạc khóa tu cho hơn 500 xuất sĩ Việt Nam – chỉ nói tiếng Việt – trong đó có hơn 300 vị xuất sĩ từ Việt Nam sang, chỉ cần xin con dấu thị thực tại biên giới là đủ. Quý Hòa Thượng, Thượng Tọa, quý Sư Bà không cần giấy mời của Làng mà vẫn tự tổ chức đi Thái thăm Thầy một cách dễ dàng nên ai cũng hạnh phúc! Khóa tu ngắn ngày nhưng rất súc tích.

Buổi sáng, Thầy giảng một bài tuyệt vời về chủ đề người tu phải biết chế tác hỷ lạc, chuyển hóa và xử lý khổ đau, tìm dịp để chế tác tình huynh đệ. Nhiều vị tôn đức cũng giật mình.

Buổi chiều là sự chia sẻ của chư tôn Đức: Hòa thượng Minh Nghĩa, ôn Từ Vân và sư bà Tịnh Nguyện.

Ngày thứ ba Thầy cho đặt câu hỏi. Có một vị tôn đức và một thầy tu trẻ nói con nghe thiên hạ trách là Thầy về thả một bè lau…Thầy cười  và trả lời bằng một bài thơ :

Thầy về thả một bè lau – Ơn sâu đã trả, nghĩa sâu đã đền – Tăng đoàn Giáo hội hai bên – Thoát vòng tranh chấp vững yên Tổ Đình.

Ban tổ chức khóa tu xin làm một buổi triển lãm thư pháp của Thầy như buổi triển lãm trong khóa tu xuất sĩ ở Làng. Thế là tầng 2 của nhà ăn chưa xây xong được biến thành phòng triển lãm với tre, tranh, lá. Ai cũng hạnh phúc với sự sáng tạo và hình thức trình bày khéo léo của ban tổ chức khi thời gian tuy ít mà vật liệu cũng không nhiều. Có một bức thư pháp lớn nằm trên một cái nền, rất đơn giản và nghệ thuật, vốn là… cái cửa sổ của căn nhà tranh. Các sư em ở Thái Lan, Việt Nam đều được chọn một bức thư pháp mình thích sau buổi triển lãm.

Buổi tụng kinh tại trung tâm Làng Mai Thái Lan mới

Trưa ngày cuối là phần chia sẻ về quá trình xây dựng Làng Mai Thái. Thầy Pháp Lâm nói về những ngày đói, nghe chuông báo giờ ăn mà vào trễ là không còn gì để ăn. Trong kho thì không bao giờ có mì ăn liền! Đói! Ban ngày làm đủ thứ nghề xây cất, chỗ ăn, chỗ ngủ, tối ngủ thiền đường hội ngàn đinh (!) thay vì thiền đường hội ngàn sao như thiền đường Xóm Hạ ở Pháp. Sàn thiền đường làm chỗ ngủ cho quý thầy, có quá nhiều đinh lởm chởm  mà hễ nằm lăn là rách áo, rách quần.

Tưởng chừng như là một giấc mơ, nhưng lại là sự thật về sự có mặt của tu viện Làng Mai Thái Lan bây giờ. Hẳn đó là một phép mầu, dựng nên với tinh thần gan dạ của sư cô Linh Nghiêm và bao nhiêu tấm lòng Bồ tát cư sĩ bất ngờ xuất hiện. Có lẽ chư tổ đã yểm trợ Thầy và động lòng thương xót mấy trăm vị xuất sĩ trẻ ham tu của Thầy. Có ba khu cư xá. Bốn mươi phòng cho quý sư cô, hai mươi phòng cho quý thầy. Mỗi phòng nếu chen chúc thì ở được năm người. Cũng có phòng học và sinh hoạt riêng. Tu viện dựa lưng bên sườn núi, rất thiền và vững yên.

Buổi tối là giờ chia sẻ – Be in. Văn nghệ xuất sĩ có nhiều màn rất hay, thầy Pháp Hữu có dịp hát nhạc rap nữa.

Khóa tu cho người Việt

Ngày 23 đến 29.04.2013 Bắt đầu khóa tu Tiếng Việt cho hơn 1000 người đến từ mọi miền của đất nước Việt Nam. Đặc biệt có cha, mẹ của các thầy và các sư cô sang Thái thăm con và tu học. Tổng cộng bốn chúng là 1450 người. Năm khu nghỉ mát (resorts) gần nhau chứa hơn 1000 thiền sinh. Số khác ngủ lại trong thiền đường nhỏ giữa các cư xá của quý sư cô và quý thầy tại Trung Tâm Làng Mai Quốc Tế ở Thái. Một số các thầy và sư cô, dù nằm trong danh sách người hướng dẫn vẫn phải sáng đi tối về vì không đủ chỗ ở cho tất cả xuất sĩ. Sở dĩ quá đông vì ban đầu giữ phòng cho những người có ghi tên, khoảng 600 người. Ai dè giờ chót lại có ba mẹ những vị xuất sĩ tham dự nên có thêm 350 người nữa và vào giờ chót như khắp nơi, gần 300 người Việt không ghi tên nhưng cứ đến. Không xếp chỗ thì… tủi thân. Quý sư cô, quý thầy rất dễ thương, thương các cô bác đi đường xa như vậy từ Việt Nam lặn lội xe đò, máy bay, taxi đủ thứ mới đặt chân đến được tận nơi này! Đúng là tri kỷ, không tiếp sao đành! Tùy thuận thu xếp rồi cũng cung cấp được chỗ ở  cho hơn 1200 người! Cô ca sĩ trẻ  Lô Thủy từ Hà Nội đến tu học cũng đã Quy Y thọ Năm giới. 1450 người Việt Nam được nghe Thầy thuyết pháp bằng tiếng Việt, được đi thiền hành, thiền tọa với Thầy, được thực tập thiền buông thư, thiền lạy rất hạnh phúc.

Ngày 28/4 người Thái có tục lệ lên đất mới để cúng dường lúc 11 giờ. Từ 5 giờ 30 sáng, Thầy đã làm Lễ Xuất Gia cho 26 Cây Hoa Gạo. Các sư cô sư chú mới có những tên thật đẹp: Trời Hiện Pháp, Trời Long Hoa, Trăng Thủy Chung, Trăng Sông Hằng, Trời Cát Tường, Trời Bình An, Trời Quang Đãng, Trăng Thường Chiếu, Trăng Ngàn Dặm, Trăng Lên Cao (Cao Đăng Nguyệt), Trời Nội Tâm, Trời Quy Ngưỡng, Trời Linh Cảm, Trăng Tháng Tám (Trung Thu Nguyệt), Trăng Thu Thủy, Trăng Thiên Thần (Thiên Sứ Nguyệt), Trăng Cẩm Tú, Trời Nguyện Ước (Thệ Ước Thiên), Trăng Non Cao (Cao Sơn Nguyệt), Trăng Kiều Diễm, Trời Hồn Nhiên (Thiên Chân Thiên), Trời Nắng Mai (Thần Hy Thiên), Trăng Rừng Thơm (Hương Lâm Nguyệt), Trời Kỳ Diệu, Trăng Truyền Kỳ, Trời Trong Sáng (Tinh Minh Thiên).

Ngày 29-04-2013, ngày cuối của khóa tu tiếng Việt là Lễ Truyền Đăng cho 15 vị giáo thọ mới. Đây là danh sách các vị được truyền đăng với bài kệ các vị ấy đã tiếp nhận:

Thầy Chân Pháp Thừa (Trần Nguyên Hiển)

Pháp mầu truyền lại từ xưa
Trước sau chỉ một Phật thừa mà thôi
Đã về đã tới nơi rồi
Độ ta mà cũng độ đời, không hai

Sư cô Chân Bội Nghiêm (Lê Phương Đông)

Giới thân ngọc bội đoan nghiêm
Định thân nuôi dưỡng chân thiền ngày đêm
Tuệ thân đắc pháp chân truyền
Hiện thân một đóa hồng liên rạng ngời

Thầy Chân Pháp Tú (Lê Minh Triều)

Vạn pháp muôn đời cẩm tú
Lắng nghe tiếng hải triều lên
Mây bạc trăng vàng biểu hiện
An nhiên từng bước chân thiền

Sư cô Chân Điển Nghiêm (Nguyễn Thị Ngọc Lộc)

Kinh điển chất đầy nửa túi
Cõi lòng rộng mở tinh nghiêm
Sông Hằng có bao nhiêu cát
Bao nhiêu thao thức thệ nguyền

Sư cô Chân Khanh Nghiêm (Trương Thị Lương)

Cát tường một đóa khanh vân
Đoan nghiêm diện mục pháp thân gọi mời
Bước thiền vững chãi thảnh thơi
Triều âm vang dội, đất trời thênh thang

Sư cô Chân Thám Nghiêm (Hồ Thị Thùy)

Non cao châu báu thám tầm
Giới thân nghiêm túc pháp thân tài bồi
Xuân về liễu thắm hồng tươi
Mở tung cánh cửa khung trời thênh thang

Thầy Chân Thánh Hiệp (Hồ Bửu Kiếm)

Chí đem thánh đạo vào đời
Phải nhờ hiệp khách một tay mới thành
Xuân về đào thắm liễu xanh
Bước chân vững mạnh, lộ trình thảnh thơi

Sư cô Chân Liên Lưu (Phạm Thị Thu Trang)

Tay nâng một đóa hồng liên
Nhiệm mầu hoa tạng lưu truyền pháp thân
Trí bi rạng ánh trăng rằm
Quê hương là chốn tăng thân xum vầy

Sư cô Chân Thâm Nghiêm (Hoàng Kim Xuân Dung)

Niệm lực hào hùng thâm diệu
Soi vào thế giới hoa nghiêm
Thấy được bản lai diện mục
Đồng cư trong cõi thánh hiền

Sư cô Chân Xướng Nghiêm (Phan Thị Minh Tâm)

Nhạc khúc đại đồng đang khởi xướng
Từng hàng tùng bách đứng trang nghiêm
Chân tâm mở lối trời cao rộng
Quê cũ về đây mãn thệ nguyền

Sư cô Chân Trình Nghiêm (Vũ Thanh Hồng)

Một cuộc hành trình kỳ lạ
Đi về xứ sở tịnh nghiêm
Hiểm nguy muôn trùng chẳng quản
Trong tay sẵn Kiếm Long Tuyền

Sư cô Chân Tri Nghiêm (Nguyễn Thị Thu Hồng)

Liễu tri vạn pháp là vô ngã
Trang nghiêm tịnh độ chính nơi này
Đã có tăng thân trong cuộc sống
Cơ duyên hóa độ ở tầm tay

Sư cô Chân Hướng Nghiêm (Vũ Kim Nhung)

Chảy về phương Đông một hướng
Đoan nghiêm dòng biếc Tào Khê
Tăng thân là quê hương đó
Bước chân địa xúc hãy về

Sư cô Chân Triệu Nghiêm (Dương Thị Hương)

Hóa thân triệu về đất tổ
Cùng nhau chăm cõi tịnh nghiêm
Bát ngát hương sen mùa hạ
Trong veo dòng biếc ngọc tuyền

Sư cô Chân Đồng Nghiêm (Nguyễn Thị Lành)

Hài hòa hai chữ đồng tâm
Nghiêm trì tịnh giới, pháp thân rạng ngời
Con đường tịnh lạc thảnh thơi
Đất lành chim đậu, một trời vô ưu

Các thầy, sư cô tân giáo thọ chụp ảnh lưu niệm cùng với Sư Ông

Ngày 30/04/2013 phái đoàn Làng Mai ra phi trường Bangkok và đã bay suốt đêm sang Hàn Quốc!

Hàn Quốc

Biết rằng sẽ rất mệt vì chuyến bay đêm nên Thầy xin ban tổ chức đừng cho giới truyền thông biết tin để khỏi đón tiếp hùng hậu như lần trước tại phi trường và để Thầy có thể về nghỉ liền. Cả phái đoàn về cư trú tại Trung Tâm Thiền Quốc Tế ở Seoul (International Seon Center). Chuyến đi này do cô Emi của đài Truyền Hình Phật Giáo Hàn Quốc tổ chức với sự cộng tác của các chùa dòng Tào Khê.

Ngày 02/05/2013 Tăng thân đi thăm thượng thủ Giáo Hội Hàn Quốc và họp báo tại đây. Có nhiều câu hỏi nghe rất thương, Thầy đã trả lời rất từ bi và cũng có nhờ thầy Pháp Dung trả lời khá xuất sắc cho một số ký giả trẻ. Hôm sau có nhiều bài báo đăng nhưng toàn tiếng Đại Hàn.

Ngày 03/05/2013 có buồi đối thoại trên truyền hình Thầy trả lời thầy Mishan về một số thắc mắc của người Hàn Quốc. Sau đó phái đoàn được khoản đãi cơm trưa ở đài truyền hình và lên đường tới chùa Woljeongsa, nơi khóa tu sẽ xảy ra vào ngày mai.

Khóa tu từ thứ bảy 04/5 đến 08/5 Đây là ngôi chùa mà Thầy, Thiền Sư Baker Roshi, Anh Arnie, chị Joan Halifax, chị Therese và Sư cô Chân Không viếng thăm năm 1995. Năm ấy họ trân quý Thầy, Sư cô Chân Không và thiền sư Baker Roshi nhưng không cho Joan Halifax, Arnie và Therese vào vì cho đó là cư sĩ! Lần này họ tiếp đón tăng thân rất chu đáo. Sáng ngày 4/05 có 5000 vị cư sĩ tới nghe hướng dẫn thiền đi. Họ có tục lệ hằng năm, đúng ngày nầy thì đi bộ năm cây số ở rừng cây sau chùa. Chùa muốn tập cho họ đi cho có chánh niệm hơn. Sau đó khóa tu tiếp tục bằng Pháp thoại của Thầy. Chùa mướn cả những khách sạn chung quanh mà chỉ chứa được có hơn 600 người. Tháng này hoa Đỗ Quyên nở đẹp vô cùng. Cả một mảng đồi màu tím, khung cảnh đơn sơ thanh tịnh trên núi dễ chuyển hóa lòng người. Thiền sinh ủ rủ ngày đầu đã chuyển buồn làm vui khá nhanh. Thầy Pháp Ứng và sư cô Linh Nghiêm trình bày pháp môn LÀM MỚI rất có bài bản! Thiên hạ thích lắm, nhất là mục thiền ôm trong chánh niệm với những người thân trong gia đình. Ngay các ông thầy tu hơi khó tánh cũng được chuyển hóa nhanh chóng. Ngày chót, các vị dân biểu nghị sĩ của vùng đến uống trà với thầy và Thầy cũng trả lời một số câu hỏi của họ.

Khóa tu Xuất Sĩ hai ngày tại Viện Trung Ương Tăng Già Đại Học tại Seoul ngày 08 và 09/05/2013. Hơn 500 tu sĩ đã tu học thật tinh chuyên và có khi hơi cứng. Buổi sáng Thầy hướng dẫn tổng quát xong thì buổi chiều có nhiều workshops nhỏ chia làm nhiều nhóm. Ngày thứ hai Thầy nói vấn đề Phật Giáo Dấn Thân (Applied Buddhism). Trường Thanh Niên Phụng Sự Xã Hội là điển hình dấn thân của thanh niên tăng trẻ. Có một chuyện mà Thầy nhắc hoài là Làng Mai chúng tôi phải chú tâm tới bốn điểm: Bốn mà là một: TU, HỌC, CHƠI và PHỤNG SỰ. Tu cũng vừa tu vừa chơi, Học cũng vừa học vừa chơi. Phụng sự cũng vừa phụng sự vừa chơi.

Khoá tu xuất sĩ tại Seoul

Chiều hôm đó trên nguyên tắc là đến 18 giờ 30 anh chị em tu sĩ sẽ chia ra thành 6 nhóm theo sự tự chọn của mình: nuôi dưỡng Bồ đề tâm, giáo dục thanh thiếu niên, đạo Bụt Áp Dụng trong đời sống hằng ngày, làm mới các giới luật… Nhưng mới 18 giờ đã xong buổi cơm chiều, mọi người tập họp trước sân Viện Đại Học, sư cô Chân Không chia sẻ vài bài hát thiền Làng Mai. Sau đó sư cô lại nghĩ tại sao không mời họ chia sẻ bài hát hay bài kinh gì hay của Hàn Quốc. Cuối cùng, hai bên cứ chia sẻ hết bài hát này đến bài khác, hết đạo ca thì đến dân ca. Đúng 18 giờ 30 thầy Viện Phó ra hỏi ai muốn đi nhóm workshop nào thì sự đáp ứng không nồng nhiệt lắm vì ai cũng đang tận hưởng năng lượng tình huynh đệ thoải mái và thân tình mới chế tác  được. Khi hỏi ai muốn ở lại tiếp tục hát vui thì tất cả đều đưa tay đồng ý 100%! Buổi BE-IN đó kéo dài hơn 2 giờ. Khi buộc phải dừng lại thì đã khuya. Hôm sau lúc từ giã, thầy Viện Trưởng nói : ‘‘Hồi chiều qua tôi đi ra định hỏi sao lại không đi chia thành nhóm pháp đàm, nhưng khi ra đây thấy thiên hạ chia sẻ vui quá đi, nên tôi (Hòa Thượng) cũng muốn hát một bài nhưng … không có ai mời tôi hết nên… thôi! Thiên hạ cười vui quá đỗi. Rốt cuộc thì thầy cũng hát được một bài. Phái đoàn Làng Mai đáp lễ lại bài “Không đến không đi”.

BUSAN và buổi thuyết pháp lớn nhất của chuyến đi

Khi chia tay Viện Đại Học để ra phi trường, Thầy đã bắt đầu mệt và đau ran ngực nhưng phải lên phi cơ liền để đi Busan, thủ đô Miền Nam – Nam Hàn. Thầy thấy trong người không khỏe, giây thần kinh giữa các bẹ sườn ngực sưng nhức, Thầy uống thêm thuốc trị viêm cho sớm khỏe để hôm sau còn làm việc. Ai dè thuốc phản ứng khiến Thầy xót ruột và đau quá. Thầy không dùng được chút cơm cháo gì hết suốt ngày thứ năm. Thầy lên phi cơ đi tiếp đến Busan, từ ba giờ chiều ngày đó đến khuya vẫn không ăn uống gì được. Khi mọi người đi ngủ, Thầy lã người nằm thở nhưng vẫn không ngủ được. Càng về khuya ruột càng xót quặn. Thầy muốn hỏi thăm thuốc tráng dạ dày như Phosphalugel nhưng hai thầy thị giả ngủ hết rồi. Đánh thức họ thì tội quá. Thầy chịu đựng cả đêm. Năm giờ sáng rạng ngày thứ sáu mồng 10/5/2013 Thầy mới đánh thức thầy Pháp Hữu dậy nhờ điện thoại xem quý sư cô có thuốc Phosphalugel không? May quá quý sư cô còn hai gói, đem lên lầu ngay cho Thầy. Uống xong tới 8 giờ rồi 9 giờ sáng Thầy vẫn còn đau và không dám ăn gì dù là vài thìa cháo. Thầy nằm im bất động. Đại chúng được biết ban tổ chức đã chuẩn bị hơn một năm mới quy tụ trên 10 ngàn người cho buổi nói chuyện này nên ban thị giả chưa dám tin cho họ biết. Tuy vậy các thầy thị giả đã báo động cho tăng thân xuất sĩ rồi, có thể các thầy Pháp Ứng, Pháp Dung và sư cô Chân Không phải thuyết pháp thay Thầy thôi. Đến 11 giờ rồi 12 giờ Thầy vẫn không ăn uống, không ngồi dậy nổi trong khi theo nguyên tắc là vào 15 giờ 30 Thầy đã phải thuyết pháp rồi. Lúc 13 giờ ban tổ chức báo tin ba sân lớn trước chùa Bemeosa nằm thành ba tầng với những màn hình to tướng, ở mỗi tầng đã đầy người mà thiên hạ vẫn tiếp tục lũ lượt kéo tới, đông quá, đông quá như ngày hội. Cứ đà này mà đi thì  vào 5 giờ 30 chắc cũng có ít nhất là 13 nghìn người vì mỗi tầng có thể có đến 4500 người.

Nằm thật yên một hồi lâu, Thầy tâm sự với chư Tổ: “Chư Tổ muốn cho người dân Đại Hàn nghe con nói pháp thoại thì chư Tổ hãy làm cho con mạnh lên, còn nếu không thì con đau cũng được, tùy ý chư Tổ!” Thầy nằm yên, không lo lắng. Hạt giống lo ngại trong Thầy đã được chuyển hóa từ mấy chục năm trước, nay Thầy càng thấy rõ ràng hơn. Ngày xưa, mỗi chuyến đi Mỹ, Thầy phải giảng pháp thoại cho hàng ngàn người tại những thính phòng rất lớn hoặc tại các trường đại học. Nếu Thầy bệnh thì sẽ ảnh hưởng nhiều thứ và sẽ làm cho không biết bao nhiêu người thất vọng. Vì vậy Thầy luôn thấy mình ái ngại. Mà tánh Thầy thì không muốn làm cho ai đau khổ và thất vọng hết. Thầy thực tập vài năm mới đi qua được tâm hành ái ngại ấy. Hôm đó, Thầy chấp nhận và bình an với tình trạng sức khỏe của mình. Thầy đã làm tốt nhất những gì Thầy có thể làm được, còn lại Thầy xin giao cho chư Tổ.

Rồi bỗng nhiên Thầy nghĩ: “Mình muốn chư Tổ giúp mình thì mình cũng cần giúp chư Tổ điều gì đó chứ!” Và Thầy gắng dậy, đi rửa mặt và cạo râu. Sau đó, Thầy đồng ý đi tới chùa Bemeosa chỗ thuyết pháp mà 13 ngàn người đang trông đợi dù là  chỉ để  có mặt mà thôi. Lúc đó là 14 giờ 15 phút, xe chạy mất 1 giờ 15 phút, vừa tới nơi, mười lăm vị đại lão Hòa Thượng Hàn quốc đã tới bao quanh Thầy, xin Thầy vui lòng báo tin dùm quần chúng và mời quần chúng đi tham dự ngày 27 tháng 9 tới đây chùa sẽ làm lễ Cầu Nguyện Hòa Bình cho Nam Bắc Hàn vì chưa bao giờ mà thiên hạ đi đông như thế. Thầy nói : ‘‘Cầu nguyện suông làm sao đủ. Quý vị phải tu, phải tổ chức những khóa tu học cho gia đình, trường học, cho giới doanh  thương, chính trị gia, dân biểu v.v…, trước ngày 27- 9-2013 đó!’’ Nói xong Thầy vịn vai hai thị giả Pháp Hữu và Pháp Nguyện đi vào trong. Hai thị giả nỗ lực hết sức chăm sóc cho Thầy bằng tất cả các phương pháp có thể, để cơ thể Thầy phục hồi trở lại. Mười lăm phút sau, Thầy đi ra hướng dẫn Niệm Bồ Tát Quán Thế Âm rồi bắt đầu giảng.

Thông điệp: Vấn đề chính là nỗi sợ hãi

Thầy có cảm tưởng là chư Tổ đã gửi thông điệp và muốn Thầy nói ra: “Rằng vũ khí nguyên tử hay vũ khí hạt nhân mà người Bắc Triều Tiên đang chế tác và thử nghiệm không phải là vấn đề mà vấn đề chính là nỗi sợ hãi. Tại vì người dân Bắc Triều Tiên có nhiều nỗi sợ. Họ sợ nước Mỹ, sợ Nam Hàn và khối tự do chiếm đóng họ nên họ mới phải chế tạo vũ khí hạt nhân”. Vì vậy chủ đề của bài pháp thoại đó là: ‘Vấn đề then chốt không phải là vũ khí hạt nhân’. Nếu tổng thống Obama biết làm cho Iraq, Iran hết sợ thì dầu có vũ khí hạt nhân cũng không có hại gì. Chư Tổ muốn Thầy truyền lại thông điệp đó và Thầy đã nói được như vậy. Thầy nói về sự hòa giải trong gia đình. Lấy ra khỏi gia đình những tri giác sai lạc của mình về mình và về người kia bằng sự lắng nghe phần mà mình chưa thấy rõ và phần người kia chưa thấy rõ về mình, thì tự nhiên hòa giải được và áp dụng.

Vấn đề Nam-Bắc Triều Tiên cũng thế. Phải thăm viếng, lắng nghe, đề nghị và chia sẻ cái thấy của mình. Lắng nghe sâu để hiểu tại sao. Nếu Nam Hàn muốn giúp đỡ, hoặc Bắc Hàn muốn giúp ra sao, mỗi bên nên trình bày ra mong ước của nhau, chứ đừng theo ý mình rồi đặt để lên họ cái thấy của mình. Người dân Hàn Quốc phải biết sử dụng gia tài đạo Bụt để làm an bình thân tâm, xử lý và làm chủ những cảm xúc lớn như giận dữ, sợ hãi. Phải tập lắng nghe nhau, hiểu và thương nhau để từ từ xây dựng tình thâm thành một khối. Thầy dạy tỉ mỉ cách đi đứng, ngồi, nằm, làm việc trong chính niệm, làm sao để không tán loạn tâm ý, để có định tâm, để nhìn rõ, thấy sâu hơn mà hành sử cho đúng pháp. Thầy dạy phải có những khóa tu để những cặp cha con, mẹ con nên liên hệ như thế nào để tái lập truyền thông, mọi người trong trường học, công sở, đảng phái, quốc hội phải tập lắng nghe nhau ra sao. Thầy thuật lại Thầy đã chia sẻ cách tu tập với những người Do Thái và Palestin như thế nào và vì thế Nam Hàn và Bắc Hàn nếu đi từng bước trong chánh niệm như thế thì sẽ thành công.

Thính chúng ngồi lặng yên nghe đầy hứng khởi và cảm động khi thấy được một hướng đi rõ ràng từng bước. Thầy nói xong một mạch 45 phút rất cô đọng rồi đứng dậy xá chào ra về. Trên xe, Thầy nhắm mắt giữ yên để hồi phục năng lượng! Các sư con biết Thầy rất mệt mà cũng thấy rất rõ nghị lực phi thường và tình thương cao quý trong lòng Thầy. Biết chuyện này, bất cứ sư con nào của Thầy cũng rơi lệ. Thầy của chúng ta đã vào tuổi 88 rồi đó.

Ngày hôm sau Thầy và thị giả bay về Seoul nghỉ ngơi trong khi quý thầy quý sư cô trong tăng thân đi thăm thầy Trí Huyền ở chùa Quan Âm rồi về Seoul dự Phật Đản. Buổi lễ thật huy hoàng với buổi diễn hành của hàng trăm xe hoa rất đẹp.

Chủ nhật 12/05/2013 có ngày Quán niệm và sinh hoạt Wake Up ngay tại Trung Tâm Thiền Quốc Tế. Thầy chỉ ra chia sẻ vài lời và sau đó quý vị giáo thọ đi theo đã dạy rất xuất sắc… Cuối ngày có một vị giám đốc của hãng Samsung đã tham dự từ đầu, đã tới và đưa danh thiếp. Ông hỏi nếu tăng thân cần gì và làm gì mà ông có thể giúp gì được thì cứ điện thoại. Sư cô Chân Không mỉm cười thật tươi xin ông thực tập giỏi để vợ con và nhân viên của ông nhờ!

Ngày thứ ba 14/05/2013. Lại có buổi thuyết pháp công cộng cho 10,000 người tại vận động trường Seoul. Thầy lại giảng tiếp những gì chưa chia sẻ hết trong ngày dạy ở Busan. Ban tổ chức hứa sẽ phiên tả hai bài giảng ở Busan và Seoul của Thầy thành một quyển sách và phổ biến  cho toàn quốc Nam và Bắc.

Hồng Kông

Ngày 15/05/2013 Thầy và Tăng thân lên đường đi Hồng Kông. Nghỉ ngơi tại chùa Liên Trì được hai ngày thì đến ngày 18/5/2013, Thầy và Tăng thân hướng dẫn một Ngày Chánh Niệm cho Hồng Kông Ed (Viện Đại Học Quốc Tế về Giáo Dục).

Buổi thuyết giảng công cộng cho 11,000 người tại Conventional Center – Hồng Kông

Ngày chủ nhật 19/5/2013, Chùa Liên Trì làm Lễ Phật Đản, Thầy thuyết pháp trước rồi mọi người làm Lễ tắm Bụt. Ăn cơm chánh niệm chung ở ngoài ‘‘sảnh đường rừng’’ (một khoảng rừng trong đất chùa được dọn sạch dùng làm pháp đường ngoài trời), xong sư cô Chân Không hướng dẫn thiền buông thư cho người lớn, và sau đó đại chúng đặt câu hỏi với Sư cô và những vị giáo thọ. Người trẻ thì được quý thầy quý sư cô trẻ hướng dẫn sinh hoạt rất vui bên sân trong.

Sáng thứ hai 20/5/2013 Tiến Sĩ Charles Yeung và Ban Quản Trị lo phần vật chất cho Viện Phật Học Áp Dụng tại Á Châu gặp Thầy và quý thầy quý sư cô đặc trách tu tập cho Viện. Thầy có nhờ ông tìm một trung tâm ở dưới phố để tránh ẩm ướt cho những vị xuất sĩ bị bệnh phong thấp. Thầy cũng dạy ông nên chọn một số nhân viên đến tham dự một khóa tu tập để có thể lo sức khỏe tinh thần và vật chất cho hàng ngàn người cộng tác trong công ty của ông.

Thứ ba 21/5/2013 là một ngày Chánh niệm dành cho 300 chuyên viên chăm sóc bệnh viện như bác sĩ, tác viên xã hội, y tá.

Từ ngày 22 đến 26/5/2013 là Khóa tu Chánh niệm tại Wu Kai Sang cho 1200 thiền sinh.

Ngày 27/5/2013 có buổi thuyết giảng công cộng cho 11,000 người tại Conventional Center của Hồng Kông, Phật tử cũng như chư tôn đức ở Hồng Kông đều rất thích buổi chiều hôm đó với sự hiện diện của Thầy và Tăng thân Làng Mai. Thính phòng rộng rãi có chỗ cho hơn 10,000 người này thường là để nghe các tài tử thượng thặng. Một tháng trước đây thôi, Phật Tử Phật Quang Sơn có tổ chức văn nghệ Phật Đản tại đây, cũng rất ồn ào. Vậy mà từ 14 giờ trưa ngày 27/5/2013 các thầy và các sư cô Làng Mai đã hướng dẫn thiền ca, thiền tọa, rất là thanh thoát nhẹ nhàng, thính chúng thoải mái… Cho tới khi Thầy ra giảng, thính chúng thật đông mà thật yên. Đại chúng Hồng Kông rất lấy làm ấn tượng. Sau khi Thầy và Tăng thân rời Hồng Kông, Phật tử vẫn đến Chùa Liên Trì tu tập ngày chủ nhật rất đông.

Đức- Viện Phật học Ứng dụng Châu Âu

Từ Hồng Kông Thầy và phái đoàn bay thẳng về Viện Phật Học Ứng Dụng Waldbroel, Đức. Ở Học Viện, Thầy được nghỉ ngơi nhiều hơn nhưng vẫn còn yếu. Học Viện năm nay thay đổi nhiều và đẹp hẳn ra. Các sư cô đã dọn qua chùa Đại Bi ở  nên năng lượng của ni chúng hùng hậu hơn. Công trình xây dựng Tháp Bao Dung cũng đã xong, rất hùng tráng. Tháp được dựng bằng những trụ gạch đúc sẵn từ trăm năm trước cất giữ ở tầng hầm. Những khối đá

Tháp chuông tại học viện EIAB

hình trụ này, được đúc từ thời Đức Quốc Xã, thay vì dùng vào việc phục vụ cho chính quyền cũ, nay đã trở thành một biểu tượng tâm linh, đem lại thật nhiều chuyển hóa, trị liệu và bình an. Nghe nói những trụ gạch này cũng có giá trị lịch sử nên phải xin phép chính quyền trước khi sử dụng. Đây là một tháp chuông Đại Hồng rất khác với những tháp chuông ở Làng vì có thêm giá trị lịch sử của Đức mà lại phải hài hòa với truyền thống Phật Giáo Việt Nam. Vị kiến trúc sư vẽ kiểu tháp chuông này có nghiên cứu về truyền thống châu Á, nên kiến trúc tháp chuông cũng nhẹ nhàng hơn một bản vẽ khác thuần châu Âu của vị kiến trúc sư trước. Xung quanh tháp chuông là một khu vườn nhỏ mang tên Vườn Chuyển Hóa có nhiều tượng Bụt, có con đường thiền hành mang tên Con Đường Vui đi quanh và dẫn xuống đường xe chạy nên người đi bộ bên ngoài có thể lên thăm dễ dàng. Đầu con đường là một cái cổng đơn sơ cũng bằng những trụ đá như vậy, có khắc câu “Cái này có vì cái kia có” bằng tiếng Đức và tiếng Anh.

Học Viện đã làm lễ cúng Đại Thí Thực ở tháp chuông Bao Dung và lễ Quy Y cho các vong hồn, uổng tử, rước linh từ tháp chuông vào trong bàn linh ở tiền sảnh học viện EIAB. Sau năm năm có mặt ở thành phố Wadbroel, hôm nay là lần đầu tiên bàn thờ linh của EIAB đã có linh vị. Sau đó Thầy đã thỉnh ba tiếng chuông Đại Hồng. Tiếng chuông rất hùng làm ấm cả Học Viện. Xung quanh Học Viện là nhà thương, nhà dưỡng lão mà xin được phép thỉnh chuông Đại Hồng sáng, tối (7g sáng và 6g tối, mỗi lần 10 phút) là cả một niềm vui lớn. Nghe nói mỗi khi các thầy các sư cô thỉnh chuông đều có người dưới phố lên nghe và rất thích. Ở một thành phố châu Âu mà mình được thỉnh chuông Đại Hồng ngay trung tâm thật là một điều may mắn.

Có hai khóa tu được tổ chức, một cho người nói tiếng Hòa Lan (4/6 – 9/6) và một cho người nói tiếng Đức (11/6 – 16/6).  Khóa nào cũng khoảng từ 500 đến 600 người như thường lệ. Năm nay các thầy và các sư cô Học Viện đã nói được tiếng Đức nhiều hơn nên khi được hướng dẫn tu học, thiền sinh rất hạnh phúc.

Khóa tu mùa hè 2013 (6/7 – 3/8) tại Làng

Mùa Hè năm nay trẻ con đến từ nhiều quốc gia đông quá, vượt trội những năm qua. Trẻ con đủ các lứa tuổi, từ 6 tháng được bố mẹ bồng, ẵm, địu đến khóa tu, đến các cháu mới biết đi lẫm đẫm cho tới thiếu nhi đã có thể đi vào chương trình mà các thầy, các sư cô và các bạn tình nguyện viên chăm sóc. Làng có chương trình dành cho thiếu nhi từ 6 đến 12 tuổi song song với chương trình dành cho teens (từ 13 đến 19). Các cháu dưới 6 tuổi không được chính thức tham gia chương trình nhưng vẫn có thể tới chơi với điều kiện là phải có cha hoặc mẹ đi kèm. Chương trình thực tập cho các cháu bao gồm thiền sỏi, thiền buông thư, thiền cam/quít, thiền gieo hạt giống, thiền làm thiệp… Các cháu cũng được dạy về hai lời hứa của thiếu nhi. Đến cuối khóa tu có rất nhiều cháu chính thức lên chánh điện thọ nhận Hai lời hứa. Mỗi tuần một lần, hai nhóm thiếu nhi và teens được thực tập làm mới với cha mẹ. Đây là một thực tập rất cảm động và mới mẻ cho rất nhiều gia đình. Bởi vì khi thực tập làm mới, cả hai phía đều thực tập nói lời ái ngữ và lắng nghe sâu, những điều mà ở nhà ít ai làm. Ở đây, các cháu thấy cha mẹ mình cũng có khả năng im lặng lắng nghe để đón nhận những gì mình muốn bộc bạch mà không phê bình, lên án hay phản ứng giống như ở nhà. Nhiều cặp cha mẹ và con cái đã khóc và nối lại được truyền thông sau những buổi làm mới đó.

Thầy ưu tiên cho các cháu thiếu nhi hỏi

Mùa Hè này mỗi tuần Thầy cho pháp thoại 4 lần, trong đó có một buổi vấn đáp. Thường thường trong các buổi vấn đáp, Thầy ưu tiên cho các cháu thiếu nhi hỏi trước, xong mới đến thiếu niên, rồi thanh niên. Người lớn hỏi cuối cùng. Có một bé lên nói với Thầy bé không hiểu được tình thương là cái gì,  bởi vì ba mẹ cháu tuy đã ly dị mà vẫn cứ cãi vả la lối nhau hoài. Tại sao họ không thể ở chung với nhau được? Bé vừa hỏi vừa nức nở khóc làm cho nhiều người lớn có mặt trong thiền đường không sao cầm được nước mắt. Có nhiều câu hỏi của các bé cũng rất “người lớn” như: “Làm sao để con có thể bớt lo lắng?”, “Tại sao con khổ?”, “Khi nóng giận con phải làm sao để giải tỏa nó?” “Con làm gì khi con mất ngủ?” Câu hỏi này chắc chắn là cũng là câu hỏi của nhiều bậc phụ huynh.

Canada và USA

83 ngày giảng dạy ở Bắc Mỹ Châu (7/8/2013 – 28/10/2013 )

Chuyến đi này không như các chuyến hoằng hóa  trước. Mỗi trung tâm đều có đại diện trong chuyến đi nên gặp nhau hai ngày đầu tại Toronto ai cũng mừng! Ban Tổ Chức Miền Đông Hoa Kỳ có sư cô Lăng Nghiêm và thầy Pháp Chiếu. Ngoài ra Bích Nham còn có các thầy Pháp Khôi, Pháp Không, Pháp Vũ và các sư cô Thệ Nghiêm, Giới Nghiêm, Chỉ Nghiêm. Thái Lan có sư cô Linh Nghiêm. Hồng Kông có sư cô Hành Nghiêm. Tu viện Mộc Lan có sư cô Hỷ Nghiêm và Xứ Nghiêm. Tu viện Lộc Uyển thì có quý sư cô Trung Chính, Hương Nghiêm, Kính Nghiêm, Mật Nghiêm, Mẫn Nghiêm và Tịnh Nghiêm. Từ Viện Phật Học Âu Châu ở Đức đến thì có thầy Pháp Trạch, sư cô Châu Nghiêm và Làng Mai bốn Xóm cũng tự  đề cử những người theo Thầy đi hoằng hóa, còn một số những người ở lại nhà chăm sóc xóm và các sư em và duy trì sự tu tập. Lo cơm cho Thầy trong chuyến là sư cô Hỷ Nghiêm và sư cô Bách Nghiêm đoạn đầu và sư cô Thao Nghiêm đoạn sau. Thị giả Thầy vẫn là các thầy Pháp Hữu và Pháp Nguyện. Tháp tùng với Thầy kỳ này cũng có các vị đệ tử lớn của Người như sư cô Chân Không, các thầy Pháp Đăng, Pháp Niệm, Pháp Dung, các sư cô Thoại  Nghiêm, Định Nghiêm, Tuệ Nghiêm, Bích Nghiêm và Thanh Ý.

Từ ngày 11 đến 16/8/2013: Khóa Tu cho Giáo Chức và những người thao thức về Giáo Dục Khóa tu với chủ đề Thầy cô giáo hạnh phúc sẽ làm thay đổi thế giới tại đại học Brock, Toronto có 1,326 thiền sinh tham dự, trong đó có tới 780 nhà giáo dục và 931 thiền sinh mới dự một khóa tu lần đầu. Ban tổ chức cho biết là còn 800 thiền sinh đang trong danh sách chờ đợi vì Viện Đại Học Brock không thể nào lo ăn nhiều hơn cho 1,300 người. Với số người này, Viện Đại Học phải dùng hai nhà ăn và mỗi nhà ăn chỉ nhận 660 người chia thành hai nhóm. Nhóm A có 330 người ăn trước, Nhóm B cũng 330 người chỉ vào phòng ăn 45 phút sau khi nhóm A đã ăn xong. Trong khóa tu này có tới 55 gia đình pháp đàm, trong đó có những nhóm riêng biệt cho Giáo sư đại học, Giáo sư trung học và sinh viên. Ngoài ra thanh thiếu niên và trẻ em (có khoảng 45 em) cũng có chương trình riêng. Thiền sinh tới từ Mỹ, Mexico, Canada… ai cũng khao khát tu học, hết lòng thực tập và trông cậy vào sự thực tập Chánh Niệm như một hướng đi cho tương lai của ngành giáo dục hiện đại.

Ngày 11/08 sau lời khai thị của Thầy, quý thầy quý sư cô đã niệm danh hiệu Bồ Tát Avalokiteshvara để mở đầu cho khóa tu rất trang nghiêm và cảm động. Thầy bắt đầu buổi hướng dẫn tổng quát với những lời hướng dẫn ngắn gọn về thiền hành trong khoảng 15 phút: ‘‘Thiền hành là một phương pháp thực tập mầu nhiệm để có thể sống một cách sâu sắc trong giây phút hiện tại của đời sống hàng ngày. Mỗi bước chân đều có thể đưa chúng ta trở về với ngôi nhà đích thực của mình ngay bây giờ và ở đây”. Thầy còn kể một câu chuyện về cô phóng viên của tờ Témoignage Chrétien ở Paris về tới Làng với dự định là viết một bài về thực tập Chánh Niệm. Cô ở lại xóm Mới hai tuần, và mặc dù cô đã nghe tất cả những lời hướng dẫn về thiền hành nhưng buổi đầu tiên khi cô thực tập, tâm cô đã “từ chối” không chịu đi theo đôi chân của cô. Nhưng chỉ sau đó 15 phút, cô đã có thể đưa tâm trở về và tận hưởng từng bước chân của mình. Khi trở về cô đã viết một bài báo về Làng Mai với tựa đề: Xứ sở của giây phút hiện tại. Thầy khen bài báo đó rất hay vì nó đã được viết bằng chính kinh nghiệm thực tập của cô phóng viên.

Sau đó, Thầy mời thầy Pháp Hải và sư cô Tùng Nghiêm lên chia sẻ về những thực tập cụ thể trong khóa tu. Trước khi đi nghỉ Thầy mời đại chúng sáng hôm sau đi thiền hành với Thầy vào lúc sáu giờ sáng trước buổi ngồi thiền.

Vì thiền sinh khá đông nên sáng hôm sau, ban tổ chức chia thành hai nhóm để đi thiền hành. Một nhóm do Thầy hướng dẫn và một nhóm do sư cô Trung Chính (tu viện Lộc Uyển) hướng dẫn đi từ hai tòa nhà của đại học Brock. Khi Thầy ngồi xuống nghỉ thì nhóm do sư cô Trung Chính hướng dẫn cũng đã tới nhập vào và sau khi ngồi yên lặng mười lăm phút, Thầy dẫn đại chúng về thiền đường bắt đầu giờ thiền tọa.

Chia sẻ ưu tư cho nền giáo dục Việt Nam

Trước khi đi Bắc Mỹ, thầy Pháp Dung đã gửi một lá thư cho ông Bộ trưởng bộ giáo dục và đào tạo Việt Nam Phạm Vũ Luận để chia sẻ về ước mơ: Đem chánh niệm vào các lãnh vực giáo dục Việt Nam. Trong lá thư thầy Pháp Dung có chia sẻ: “Có thể Việt Nam đang nhìn về phương Tây để tìm kiếm một mô hình giáo dục cho đất nước mình. Tuy nhiên, chúng tôi nhận thấy rằng Việt Nam vốn là một đất nước giàu truyền thống văn hóa, trong đó giáo dục là một khía cạnh thiết yếu và quan trọng của nền văn hóa dân tộc. Lịch sử Việt Nam đã có biết bao vị thầy lỗi lạc đáng để chúng ta kính ngưỡng và học hỏi. Tình nghĩa thầy trò cũng là một di sản văn hóa quý giá và độc đáo của Việt Nam. Thật vậy, nghề giáo luôn được đánh giá cao và rất được quý trọng trong xã hội Việt Nam. Vào dịp lễ Tết, các bậc phụ huynh và học sinh đều đến thăm thầy cô giáo để bày tỏ tấm lòng quý kính và biết ơn của mình. Không những vậy, Việt Nam còn có ngày lễ truyền thống để tôn vinh các nhà giáo, đó là ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11. Tuy nhiên, chúng tôi cũng đồng thời nhận thấy rằng truyền thống giáo dục của Việt Nam hiện đang gặp nhiều khó khăn và thách thức trước tình trạng các trường học hiện chú trọng quá nhiều vào thi cử và bằng cấp, giáo viên và học sinh ngày càng bị áp lực căng thẳng và không có sự thực tập để giúp họ lắng dịu thân tâm và chăm sóc các cảm xúc mạnh. Chính vì vậy mà chúng tôi mong muốn cung cấp một chương trình đào tạo có khả năng đưa sự thực tập chánh niệm vào trong mô hình giáo dục hiện đại, đồng thời giúp duy trì và nuôi dưỡng tình nghĩa thầy trò trong trường học.” Lá thư đã nhận được nhiều phản hồi tích cực của các bạn trẻ trong đó có giảng viên, sinh viên, học sinh tại Việt Nam.

Các bài pháp thoại ngày 13 và 14 tháng 8 đã được đưa trên Pháp đường trực tuyến. Ngày 15/8, thiền sinh được đặt câu hỏi trực tiếp với Thầy. Ước mong các thầy cô và các bạn sinh viên, học sinh Việt Nam có thể thừa hưởng được tuệ giác của Thầy và ứng dụng những thực tập chánh niệm vào trong việc giảng dạy cũng như học tập của mình.

Ngày 16/8/2013 Hơn sáu trăm thiền sinh đã ghi tên tiếp nhận Năm phép Tu Tập Chánh Niệm. Thật là cảm động khi thấy sáu trăm vị “đưa đò” quỳ xuống nhận Năm phép tu tập như là dụng cụ để nhắc nhở mình đi về hướng đẹp đẽ đó cho thế hệ học trò mai sau.

17/08/2013 Có buổi thuyết pháp công cộng ở Sony Centre, Toronto: 4,800 vé bán ra đã hết từ lâu rồi nên ngày hôm đó có một số vé vào cửa, thiên hạ bán chợ đen 400 dollars thay vì 60 dollars. Ai mà ngờ rằng vé đi nghe thuyết pháp cũng có giá chợ đen.

18/08/2013 Ngày Quán Niệm cho thiền sinh Việt Nam. Đồng bào Việt Nam quá hạnh phúc được nghe thuyết pháp bằng tiếng Việt dù ai cũng biết tiếng Anh.

Ngày 19/8/2013 Thầy và tăng thân lên đường về lại Tu Viện Bích Nham tại tiểu bang New York bằng xe buýt.

Ngày 20 đến ngày 24/08/2013 Thầy nghỉ ngơi, ngồi lắng nghe và đi thiền hành với các con xuất sĩ của Thầy. Trong thời gian này có gia đình anh John Hussman tới tu tập. Sư cô Chân Không đã chia sẻ nhiều về các pháp chỉ, quán, pháp môn tưới hoa, lắng nghe, làm mới, cho vợ và con của anh. Anh rất cám ơn.

Từ ngày 25  đến ngày 30/8/2013 Khóa Tu dành cho 1000 người nói tiếng Anh. Lại cũng một danh sách chờ đợi khá dài. Văn phòng tu viện Bích Nham ghi đến người thứ 800 thì quý sư cô quyết định khóa sổ nhưng những thiền sinh “đặc biệt” như nhân viên Parallax hay những vị Tiếp Hiện làm việc thiện nguyện mấy tháng nay, ba mẹ các thầy sư cô cũng khá đông nên số người lên tới 1,015 rồi mà danh sách chờ đợi cũng còn quá đông. Khi con số chờ đợi lên đến 600 người, sư cô Lăng Nghiêm nói đã mướn hết các hotels lân cận rồi, không thể nào nhận thêm được.

Ngày  01/9/2013 Ngày Chánh Niệm gây quỹ cho Tu Viện Bích Nham. Xe hơi đậu nghẹt cả các đường lân cận và thiền đường Đại Đồng của Bích Nham trở nên quá nhỏ. Quý thầy mướn 500 cái ghế để đặt hai bên hiên mà cũng không đủ. Thính chúng ngồi ngay trên sân đá, quanh chiếc hồ xinh xắn mới xây trước thiền đường để nghe pháp.

Triển Lãm Thư Pháp của Thầy tại ABC Homes, New York

Ngày 05/9/2013 Khai trương 4 tháng Triển Lãm Thư Pháp  của Thầy ở trung tâm ABC New York, số 80 đường Broadway. Cả năm trước thầy Pháp Chiếu và, thầy Pháp Nguyện đã làm việc với công ty ABC Home cho cuộc triển lãm này. Có tiếp tân và họp báo. Có bác sĩ  Deepa Chopra tới tham dự và giới thiệu về Thầy. Đài truyền hình Fox News có 2 phút 30 giây chiếu về buổi triển lãm này vào tháng 12. (Xem Video)

Ngày 6/9/2013 Nghỉ ngơi tại New York

Vào ngày 07/9/2013 Có buổi thuyết pháp Công Cộng tại  Beacon Theatre, NYC, lúc 3 giờ chiều. Lần đầu tiên anh Hoàng Anh Sướng, một ký giả tự do ở Việt Nam qua, rất ngạc nhiên thấy sao người tới nghe thuyết pháp đông đến thế và nghe nói phải mua vé trước ba bốn tháng. Rất đông người xếp hàng vào cửa. Màn hình thật sang, thật to nằm bên trên nên dù phải ngồi chỗ xa cũng thấy mặt Thầy và tăng thân xuất sĩ khá rõ. Sau khi Thầy thuyết pháp, sư cô Chân Không nhắc về triển lãm Thư Pháp của Thầy tại ABC Home ở Broadway. Thiên hạ tới viếng thăm và thỉnh thư pháp rất nhiều khiến tiệm này yêu cầu cho họ trưng bày thư pháp của Thầy trong suốt năm.

Ngày Quán niệm ở World Bank (8/9/2013) Xe buýt chở mọi người từ New York City đi Washington DC sau khi ăn sáng. Quý thầy và quý sư cô trong ban tổ chức giỏi quá nên mọi việc xảy ra thật nhẹ nhàng trôi chảy. Tới Washington DC đã có phòng cho quý sư cô, quý thầy trong một khách sạn riêng mà World Bank dành cho tăng thân.

Ngày 09/9/2013 Thầy mạn đàm với ba nhân vật quan trọng tại World Bank –Ngân Hàng Thế Giới Panel: một là chủ tịch ngân hàng Jim Young Kim, hai là Khoa học gia Richie Davidson vốn đã đạt nhiều thành quả về nghiên cứu bộ não của những người chuyên thiền quán và ba là ông Brian Davey, giám đốc chương trình An Sinh Xã Hội cho toàn thể nhân viên WB. Mỗi ông chỉ nói có mười phút và xin để giờ cho họ được học thêm với Thiền Sư. Tiến Sĩ Richie Davidson cứ nhìn Thầy như uống những điều Thầy nói và cứ cười hoài có vẻ hạnh phúc lắm.

Ký Giả Hiệu Minh, cũng là nhân viên lâu năm của World Bank có viết một bài về sự kiện này đăng trên blog Hiệu Minh.

Ngày Quán niệm tại World Bank

Ngày Quán Niệm tại World Bank (10/9/2013) dành cho nhân viên làm ở đây. Nhân viên Ngân Hàng Thế Giới này lần đầu tiên được hướng dẫn ĐI trong chánh niệm, ĂN trong chánh niệm và LÀM VIỆC trong chánh niệm. Lần đầu tiên cả ngàn nhân viên thực tập ra đi thiền dọc theo lề đường thành hàng dọc dài, im lặng hùng tráng mà thảnh thơi. Hình như ban tổ chức đã quên xin phép Cảnh Sát Công Lộ, họ ngạc nhiên nhưng sau đó vẫn vui vẻ chận đường cho đoàn người đi qua. Khách trong quán nước bên đường rất cảm phục. Chiều hôm đó nhân viên tham dự có dịp đặt những câu hỏi cho quý thầy, quý sư cô giáo thọ. Họ rất tâm đắc vì pháp môn tuy đơn giản mà áp dụng được, bằng cớ là những thầy, sư cô trẻ như họ hay như em hoặc cháu của họ mà thực hành được và có cái thấy sâu sắc được nhờ luyện tập pháp môn này. Họ có cảm tuởng họ cũng sẽ làm được. Một cô nhân viên viết trên tường World Bank rằng chúng tôi tuy là đạo Chúa nhưng cảm thấy thoải mái áp dụng phương pháp thực tập của ông thầy tu này, pháp môn không có vẻ gì là một cult (sect phái cuồng tín) và tôi tin là tôi có thể dùng cách này mà hoàn thành được dự án rất khó mà tôi đang làm.

Ngày 11/9/2013 Tăng thân lên xe buýt đi từ Hotel của Washington DC về Boston. Thầy và ban thị giả cư trú ngay Boston Plaza Park Hotel, nơi có khóa tu hai ngày cho 1.120 người thuộc giới y khoa và tâm lý trị liệu. Tăng thân xuất sĩ khá đông nên ở tại một nhà khách gần đó. Sáng sớm thứ Bảy ban Giáo Thọ gồm có John Kabazin, Dr. Lilian Cheung và 4 vị khác. Ngày thứ hai 12/09/2013 là ngày của Thầy và tăng thân xuất sĩ Làng Mai hướng dẫn cho thiền sinh. Tăng thân chào thiền sinh bằng buổi hô canh và thiền hướng dẫn. Thầy lên thuyết pháp hướng dẫn tu học và để dành 45 phút sau cho đại diện thiền sinh đặt câu hỏi. Tiến sĩ John Kabazin và các giáo sư danh tiếng của Harvard đặt nhiều câu hỏi khá hóc búa nhưng Thầy như trái cây chín muồi, nói gì cũng sâu sắc, cũng gỡ rối được cho mọi người với rất nhiều từ bi cho nên ai cũng hạnh phúc. Có người đã tham dự hằng chục khóa tu với Thầy rồi mà nghe lại những hướng dẫn hôm đó của Thầy vẫn thích như thường vì họ nói mỗi lần Thầy cầm đến cái gì là lại thành mới tinh.

Buổi chiều Sư cô Chân Không hướng dẫn thiền buông thư rồi hướng dẫn làm mới tình thâm. Ngay sau đó là trả lời những câu hỏi của thiền sinh. Sáu ông giáo sư phụ trách trả lời với nhiều chức vụ khá lớn của Trường Đại Học cùng các sư cô Tùng Nghiêm, Chân Không và thầy Pháp Hộ đại diện cho Làng Mai. Ban đầu ông tiến sĩ này hỏi ông kia. Ông kia trả lời lý thuyết tràng giang đại hải. Thấy nói lý thuyết quá, sư cô Chân Không bèn đưa tay lên xin phép các chuyên gia để thiền sinh đặt câu hỏi. Bên dưới quần chúng vỗ tay hoan hô đề nghị của sư cô.

Ngày 13/9/2013 Tăng thân nghỉ ngơi tại Boston, Thầy cho mời anh Chân Đạt, các chị  Chân Quy, Chân Hỷ Ca (Hà Thanh) và chị Thanh Giới đến chơi. Chị ruột của sư em Lân Nghiêm cúng dường bánh cuốn. Ăn xong chị Chân Hỷ Ca còn hát cho Thầy nghe lần nữa  bài “Bên Mé Rừng Đã Nở Rộ Hoa Mai.”do chị phổ nhạc.

Thuyết Pháp Công Cộng tại thánh đường Trinity (Trinity church–14/9/2013) Nhà thờ rộng mênh mông nhưng hôm nay thiên hạ ngồi đầy bốn phía. Ông Linh Mục Trưởng có lẽ đã đọc nhiều sách của Thầy nên đã trích rất nhiều đoạn trong sách Bụt Bản Môn Chúa Vĩnh Hằng (Living Buddha, Living Christ) của Thầy để giới thiệu Thầy.

Ngày hôm sau 15/9/2013 có buổi ngồi thiền và thuyết pháp công cộng tại quãng trường trước thánh đường Trinity Một giờ trưa, trời nắng chang chang mà mình đã hẹn sẽ ra ngồi thiền và thuyết pháp cho dân thành phố Boston nên thầy nào, sư cô nào cũng đội nón lá. Ngồi dưới nắng chang chang mà cả quãng trường đầy nghẹt người. Hơn hai nghìn người tham dự. Thầy cho thiền hướng dẫn và sau nửa giờ, Thầy đã dạy thêm về các câu thần chú của Làng Mai. Người dân Boston rất cảm động và thích thú với pháp môn mới. Đa số là những người đã nghe thuyết pháp trong ngày hôm qua chính thức. Nhưng hôm nay vì khỏi mua vé vào cửa nên có một số khá đông, số người chưa hề đọc sách gì của Thầy vậy mà khi nghe giảng xong vì quá thích thú nên đã đến xin địa chỉ và tìm cách liên lạc để đến học hỏi thêm về chánh niệm.

Ngày 16/05/2013 Tăng thân và Thầy về đến Tu Viện Mộc Lan thì trời đã chiều.

Miền Nam  Hoa Kỳ (tiểu bang Mississippi)

Khóa tu tiếng Việt chủ đề “Sức Mạnh Tình Thương” từ ngày 19 đến 22/9/2013
Magnolia Grove Monastery, Batesville, Mississippi

Người Việt ghi tên chỉ có 380 người thôi, nhưng tới khi bắt đầu khóa tu thì lên con số 487 rồi ngày hôm sau 520 người. Ngày chót lên đến 625 người. Đại chúng quá hạnh phúc với những pháp môn mới. Như đã nói Tu Viện Mộc Lan nằm giữa Hiệp Chủng Quốc nên dân chúng Miền Trung Bắc Hoa Kỳ như Chicago, Mineapolis đến đông, mà cũng có người từ Detroit, Niagara Falls và Totonto nữa. Phần đông đồng bào lái xe 10, 12 đến 18 giờ đồng hồ để được thấy Thầy. Bên Florida đông người về tu học lắm, có nhiều xe chở trái cây Việt trồng ở Florida đem đến tặng Thầy và tăng thân. Thầy giảng rất “ngầu”. Ngày chót “hạnh phúc bên nhau” (be-in) thật cảm động. Mọi người tham dự hết mình. Thầy Pháp Hữu và sư chú Pháp Triển hát nhạc Rap với lời chánh niệm quá tuyệt vời. Người trẻ lên tinh thần lắm. Các sư cô thì có màn hóa trang các loại áo người Việt, nam và nữ, từ thời thật xưa đến ngày nay. Từ những ông đồ nho xưa, từ những chiếc áo tứ thân miền Bắc đến áo mốt Hà Nội, Sài Gòn, đến những cô gái bình dân mặc áo bà ba miền Tây Nam Bộ. Các sư cô toàn là người còn trẻ mà tâm bình an, chỉ tính chuyện giúp vui cho mọi người chứ không tính chuyện thời trang hấp dẫn để câu khách như ở ngoài đời nên khi “các người mẫu” xuất hiện thật là đẹp khi mặc những loại áo ấy vào mà thật ra các trang phục ấy đã được lấy ra từ những bức màn cũ, khăn trải bàn, v.v… Các sư cô đi đứng dịu dàng, thong dong, bình an không có cái õng ẹo của các cô người mẫu. Thiên hạ ngạc nhiên trầm trồ và thán phục, cười vui ơi là vui.

Ngày 23/9/2013 Thầy có thì giờ ngồi chơi với đệ tử xuất sĩ ở Mộc Lan.

Tờ báo tại Memphis viết về khoá tu ở Mộc Lan

Khóa tu nói tiếng Anh ở Mộc Lan từ ngày 24 đến ngày 29/9/2013 – Khóa tu tiếng Anh có đến 1,000 người ghi tên. Một số người ở khách sạn bên ngoài nhưng đa số ở luôn trong tu viện, cắm lều đủ loại. Người Mỹ chịu chơi hơn người Việt vì sẵn sàng ngủ ngoài lều vải dù trời mưa. Rất nhiều chiếc lều vải to được dựng lên vì cả gia đình cùng đi, gồm cha mẹ con cái. Người Việt Nam ở Hoa Kỳ toàn là người đã lập nghiệp lâu năm nhưng không thích ở ngoài lều vải, còn người Hoa Kỳ thì sẵn sàng cắm lều cùng khắp. Khóa tu rất hùng tráng. Có rất nhiều ký giả, văn nhân Hoa Kỳ, xưa là đệ tử của Mục Sư Martin Luther King nên họ viết một bài báo rất lớn tại Memphis chiếm cả trang đầu tờ nhật báo. Điều này rất lợi lạc cho trung tâm Mộc Lan vì họ nhắc đến mối thâm tình giữa Martin Luther King với Thầy và xem sự hiện diện của Tu Viện của Thầy như làm sống dậy tinh thần vị Bồ tát tên King của dân da màu và dân trí thức tiến bộ vùng nầy. Cái nhà nguyện mà Mục Sư King thuyết pháp lần chót trước khi lên xe đi Memphis và bị ám sát ở Memphis chỉ cách tu viện Mộc Lan có ba cây số thôi. Cũng lạ thật, giống như năng lượng Mục Sư King đã khiến Phật tử Việt Nam tới đây, chọn mảnh đất này để làm sống dậy nếp sống tâm linh cho người dân vùng này. Có cả bà Susie Westmoreland, con gái lớn của Tổng Tư Lệnh Quân Đội Hoa Kỳ Westmoreland ngày xưa tham dự. Bà tới với con trai, con dâu và cháu nội. Bà là đệ tử Năm giới của Thầy từ lâu rồi. Dĩ nhiên lần đầu tiên khi bà tới tu cũng có nhiều nước mắt chuyển hóa. Bà đã lạy xuống cùng với cha của bà (ở bên trong) để cùng bỏ xuống đất những cộng nghiệp mà ba của bà vì phận sự của một công dân Mỹ mà phải tạo ra bao nhiêu là nghiệp. Nay bà theo Thầy để được thay cho cha mà sám hối.

Ngày chót thiền sinh quy y rất đông, đông hơn người Việt nhiều. Chỉ cần theo dõi một nhóm pháp đàm là chúng ta có thể thuật lại không biết bao nhiêu là ví dụ chuyển hóa. Trong một nhóm kia có một cô thiền sinh khoảng 27 tuổi. Ngày đầu ngồi chung trong nhóm pháp đàm cô nói: “Xin lỗi, tôi không có gì để chia sẻ, tôi bị ép đi đến đây”. Suốt mấy buổi pháp đàm cô này giữ im lặng nhưng đến ngày chót cô thuật lại: “ba ngày nay tôi không mở điện thoại cầm tay vì bỏ quên ngoài khách sạn. Nhưng sáng nay trở lại khách sạn mở điện thoại, có nhiều tin buồn mà nhất là một cái tin khiến tôi nổi điên lên suýt quăng luôn cái điện thoại. Bỗng tôi chợt nhớ phải trở về với hơi thở. Tôi hít vào…ô! Cái gì thế? Tôi đang hít thở à? Mấy bữa nay tôi rất ghét những điều mà mọi người cứ lải nhải: thở vào thở ra, tâm mình chuyên chú nơi hơi thở vào, tâm mình chuyên chú nơi hơi thở ra… Trời đất ơi, tôi mà cũng thở nữa à? Và tức cười nhất là lúc đó tâm tôi có dịu xuống và không còn nhu yếu ăn thua đủ với cô nàng kia trong sở của tôi. Tôi lại có khuynh hướng muốn trở về sở nói lời ái ngữ với cô ta và tìm cách làm hòa với cô ấy.” Sau buổi ấy, cô này hỏi thăm rất kỹ về sự có mặt của những tăng thân vùng cô ở và hỏi thăm phong trào Wake Up có đến được gần chỗ cô ở không?

Ngày 29/9/2013 Ngày chót của khóa tu tiếng Anh mà cũng là NGÀY CHÁNH NIỆM của Tu Viện Mộc Lan với chủ đề Healing Yourself is Healing the World (Trị liệu cho ta và cho thế giới). Nhờ tờ nhật báo tên The Panolian quảng cáo mà hơn một ngàn người tới thêm với con số 1000 thiền sinh đang tu.

Ngày 30/9/2013 Tăng thân bay về tu viện Lộc Uyển, vùng nam Cali.

Những ngày không có khóa tu Thầy trò đã leo lên núi cao ngồi thiền trên những tảng đá già mấy nghìn năm tuổi, ngắm mặt trời lên hay mặt trời lặn. Các thầy Pháp Dung, Pháp Khôi, Pháp Lưu đi xa Lộc Uyển lâu nên vừa về là tối tối xách túi ngủ đi lên núi ngủ trên những tảng đá lớn giữa trăng sao cho thỏa chí. Sáng hôm sau quý thầy có than là giữa khuya thì khá lạnh. Đêm đêm mình ít nghe tiếng Coyotees như ngày xưa.

Trong chuyến đi này cả ba trung tâm của Làng Mai tại Hoa Kỳ đều thiếu mưa. Ngày đến Bích Nham, ngồi trên xe thầy đã chú nguyện. May thay Bích Nham có nhiều trận mưa khi thầy về.  Trên đường từ phi trường Memphis về Mộc Lan cũng vậy, Thầy đã cầu nguyện đất Mẹ và cha Trời  cho mưa và đã có mưa, Rồi đến Los Angeles cũng vậy. Thầy đã chú nguyện nhiều ngày và cuối cùng đã có mưa ở tu viện Lộc Uyển. Bao nhiêu loài được sống dậy ở núi rừng. Chỉ  trong ba hôm, các cây sages đã cho ra những nhành lá mới. Hạnh phúc lớn làm sao!

Khóa tu cho người Việt (từ ngày 04 đến 08/10/2013) có 800 người ghi tên. Rất nhiều người Việt không chịu ghi tên đi trọn khóa tu nhưng chỉ muốn lên một ngày thứ Bảy hoặc Chủ nhật để thăm Thầy thôi. Họ nói người già không lái xe được, phải chờ ngày thứ Bảy hoặc Chủ nhật khi con cái nghỉ việc mới năn nỉ họ chở đi, để cho má hay ba được nghe pháp của “ông thầy già” của ba má. Quý thầy quý sư cô trẻ không đồng ý, định khóa cửa cổng Tu Viện suốt năm ngày có khóa tu. Các sư cô thuộc thế hệ trước (như sư cô Chân Không, Trung Chính) phải năn nỉ tìm ra một giải pháp thỏa hiệp để cho vui vẻ cả Làng! Sư cô Chân Không tình nguyện sáng Chủ nhật sẽ lên thiền đường sớm, hướng dẫn cho các vị mới tới không biết luật chung trong những ngày giữa khóa tu của tu viện. Đúng như dự đoán, ngày Chủ nhật 6 tháng 10 2014, có nhiều người tri kỷ như nhà văn Doãn Quốc Sỹ được các con đưa lên thăm Thầy. Anh đã 92 tuổi rồi. Mặt anh hiền như Bồ tát. Nhưng bây giờ bộ nhớ trong óc anh đã khá cũ nên anh hay quên. ‘‘Cô Chín’’ (là sư cô Chân Không) gặp anh thì anh em mừng quá. Nhưng anh đã quên ‘‘Cô Năm’’ (là giả danh thầy Nhất Hạnh hồi anh còn ở tù) rồi! Khóa tu này các cháu Bảo Lang, Bảo Đăng và Bảo Chân quá hạnh phúc vì được gặp lại các bạn cũ và lại có thêm bạn mới nữa. Cho nên khi mẹ Thanh Trang bảo chuẩn bị đi về, cả ba cháu phụng phịu cứ xin mẹ cho ở lại! Có rất nhiều trường hợp sự chuyển hóa quá nhanh chóng thành rất khó tin. Có một cô đó nhất định ly dị chồng. Giấy tờ đã chuẩn bị xong, nhưng có người bạn gái khuyên nên khoan nộp đơn ly dị ra tòa, chờ sau khóa tu thôi. Mãi tới ngày chót của khóa tu cô từ từ thấy được những vụng về khá lớn của mình, những cách cô ‘đổ dầu vào lửa’ đã đẩy ông chồng hành xử như thế, cô xin tham vấn các với sư cô lớn và được chỉ cách làm mới tình thâm. Mắt cô sáng lên như mới khám phá ra điều gì thật mới lạ mà lại đơn giản biết bao nhiêu! Cháu Tony 13 tuổi chỉ ưa  ngồi chơi game 8 giờ mỗi ngày. Vậy mà vào khóa tu năm ngày cháu quên hẳn cái máy tính chơi game mà vẫn sống hạnh phúc được. Thấy được sự chuyển hóa nơi cháu, gia đình cũng chịu chơi, đã vào bàn với cô giáo xin cho cháu nghỉ học 6 tuần lễ để đi sang Làng tu học, để cháu có thể thấy một hướng đi mới hơn là chôn vùi tâm tư vào những trò chơi game.

Ngày 08/10 là ngày chấm dứt khóa tu. Hai anh ký giả từ Việt Nam qua là các anh Hoàng Anh Sướng và Đàm Đức Anh phải trở về Hà Nội và TPHCM.

Ngày 10/10 tăng thân Xóm Dừa làm trước một ngày cái bánh sinh nhật rất lớn cúng dường Thầy vì biết ngày 11/10 thì bắt đầu vào khóa tu tiếng Anh rồi. Nhưng Thầy mắc cỡ không chịu xuống nhà ăn. Sáng sớm 7 giờ sáng ngày 11/10/ 2013 bốn sư cô Lộc Nghiêm, Ân Nghiêm, Đáo Nghiêm và Sư cô Chân Không lên mừng tuổi Thầy và xin hát một bài hát (nhại theo điệu nhạc dân ca rất đặc sệt Miền Bắc: Bà Tôi) do bốn sư cô cùng đặt lời.

Khóa tu bằng tiếng Anh Finding our true Home (từ 11 đến16/10/2013) (Về lại ngôi nhà đích thực) tổ chức ở Lộc Uyển. Khóa tu này đã hết chỗ sau vài tuần đầu ghi danh. Ngay cả danh sách chờ đợi cũng bị khóa sổ luôn. Chỉ có thể nhận 1,000 người là tối đa nhưng thiền sinh vẫn lẳng lặng vào cắm lều nên có thể trên dưới 1,100 thiền sinh. Trời tháng 10 không nóng như mùa hè nên ở lều cũng dễ chịu. Ngày thứ ba của khóa tu, cả ngàn người được đi thiền hành lên núi ngồi thiền và ăn sáng với Thầy. Có xe truck chở các vị lớn tuổi không leo núi lâu được. Ngồi thiền xong tập đại chúng thể dục rồi mới ăn sáng. Có một cô thiền sinh người Anh không thể chấp nhận được việc chồng mới cưới của cô, vốn là một anh chàng tuấn tú, cao ráo mẫn tiệp bỗng bị xe đụng chết tức thì, và nay chỉ còn là một nắm tro. Sư cô Chân Không cũng đồng ý là không thể nào anh chàng tuấn tú đó đã trở  thành đống tro được. Đống tro đó chỉ là chút xác trà của anh. Những năng động, những đức khoan dung độ lượng, mẫn tiệp của anh không thể nào chuyển thành nhúm tro đó. Những năng lượng đó phải tìm đường biểu hiện. Mà nơi mà anh ấy biểu hiện dễ dàng nhất là nơi cô. Một sáng nào đó vừa thức dậy bỗng trào dâng nơi cô hứng khởi muốn làm một cái gì đó. Cô dừng lại nhìn kỹ đi, có thể đó là hứng khởi của anh vừa biểu hiện nơi cô. Khi nào cô có khó khăn, khó xử trong đường đời, cô cứ đi thiền hành và nhắm mắt lại ngồi yên hỏi anh (trong cô): “em nên làm gì đây anh?” Nghe và hiểu được như vậy nhưng cô vẫn chưa chấp nhận được ngay, vào ngày chót cô bỗng nói: “Ôi hạnh phúc, tôi sẽ cùng chồng tôi đi thăm quê hương tuổi thơ của anh bên Ireland mà anh cứ nhắc hoài!”

Thứ Bảy ngày 19/10/2013 Pháp thoại công cộng chủ đề Touching the Heart of Happiness ở thính đường Pasadena Civic Auditorium. Ở đây cũng thế, tới giờ chót lại cũng có nạn mua vé chợ đen để vào cửa nghe Thầy giảng.

Ngày 20/10/2013 là ngày Quán Niệm duy nhất ở Lộc Uyển. Mới 6 giờ sáng, thiền sinh đã kéo lên Lộc Uyển, đông không thể tưởng được. Thiền đường đầy nghẹt người. Phải mướn thêm 1000 chiếc ghế xếp vòng quanh hết bên ngoài thiền đường Thái Bình Dương. Thầy đành phải giảng tiếng Anh vì người Mỹ đông quá. Đại chúng khỏi mang ống nghe vì sư cô Đẳng Nghiêm dịch trực tiếp ra loa bên ngoài. Thiên hạ đậu xe bít cả khu Rừng Sồi, đậu xe dọc theo con đường từ xóm Trong Sáng xuống đến tận cổng vào tu viện là đã 2 miles, nhưng rồi vì hết chỗ họ đậu luôn suốt xóm nhà láng giềng dưới chân núi và cuối cùng ra luôn tới đường Broadway thêm 2 miles nữa. Thật là quá sức tưởng tượng. Người mới đi lần đầu cũng rất đông. Họ không biết đường đi đến nhà ăn. Nhà bếp làm 2000 ổ bánh mì kẹp chả đã phát hết mà cái đuôi chờ phát thức ăn vẫn còn khá dài. Sư cô Trung Chính nấu hai nồi cơm to, phát hết cơm, cùng với nồi tàu hủ kho củ cải, cũng không đủ. Hai chảo to mì xào cũng không đủ. Hai thầy tri bếp đi mua thêm 50 ổ bánh mì dài, cắt làm ba, nhét thêm dưa leo và đồ kho. Buổi trưa có thiền buông thư và sau cùng có buổi đặt câu hỏi với quý thầy quý sư cô. Buổi trưa cũng còn khá đông nhưng không bằng buổi sáng. Được nghe Thầy thuyết pháp nhưng khỏi trả tiền vé 50 đô như tới rạp Civic Auditorium ở Pasedena mà lại được chiêm ngưỡng cảnh núi rừng hùng vĩ, Tu viện đã phải tổ chức những xe hơi tám người mỗi chuyến chở từ chỗ họ đậu xe đưa lên thiền đường.

Bắc Cali 21/10/2013 Tám giờ sáng thầy trò cùng lên hai chiếc xe buýt đi Bắc Cali. Một xe sẽ đi thẳng nhà sư cô Định Nghiêm nằm sát Silicon Valley chỗ các thầy và các sư cô nào phải đi trụ sở Google hướng dẫn một ngày chánh niệm cho nhân viên Google. Còn xe buýt thứ hai thì đi ngay đến chùa Phổ Từ. Ở đây các vị được đi tham quan Bắc Cali trước khi tới tham dự ngày thuyết pháp công cộng của Thầy và một ngày chánh niệm tại Tu Viện Kim Sơn. Ngày đi tham quan Bắc Cali, không dặn trước mà xe nào cũng đến Công Viên Henry J. Kaiser Memorial (Tượng đài kỷ niệm – Rember them: Champions of humanity) để nhìn tận mắt những hình tượng 25 nhà nhân bản của nhân loại mà Thầy mình là một trong những 25 vị đó. Trong 25 nhà nhân bản đó có Tổng thống Abraham Lincoln đã ra đạo luật giải phóng dân da đen ở Hoa Kỳ khỏi ách nô lệ, có Thánh Gandhi đã giải phóng cho dân tộc Ấn Độ khỏi ách đô hộ của Vương Quốc Anh mà không cần quân đội súng ống, có Mẹ Theresa đã hy sinh cả cuộc đời cứu giúp người cùng khổ v.v… Mọi người chụp hình lia lịa bên tượng dưới tượng Thầy, dù Thầy bên ngoài dĩ nhiên là sống động hơn bức tượng nhiều!

Ngày Chánh niệm ở Google

23/10/2013 Ngày Chánh niệm ở Google Tại trụ sở  Google Thầy bắt đầu bằng hướng dẫn đi thiền hành. Cả đoàn đi thiền hành trên các con đường tráng xi măng của khuôn viên Google. Giữa chừng Thầy ngồi xuống cho mọi người ngồi thiền trong buổi sáng bình an. Không khí thật thảnh thơi mà bình an ít khi xảy ra trong khu Google Plex gồm toàn những văn phòng mà kỹ thuật quá tiến bộ như những tòa nhà ở Silicon Valley này. Sau đó mọi người trở vào thính đường nghe pháp thoại. Thầy nói pháp thoại xong thì thầy Pháp Khôi hướng dẫn ăn trưa trong chánh niệm. Sau đó sư cô Chân Không hướng dẫn thiền buông thư. Sau nửa giờ nghỉ ngơi quý thầy và quý sư cô giáo thọ cho thiền sinh đặt câu hỏi đi vào thực tế. Trong thời gian đó Thầy cùng đi với các thầy Pháp Dung, Pháp Linh, Pháp Lưu và sư cô Hiến Nghiêm vào gặp riêng những bộ óc lớn của Google để đàm luận về đề tài làm sao sử dụng được kỹ thuật mới để giúp con người trở lại được với chính mình, với gia đình và với thiên nhiên để được nuôi dưỡng và trị liệu.

Ngày thứ Năm 24/10/2013 Sáng nay các thầy Pháp Niệm, Pháp Dung, Pháp Linh, Pháp Lưu, các sư cô Hiến Nghiêm và An Nghiêm đi gặp những nhà lãnh đạo của Facebook. Buổi chiều Thầy đi thuyết trình và đàm luận về Neuroscience và Từ Bi với các khoa học gia ở Standford Univisersity.

Thầy và tăng thân đến Standford University sinh hoạt  từ  4 tới 6 giờ chiều. Buổi đối thoại này rất hào hứng và thích thú.

Ngày thứ Sáu 25/10/2013 có nửa ngày sinh hoạt với một số các ông Tổng Giám Đốc các hãng xưởng lớn (CEOs e.g). Vì chỗ sinh hoạt rất giới hạn nên chỉ có khoảng 10 thầy và sư cô đi chung với Thầy. Lúc 3 giờ chiều, Thầy giảng dạy và cho họ đặt câu hỏi. Đến 4 giờ 30 phút, Thầy dẫn mọi người thực tập đi thiền đến một khu rừng nhỏ gần đó. Mọi người thực tập rất nghiêm chỉnh và hết lòng.

Ngày thứ Bảy 26/10/2013 Có buổi thuyết pháp công cộng với gần 4,800 người vào cửa ở Oakland Paramount Theatre. Những người Việt thuộc thế hệ thứ hai, lớn lên ở Hoa Kỳ đến tham dự khá đông ngày thuyết pháp này và rất hãnh diện có được vị Thầy người Việt Nam đang được giới thượng lưu trí thức Hoa Kỳ hâm mộ.

Ngày Chủ nhật 27/10/2013 là ngày làm việc chót của Thầy ở Hoa Kỳ. Thầy trở về Tu Viện Kim Sơn sau hơn mười năm vắng bóng. Thầy và nhóm thị giả đi thật sớm để thăm lại cảnh xưa, thăm những cây tùng già ba bốn người ôm cũng chưa giáp tay! Buổi thuyết pháp đã được tổ chức ngoài trời. Đồng bào quy tụ rất đông đảo. Thầy dạy về cách thỉnh chuông, nghe chuông, rất thực tế và đi tiền hành.

Tăng thân chiều ấy về chùa Phổ Từ ăn tối. Thượng tọa Từ Lực giống như một người anh lớn của tăng thân xuất sĩ Làng Mai, tiếp đón 50 vị xuất sĩ đi theo Thầy lên Bắc Cali với tất cả sự ưu ái.

Ngày 29 tháng 10, 2013 tăng đoàn bay về Pháp

Thầy về tới Làng mang bao nhiêu hạnh phúc cho các đệ tử ở nhà dù rằng ở tại Làng năm nay có nhiều sinh hoạt và mang lại rất nhiều năng lượng cho thiền sinh về tu dù vắng mặt Thầy và quý thầy, quý sư cô giáo thọ lớn. Khóa Tu Mùa Thu ở Làng đã đem rất nhiều hạnh phúc cho thiền sinh. Tuần nào cũng có đủ thiền sinh để quý thầy quý sư cô Giáo Thọ trẻ ra giảng dạy và đem lợi lạc cho người ham tu tập. Không khí vẫn tươi vui và tu tập còn tinh chuyên hơn vì ngoài pháp thoại của quý thầy quý sư cô tân giáo thọ, còn có pháp thoại của Thầy nghe qua mạng để cùng nhau pháp đàm sau đó.

Lễ xuất gia Cây Đoàn, Thái Lan

Ngày 8/12/2013 Ngày xuất gia của 27 cây đoàn (Linden, Tilleul). Bên Pháp có 8 em gồm nhiều quốc tịch khác nhau (Mỹ, Canada, Úc, Pháp, Tây Ban Nha, Thái Lan, Việt Nam) và bên Thái Lan có 19 em quốc tịch Việt Nam. Đó là các sư cô, sư chú mang tên: Trăng Diệu Viên, Trăng Diệu Âm, Trời Nguyện Lực, Trời Hy Mã, Trăng Ưu Bát, Trăng Tịnh Độ, Trời Linh Quang, Trời Đạt Nguyện, Trăng Uyên Nguyên, Trăng Phương Khê, Trời Nhất Tâm, Trăng Tào Khê, Trời Hướng Thượng, Trăng Hoa Lâm, Trời Liễu Ngộ, Trời Định Lực, Trời Niệm Lực, Trăng Thiên Trúc, Trời Kỳ Diệu, Trời Ngộ Đạt, Trời Tuệ Giác, Trời Tuệ Minh, Trăng Mãn Khai, Trời Định Hướng, Trời Bằng Hữu, Trăng Nến Ngọc, và Trăng Hàm Tiếu.

16/12/2014 Lễ truyền giới Thức Xoa Ma Na với năng lượng của ni chúng

Ni chúng truyền giới Thức Xoa Ma Na

Từ nay trở đi, Thầy cho phép các trung tâm tự truyền giới Thức Xoa Ma Na cho các sư em đã đủ ngày, đủ tháng, đủ chín trong sự tu học và được đại chúng xét duyệt chứ không cần đợi đến giới đàn. Tại xóm Mới, sau thời pháp thoại của Thầy dành riêng cho ngày xuất sĩ, sư cô Chân Không, trưởng ni chúng cùng tất cả quý sư cô tỳ kheo hai xóm ni đã trực tiếp truyền giới cho các sư em trong gia đình cây Sen Xanh, Trúc Vàng, Trúc Xanh, Trúc Tím… trong năng lượng chúng ni thật hùng tráng. Ở Thái Lan và Việt Nam, lễ truyền giới Thức Xoa Ma Na cũng được diễn ra dưới năng lượng của tăng thân trú xứ.

Tân Giám Tự của Tổ Đình Từ Hiếu

Ngày 20/12/2013, thể theo lời yêu cầu của đa số các thầy tu học tại Tổ Đình Từ Hiếu từ hai năm gần đây, nhân danh Trụ Trì và niên trưởng của Tổ đình, Thầy đã đề cử thầy Thích Từ Minh lên làm Giám Tự, phụ tá bởi thầy Thích Từ Hải và năm vị Giáo Thọ tại Tổ Đình Từ Hiếu.

Thực Tập Chánh Niệm tại ba Miền Đất Nước Việt Nam – QUÀ ĐẦU NĂM 2014 cho Dân Việt Nam

Trong tháng 12, một số thiền sinh đã viết thư cho Thủ Tướng và Chủ Tịch Nước xin cho được thành lập một trung tâm Thực Tập Chánh Niệm tại ba Miền Đất Nước Việt Nam. Chánh Niệm là một trong tám cách hành trì chân chính trong Bát Chánh Đạo nhưng Thầy đã xiển dương cách tu tập này như là then chốt để đưa từ Niệm đến Định và Tuệ, nên người dù ghét tôn giáo không tin tưởng trời thần quỷ vật gì, hay người có đạo Ky Tô, Hồi Giáo, đạo Ấn Độ Giáo đều tu tập theo được. Và trung tâm thực tập chánh niệm đã có mặt rất nhiều nước trên thế giới như Úc, Pháp, Ấn Độ, Ý, Đức, Hà Lan, Hoa Kỳ, Ba Tây, Thái Lan, Hồng Kông và Indonesia. Chỉ riêng ở Việt Nam thì chưa được phép. Có lẽ vì chưa xin? Công dân các nước đang từ từ viết thư xin rất nhiệt tình. Rất mong nhà nước lắng nghe!

Ngày 01 tháng 01 năm 2014 Chị Trần Lục Hà  tức là Ca sĩ Hà Thanh – Tâm Ca Lăng Tần Già đã đi vào một đóa sen (Khoảng giờ mà chị Hà ngưng thở, cháu ngoại chị đã thấy bà ngoại tới chơi rồi bỗng bà đi vào một đóa hoa và không thấy bà đâu nữa!) Tiếng hát của chị bây giờ đang biểu hiện một lần trong ba cõi, từng phút từng giây – nơi nào có cảm thì có ứng tiếng hát của con chim Ca Lăng Tần Già của Tăng thân Làng Mai. Nhớ lại tháng 11 năm 1988 chị được Thầy Làng Mai cho pháp danh mới Tâm Ca Lăng Tần Già tại Núi Linh Thứu. Năm 1997, Tâm Ca Lăng Tần Già thọ 14 giới Tiếp Hiện Cư sĩ với pháp hiệu Chân Hỷ Ca. Ngày 14 tháng 9 năm 2013 chị Chân Hỷ Ca có đến hát cho Thầy và tăng thân nghe lần cuối cùng tại Boston Plaza Park Hotel bài Bên Mé Rừng Đã Nở Rộ Hoa Mai do chị phổ nhạc.

Quý bạn thương mến, ngay trong lúc những dòng chữ này được viết xuống thì mọi chuyện của năm cũ, năm 2013 tại Làng Mai cũng vừa khép lại. Chúng tôi đã gói xong bánh chưng, bánh tét và thức suốt đêm canh bánh, ca hát và nấu chín. Các bạn thiền sinh ngoại quốc cũng tham dự canh bánh chưng và ca hát với chúng ta. Dưa món, dưa cải chua, kim chi cũng thành phẩm vật rồi và chờ để thiết đãi quý bạn đêm giao thừa trước lúc chúng ta được nghe Thầy bình thơ. Hội chợ hoa năm nay lại đã được diễn ra ở xóm Thượng trong ngày đưa Ông Táo về trời. Trong Phật Đường, ngoài thiền đường lớn, giữa sân chùa, đâu đâu bạn cũng có thể ngắm nhìn những cành hoa mận hồng, mận trắng nở rộ. Cây nêu đã dựng. Chuông trống Bát Nhã cùng sẵn sàng cho phút cuối năm. Ngày 28 âm lịch, sẽ là ngày cuối cùng quý thầy, sư cô lái xe ra nhà ga đón các bạn thiền sinh về ăn Tết. Các xóm chật hết chỗ rồi, mỗi năm quý bạn về mỗi đông. Đêm đêm từ phòng sinh hoạt chung của xóm Mới vang ra tiếng cười khúc khích từ những vở kịch do quý sư cô tập dượt để hiến tặng Thầy và đại chúng cuối năm.

Từ tấm lòng trân quý và biết ơn, bốn chúng Làng Mai xin gởi đến quý bạn lời chúc Năm Mới thật dồi dào sức khỏe, với nhiều niềm vui và an lạc. Chúc quý bạn luôn có thể làm mới mình trong từng hơi thở chánh niệm, từng bước chân ý thức để quý bạn hiến tặng ngay chính quý bạn một cách rất mới cho những người thương xung quanh, để chúng ta cùng nhau xây đắp tình tăng thân, làm lợi lạc cho đời, tiếp nối Thầy, tiếp nối chư Tổ, chư Bụt.