Giếng nước thơm trong

Hành trình của một tờ Tập san Phật học

Thầy Chân Trời Nguyện Ước

Con chim sau khi đã mổ vỏ quả trứng chui ra thì sẽ không thể nào trở lại trạng thái cũ nữa. Đó là hình ảnh ví dụ nổi tiếng của Hermann Hesse trong tác phẩm Demian (1919) nói về sự thức tỉnh của cái tôi, sự vượt thoát khỏi cái vỏ an toàn cũ để bước vào một đời sống mới, nhiều thách thức nhưng cũng đầy những điều mới lạ để chúng ta thỏa sức học hỏi, khám phá và chinh phục. Điều đó đúng với trường hợp khi bạn đã “lỡ” thai nghén trong tâm một ý tưởng, một hoài bão muốn thực hiện, bạn sẽ không thể nào còn “ung dung” được như trước nữa. Bạn sẽ phải bắt đầu suy tư, lên dự tính, lập kế hoạch, đi tìm người cộng tác, đối mặt với những vấn đề hóc búa… Bạn dồn hết sự quyết tâm và lòng nhiệt thành của mình để cho ra đời “đứa con tinh thần” đó. Để rồi bạn vượt ra được những giới hạn an toàn của bản thân, mở toang được cánh cửa vào những khung trời mới, lan tỏa được niềm cảm hứng đến với mọi người. Đây chính xác là những gì mà tôi và các huynh đệ trong Ban biên tập (BBT) tập san Giếng nước thơm trong đã trải qua trong suốt chặng đường khai sinh và phát triển tờ tập san Phật học đầu tiên ở Làng Mai.

Ngày khai sinh tờ tập san, 22.09.2022, chúng tôi vẫn nhớ như in cái cảm giác hạnh phúc hân hoan khó tả. Xin được mượn lại đây mấy lời của thầy Trời Minh Lượng ghi lại khoảnh khắc đó: 

“Buổi sáng hôm ấy, một nhóm quý thầy, quý sư cô đã giới thiệu với tăng thân ấn phẩm mới có tên Giếng nước thơm trong – tập san Đạo Bụt ứng dụng Làng Mai Thái Lan. Trong đó có bài khảo cứu về các câu đối ở Tổ đình Từ Hiếu. Các câu đối này được dùng để trang trí nhiều nơi trong chùa, từ cổng tam quan cho đến chánh điện. Nhưng vì các câu đối được viết bằng chữ Hán nên nhiều quý thầy, quý sư cô không hiểu hết được ý nghĩa.

Bài khảo cứu với bản dịch và chú giải rõ ràng đem đến cho người đọc cơ hội được học hỏi và hiểu một cách sâu sắc hơn ý nghĩa của các câu đối. Cặp mắt của người huynh đệ ấy sáng lên khi chia sẻ về bài viết. Mỗi ý lại được nhấn mạnh bởi nụ cười đầy cảm hứng. Bài viết đã giúp cho đại chúng khám phá ra một viên ngọc quý trong kho tàng quý giá của gốc rễ tâm linh Từ Hiếu. Tôi có thể cảm nhận được niềm tự hào và hân hoan nơi người huynh đệ về gốc rễ tâm linh của mình và sự giàu có của truyền thống tâm linh ấy. Làm sao không tự hào, không vui cho được! Có quá nhiều thứ để khám phá về những công trình mà các vị tổ sư đi trước đã khai mở. Ai có thể nói được có bao nhiêu pháp bảo chứa đựng trong những đôi mắt sáng rỡ ấy của đệ huynh?” (Trích Lá Thư Làng Mai số 46).

Tuy chính tôi là tác giả của bài nghiên cứu được nhắc đến ở trên, nhưng như đã thỏa thuận từ trước, ngày hôm đó người đứng lên giới thiệu bài viết này lại chẳng phải là tôi; “đôi mắt sáng rỡ” ấy là của một sư cô thành viên tích cực trong BBT! Tôi đã không được cơ hội nhìn thấy đôi mắt đó của người huynh đệ như thầy Trời Minh Lượng; đứng trước đại chúng, tôi nhớ mình chỉ nói được vài câu nghe có vẻ buồn cười thôi. Đại khái như thế này: “Kính thưa đại chúng, bây giờ con nghĩ con đã hiểu cái cảm giác hạnh phúc của một bà mẹ trong khoảnh khắc thấy được đứa con mình mang nặng đẻ đau chào đời”. Nhớ lại quãng thời gian hơn một năm trời ấp ủ cho dự án được thành hình, các anh chị em trong BBT đã làm việc miệt mài và hăng say. Chúng tôi lúc đó người thì ở Thái, người ở Việt Nam, người ở Đức, người ở Mỹ nên các buổi họp cũng như trao đổi thông tin bài viết với nhau đều phải thực hiện online. Ôi cái thời đại dịch ovid giãn cách xã hội đó, chúng tôi cũng làm việc online như bao người! Thật ra trong giai đoạn tượng hình ý tưởng này, điều chúng tôi lo lắng nhất không phải đến từ việc tìm kiếm nội dung bài viết cho tập san, mà chính là sự chần chừ ái ngại không biết tờ tập san ra đời có phù hợp với nhu cầu và được sự đón nhận của mọi người trong tăng thân vốn thường không thích lý thuyết trừu tượng mà chỉ trọng về trải nghiệm thực tế hay không. Và quan trọng hơn hết, chúng tôi – những người tu vốn còn rất trẻ, có đủ sức đứng ra cáng đáng một tờ tập san chuyên về phạm trù tư tưởng và giáo lý Làng Mai hay không? 

Tôi đã dành nhiều thời gian quán chiếu về những mối băn khoăn lớn này, điều mà tôi biết nếu mình không có được câu trả lời thích đáng, dự án của chúng tôi cũng sẽ phải dừng lại giống như biết bao nhiêu ý tưởng khác của huynh đệ vẫn luôn chỉ ngủ yên ở giai đoạn “gieo mầm”. Và rồi sau đó không lâu, tôi nhớ mình đã viết cho thầy Trời Hải Thượng – một thành viên nòng cốt trong BBT: “Cũng có điều này thật xin chia sẻ với Hải Thượng, lúc mới lên ý tưởng tuy rất hào hứng nhưng Nguyện Ước vẫn thấy mình có một sự nghi ngại trong lòng. Mình là ai, xuất gia đã được bấy lâu mà dám đòi làm báo, lại là một tờ báo để nói về chuyện tư tưởng và giáo lý của Làng nữa chứ? Nhưng rồi Nguyện Ước vẫn tiếp tục xây dựng ý tưởng, kêu gọi mọi người cùng đóng góp, để mặc cho mối nghi ngại nằm yên đó. Rồi một sáng nọ thức dậy tự nhiên trong đầu đi lên cái thấy: ‘Thì mình cứ làm thôi, vì đó là cái mình muốn làm mà!’. Hải Thượng nên biết là dự án của mình có thể thành công hoặc thất bại, nhưng giờ đây đối với Nguyện Ước điều đó không còn là vấn đề nữa rồi. Cái quan trọng nhất là mình đã DÁM ước mơ và DÁM LÀM những gì mình ước mơ!”. Và thế là chúng tôi tiếp tục.

Nguyên nhân sâu xa thúc giục tôi có ước mơ xây dựng tờ tập san Phật học này có lẽ đến từ vài năm trước đó. Lần ấy tôi vô tình đọc được bài báo của một thầy trong Làng đăng trên tạp chí Văn Hóa Phật Giáo Việt Nam. Bài viết thực chất là bài thu hoạch của thầy trong lớp học về Tuệ Trung Thượng Sĩ tại Làng Mai Thái, nói về những cái thấy sâu sắc mà thầy đã học hỏi và chiêm nghiệm được qua tác phẩm Tuệ Trung Thượng Sĩ Ngữ Lục. Đọc bài viết tôi nhớ mình có cảm xúc vừa vui vừa băn khoăn. Tôi vui vì lần đầu tiên được đọc một bài nghiên cứu khá kì công và nhiều tâm huyết của huynh đệ mình, điều mà hầu như tôi chưa được thấy qua trong các ấn phẩm báo chí của Làng trước đây. Băn khoăn vì tôi tự hỏi tại sao một bài viết như thế lại không tìm được chỗ đứng trong các ấn phẩm của Làng như Lá thư Làng Mai hay Lá thư Vườn Ươm để huynh đệ cùng được thừa hưởng, mà phải tìm đến một ”sân chơi” khác từ bên ngoài? Mà thực tế là dù cho có được miễn cưỡng đặt vào một tờ “Lá thư” nào đó của Làng đi nữa, nó trông cũng khá lạc lõng và dị hợm so với những bài viết khác. Làng Mai mình hình như vẫn còn thiếu một sân chơi mang tính học thuật cho huynh đệ thì phải. 

Nhớ lại thời còn là một vị giáo thọ trẻ, Sư Ông đã để rất nhiều thời gian và tâm huyết xây dựng những tờ báo, tờ tập san để phổ cập kiến thức Phật học cũng như chia sẻ những cái thấy, những phát kiến mới của mình đến mọi người nhằm vận động cho công cuộc làm mới đạo Bụt, đưa đạo Bụt đi vào cuộc đời. Các tờ báo và tập san như Liên Hoa (Đà Lạt), Phật giáo Việt Nam, Giữ thơm quê Mẹ, Hải Triều Âm, Thiện Mỹ… lần lượt ra đời trên tinh thần ấy. Những tờ nội san như Hoa sen, Tiếng sóng, Sen hái đầu mùa… cũng là những sân chơi khác, nơi Sư Ông khuyến khích người xuất sĩ trẻ học hỏi, sáng tạo và chia sẻ ra những cái thấy, lý tưởng, tâm tư tình cảm của mình. Rất nhiều bài viết của Sư Ông trong các tác phẩm báo chí này đã được tập hợp lại thành những cuốn sách quan trọng và mang tính định hướng cho pháp môn Làng Mai sau này. Dĩ nhiên rằng BBT chúng tôi không kham nổi ước vọng cao xa như của Sư Ông, chúng tôi chỉ muốn tạo thêm một sân chơi bên cạnh những sân chơi đã có sẵn xưa nay của Làng mà thôi. Một sân chơi mới trước hết sẽ cho chính chúng tôi, và sau đó thì cho các huynh đệ có cùng cảm hứng trong việc mong muốn trở về tiếp xúc, trau dồi và khám phá thêm chiều sâu của pháp môn. Cái tên Giếng nước thơm trong được chọn vì đã nói lên đầy đủ ước vọng đó: 

“Giếng nước thơm trong gợi cho chúng ta nhớ đến câu chuyện thời niên thiếu của Sư Ông khi Người đi tìm ông Đạo trên núi Na, được uống nước trong một cái giếng thiên nhiên bằng đá và có được trải nghiệm tâm linh đầu tiên. Bắt nguồn từ đó, dòng suối tâm linh trong lành tuôn chảy không ngừng qua Sư Ông cho đến những người học trò xuất gia và tại gia, lan tỏa ra khắp năm châu bốn biển cho đến tận hôm nay. Lấy cảm hứng từ câu chuyện ông Đạo và giếng nước thơm trong, tập san này mong muốn góp một phần nhỏ giúp cho những người tu trẻ được trở về tìm hiểu, tắm mát lại nơi mạch nguồn thơm ngọt đó để cùng trau dồi và khơi mở dòng chảy tâm linh của pháp môn Làng Mai.”

(Trích Giếng nước thơm trong số thứ nhất)

Trong bức thư mời một thành viên tham gia vào BBT, tôi đã tâm sự thật lòng như thế này: ”[…] Nguyện Ước nhận thấy rõ rằng không phải là dự án chỉ nhắm đến phục vụ nhu cầu của đại chúng không thôi, mà ngay chính chúng ta – những người cùng xây dựng dự án, là những người được thừa hưởng lợi lạc nhiều nhất. Chúng ta sẽ có cơ hội được trở về để cùng tìm hiểu, cùng quán chiếu, và cùng khám phá những bảo vật trong gia tài của Thầy truyền trao, trong tăng thân và trong mỗi huynh đệ. Ban biên tập thực ra chính là một nhóm tự học đúng nghĩa, và sản phẩm của công trình tự học đó chính là tờ Tập san mà chúng ta sẽ có cơ hội giới thiệu đến đại chúng, không chỉ ở Thái Lan mà còn có thể ở nhiều nơi khác nữa”. 

Thầy Pháp Niệm từng kể rằng Sư Ông thường rất vui mỗi khi nhìn thấy một vị đệ tử nào đó của mình say mê nghiên cứu, tự tìm tòi học thêm về kinh điển và giáo lý. Và thông qua tờ tập san, chúng tôi cũng chỉ mong muốn khơi dậy thêm niềm cảm hứng đó trong huynh đệ mà thôi. Sau hơn ba năm, không rõ tờ tập san đã truyền được cảm hứng thực sự cho bao nhiêu người, nhưng ít nhất tôi biết trong số đó có mình. Tôi có thêm lý do để buông điện thoại xuống, để chấm dứt vài ba câu chuyện phiếm với huynh đệ, để bỏ bớt mấy công việc linh tinh làm mất thời gian… mà ngồi vào bàn học, mà chịu khó viết lách, mà đọc lại mấy cuốn sách và nghe thêm pháp thoại của Thầy, mà lục soạn trong thư viện nhiều hơn… Tờ tập san đã giúp tôi tự chủ động trong việc học và sử dụng hiệu quả hơn thì giờ rảnh rỗi của mình.

Là người khởi đầu của dự án, tôi vì thế bị các huynh đệ gán cho cái mác ”tổng biên tập”. Ngoài lòng hăng hái nhiệt tình có thừa ra, kinh nghiệm làm báo của tôi xưa nay vỏn vẹn chỉ là một con số 0 tròn trĩnh. Và chính tôi cũng tự nhận thấy mình là một ông tổng biên tập tồi. Sau hơn ba năm với sáu số báo phát hành, tờ tập san vẫn chỉ dừng lại ở một phạm vi độc giả khiêm tốn: nó vẫn là một cái gì đó còn khá xa lạ với hầu hết các huynh đệ trong Làng. Tôi không hề biết một chiến lược quảng bá hay phát hành gì hay ho cả. Cho nên hôm nay, vì một nhân duyên đặc biệt, tôi ngồi đây viết xuống đôi lời giới thiệu để nếu hữu duyên, bạn sẽ biết đến về sự tồn tại âm thầm của tờ tập san này. Tiện đây, cũng xin được giới thiệu để bạn biết qua một chút về phong cách và nội dung tổng quát của tờ tập san. Ngay từ buổi ban đầu chúng tôi đã xác định cho nó một hướng đi rõ ràng: 

Tập san sẽ được xây dựng với một phong cách vừa mang tính học thuật, vừa mang tính thực dụng, vừa đi kèm với tính nghệ thuật, sự sáng tạo mới mẻ.  

1. Tính học thuật: Tập san có thể được xây dựng để trở thành một nguồn tài liệu bổ trợ cho việc học tập, nghiên cứu về giáo lý, pháp môn và tổ chức đời sống Tăng thân. 
2. Tính thực dụng: thông qua tập san có thể giúp độc giả tự tháo gỡ những vấn đề, những khó khăn còn tồn đọng trong đời sống để hướng đến sự trị liệu, chuyển hóa. 
3. Tính sáng tạo, nghệ thuật: tập san tạo điều kiện và khơi được nguồn cảm hứng cho những ý tưởng, những quan điểm, những tuệ giác của huynh đệ được trình bày ra; là sân chơi cho những nghiên cứu, những sáng tác mới về thơ, truyện, bình luận, tiểu luận, …

Điều làm được là trong suốt sáu số báo đã ra mắt, chúng tôi vẫn luôn duy trì ba đặc tính nền tảng này. Dựa trên định hướng đó, nội dung của tập san sẽ được chia làm sáu phần với mỗi phần là một số bài viết tập trung vào một khía cạnh nhất định. Phần một khai thác về chủ đề Văn hóa Làng Mai; phần hai là phần Chuyên đề: Thiền tập Làng Mai trong dòng chảy lịch sử Đạo Bụt; phần Luận văn số ba trình bày những góc nhìn đa chiều về các vấn đề giáo lý, sự thực tập và các vấn đề nổi cộm khác trong đời sống tăng thân; những bài nghiên cứu của các huynh đệ sẽ được chọn lọc và đăng tải trong phần Nghiên cứu số bốn; phần Văn nghệ số năm là sân khấu cho những sáng tác thơ, văn, truyện ngắn, những dòng tâm sự…; và cuối cùng, phần Vòng tay nhận thức sẽ là một khung cửa sổ nhìn ra thế giới bên ngoài dưới thế đứng của Làng Mai, trên tinh thần năng-sở, trong-ngoài bất nhị.

BBT chúng tôi cũng cảm thấy may mắn vì trong suốt quá trình làm việc, chúng tôi rất được sự yểm trợ đầy tận tâm của quý thầy quý sư cô trong Ban cố vấn của tờ tập san, bao gồm thầy Pháp Niệm, thầy Pháp Khâm, sư cô Quy Nghiêm và thầy Pháp Anh. Quý vị đã giúp đóng góp bài viết, soi sáng cho những điểm còn thiếu sót hoặc cần điều chỉnh trong các bài viết của huynh đệ gửi về để mỗi ấn bản đến tay người đọc luôn là ấn bản hoàn chỉnh nhất có thể về mặt nội dung. Nếu như không có sự đỡ đầu của quý thầy quý sư cô Ban cố vấn, tờ báo chúng tôi cũng không thể nào thành hình được. Còn nhớ lúc tờ tập san mới chỉ được tượng hình trong ý tưởng, quý vị đã là những người đầu tiên mà chúng tôi tìm đến để chia sẻ. Dù có thể chưa hình dung được tờ báo đó sẽ như thế nào, sẽ có tác động ra sao, nhưng quý vị đều rất hết lòng yểm trợ, khuyến khích và nhiệt tâm giúp đỡ cho dự án không chút do dự. Chính quý vị đã tiếp thêm sự tự tin và là điểm tựa vững chắc cho chúng tôi tiếp tục đi tới. Sẵn sàng trao cho chúng tôi một sân chơi, để cho chúng tôi tự vấp ngã, học hỏi và trưởng thành trong vòng tay bảo hộ của quý vị, đó là một trong những sự yểm trợ tuyệt vời nhất của các bậc anh chị đi trước đã dành cho thế hệ xuất sĩ trẻ chúng tôi.

Hôm nay ngồi đây, nhìn lại chặng đường hơn ba năm phát triển tờ tập san Giếng nước thơm trong, tôi không thể nào diễn tả được hết niềm biết ơn của mình đối với những nhân duyên đã đến và giúp cho ước mơ này được trở thành hiện thực. Tôi biết ơn tăng thân đã là cái nôi nuôi dưỡng lý tưởng của huynh đệ được đơm hoa kết trái mỗi ngày. Tôi biết ơn quý thầy quý sư cô lớn, những bậc đàn anh đàn chị đi trước đã luôn sẵn sàng dang rộng cánh tay để nâng đỡ cho chúng tôi trưởng thành. Tôi biết ơn huynh đệ khắp nơi đã bao dung chấp nhận cho sự ra đời của tờ tập san vốn còn nhiều vụng về và khiếm khuyết, đồng thời tích cực đóng góp các bài viết quý giá cho ấn phẩm. Tôi biết ơn tấm lòng của các vị Phật tử thân tín đã âm thầm đóng góp tài chính cho việc in ấn và phát hành, để tờ báo không tiêu tốn một đồng nào trong ngân quỹ vốn còn hạn hẹp của chúng xuất sĩ. Và đặc biệt, tôi biết ơn những người huynh đệ cùng đồng hành trong BBT, những người đã đến với nhau bằng lý tưởng, bằng cả trái tim trong sáng và đầy nhiệt huyết của mình để cùng nhau biến giấc mơ chung thành hiện thực. Ba năm và sáu số báo chưa thể gọi là nhiều, nếu như không muốn nói là còn quá non trẻ so với những ấn bản báo chí khác của Làng. Những gì mà BBT chúng tôi làm được cũng còn quá khiêm tốn. Vì vậy chúng tôi biết mình luôn cần phải nỗ lực học hỏi, trau dồi nhiều hơn nữa để tờ tập san mỗi ngày mỗi hoàn thiện hơn, và để không phụ tấm lòng của tất cả  những ai đã đặt kỳ vọng vào nó. Nói về tương lai thì ai mà biết được, chính tôi cũng không dám chắc chắn những gì sẽ xảy đến cho tờ báo trong vài năm tới: tiếp tục phát hành, hay dừng lại, hoặc chuyển qua một hình thức mới. Nhưng đối với các anh chị em BBT chúng tôi, tờ tập san vẫn mãi mang một giá trị thiêng liêng, mãi là ”minh chứng cho trái tim, khối óc và bàn tay của những người xuất sĩ trẻ với đầy hoài bão và nhiệt huyết trên con đường lý tưởng xuất gia và phụng sự”.