Bắc một nhịp cầu

Lê Minh Châu (Chân Biểu Thiện)

Là một nhà văn và nhà sử học sống tại San Francisco, California (Hoa Kỳ), Minh Châu đã dành nhiều năm nghiên cứu Phật giáo Việt Nam thế kỷ XX và các phong trào xã hội trong thời kỳ Chiến tranh Việt Nam, đặc biệt là những nỗ lực dẫn đến sự hình thành của dòng tu Tiếp Hiện và cộng đồng Làng Mai. Chị chính thức trở thành một thành viên Tiếp Hiện vào năm 2017. Dưới đây là chia sẻ của chị về hành trình tâm linh của mình. 

Hồi nhỏ, tôi học đọc tiếng Việt bằng cách ngồi cạnh mẹ mỗi tối và lần theo từng chữ khi mẹ tụng kinh. Hai mẹ con ngồi trên sàn phòng thờ, với quyển kinh mở ra trước mặt, giữa làn khói hương nghi ngút và bóng đèn chập chờn. Phía trên cao là những pho tượng Phật với ánh mắt hiền từ và những bức chân dung nghiêm nghị của ông bà – những người tôi chưa từng được gặp. Hồi ấy, tôi không biết rằng chính những buổi tối ấy lại là những bước đầu tiên dẫn tôi đến với con đường chánh niệm và tăng thân Tiếp Hiện.

Di sản của tổ tiên đã đi vào đời sống của tôi qua con đường Phật pháp. Suốt thời thơ ấu, cộng đồng Phật tử người Việt tuy nhỏ nhưng đầy sức sống ở Raleigh, Bắc Carolina (Hoa Kỳ) giống như một đại gia đình thứ hai của tôi. Chúng tôi gắn bó với nhau trong các ngày Chủ nhật và cùng nhau đón mừng tất cả những ngày lễ truyền thống của người Việt. Khi đến tuổi thiếu niên, mỗi mùa hè tôi đều đến tu viện Lộc Uyển ở miền Nam California để làm việc, vui chơi, học tập và thiền tập cùng các thầy, các sư cô – những người cùng chung một cội nguồn. Chính những cộng đồng ấy đã dạy tôi biết cách ôm ấp những điều làm mình khác biệt; cho tôi thấy hạnh phúc đích thực là gì, và giúp tôi hiểu được vị trí cũng như ý nghĩa của mình trong cuộc đời này.

Tôi thuộc thế hệ đầu tiên trong gia đình được sinh ra tại Hoa Kỳ sau khi cha mẹ tôi phải rời bỏ quê hương Việt Nam. Là con của những người tị nạn chiến tranh, sự hiện diện của tôi đã được tạo nên từ lịch sử đầy đau thương và bạo lực — đồng thời cũng từ phép màu của sự sống sót, tái định cư và khởi đầu mới. Càng suy ngẫm về dòng lịch sử đầy sóng gió đã đưa gia đình tôi — và cả pháp môn này — đến đất Mỹ, tôi càng cảm nhận sâu sắc hơn sự nhiệm mầu của việc mình có mặt ở đây, tiếp nối truyền thống tâm linh này ở nửa bên kia của địa cầu. Với tôi, pháp môn này luôn là sợi dây giúp tôi nối kết với tổ tiên, nương tựa vào trí tuệ và kinh nghiệm trải dài hàng bao thế kỷ để tìm hướng đi cho cuộc đời mình.

Tôi cảm nhận trọn vẹn sức nặng và sự linh thiêng của mối liên hệ với tổ tiên vào ngày tôi được truyền giới Tiếp Hiện, mùa thu năm 2017. Sau buổi lễ truyền giới vào sáng sớm tại tu viện Bích Nham, tôi được trao tặng một chiếc áo nâu – do chính tay của một cô Tiếp Hiện trong tăng thân may tặng – cùng những món quà nhỏ từ những vị giáo thọ gửi gắm tình thương và sự nâng đỡ: một vỏ sò trắng hình trái tim, một chiếc vòng đeo tay bằng đá hồng, và một cuốn sổ nhỏ in hình Bụt. Chúng tôi cùng đi thiền hành trong rừng, tận hưởng không khí trong lành của mùa thu. Đi trên con đường ấy, tay nắm tay cha mẹ hai bên, tôi cảm thấy mình kết nối với vũ trụ hơn bao giờ hết. Nhìn những bụi dương xỉ phủ đầy mặt đất, tôi nghĩ: “Những bụi dương xỉ này chính là tổ tiên của mình” và những giọt nước mắt hạnh phúc trào dâng nơi mắt. Từ đó, mỗi khi nhìn thấy một cây dương xỉ, tôi lại nhớ đến khoảnh khắc quý báu ấy và mỉm cười với tổ tiên mình.

Nguyện ước của tôi trong đời này là trở thành một nhịp cầu chữa lành giữa quá khứ và tương lai. Tôi thấy mình như một cây cầu nối giữa vô số thế hệ Phật tử trong quá khứ, có gốc rễ từ Việt Nam, và vô số thế hệ những người đi tìm con đường tâm linh trong tương lai, đang bén rễ ở nhiều nơi khác trên thế giới. Là một nhà sử học chuyên nghiên cứu về Phật giáo hiện đại và Chiến tranh Việt Nam, công việc của tôi là tìm hiểu, gìn giữ những gì đã xảy ra trong quá khứ và viết lại chúng theo cách giúp mang lại sự chữa lành. Tôi mong rằng qua cách kể lại lịch sử, tôi có thể làm sâu sắc thêm sự hiểu biết của chúng ta về chính mình và mối liên hệ giữa mình với thế giới rộng lớn hơn.

Ước nguyện được phụng sự như một cây cầu nối giữa quá khứ và tương lai ấy được truyền cảm hứng từ những thế hệ hành giả Phật giáo đi trước — những người đã giữ gìn và truyền trao chánh pháp qua những thăng trầm của thời cuộc. Các bậc tổ sư tâm linh của chúng ta đã nắm giữ Đạo pháp khi đi qua thời kỳ thực dân, chiến tranh và công cuộc xây dựng lại đất nước. Chư vị đã chống chọi lại sự chia rẽ và bạo lực bao trùm xã hội lúc bấy giờ, đi đến những nơi có nhiều đau khổ nhất để hiến tặng tình thương và sự giúp đỡ, mà không phân biệt lập trường hay khuynh hướng chính trị. Như tác viên xã hội từng viết vào năm 1972, sứ mệnh của họ đơn giản là “hiện diện cùng con người trước cỗ máy chiến tranh khổng lồ này”. Chính sự hiện diện đó đã là một hành động phản kháng sâu sắc; đó là Pháp sống. Cũng với tinh thần ấy, Thầy đã sáng lập dòng tu Tiếp Hiện năm 1966, tạo nên một cấu trúc chính thức cho các hành giả thực tập và biểu hiện những giá trị đó trong tăng thân.

Khi quán chiếu nhân dịp kỷ niệm 60 năm thành lập dòng tu Tiếp Hiện, tôi thấy vừa có sự tiếp nối, vừa có sự chuyển hóa. Thầy đã sáng lập dòng tu trong bối cảnh chiến tranh Việt Nam, với 14 Giới Tiếp Hiện nhằm kêu gọi hành giả dấn thân vào khổ đau của thời đại, đồng thời giữ vững gốc rễ tâm linh sâu dày. Sáu mươi năm sau, chúng ta đối mặt với những thử thách khác, nhưng tiếng gọi căn bản ấy vẫn không thay đổi: có mặt trọn vẹn với khổ đau và đáp lại bằng trí tuệ cùng lòng từ bi.

Từ một nhóm nhỏ những thanh niên phụng sự xã hội trẻ người Việt, tăng thân Tiếp Hiện đã trở thành một cộng đồng toàn cầu, trải rộng khắp các châu lục và các nền văn hóa khác nhau. Dù đến từ nhiều hoàn cảnh khác nhau, chúng ta được kết nối bởi cam kết cùng thực tập 14 Giới Tiếp Hiện và nguyện ước xây dựng một thế giới đầy tình thương. Có người, giống như tôi, tiếp nối pháp môn qua di sản tổ tiên; người khác lại tìm thấy pháp môn này trên con đường đi tìm ý nghĩa và sự bình an trong đời. Vậy dòng tu Tiếp Hiện trong năm 2026 sẽ mang ý nghĩa gì? Với tôi, điều đó có nghĩa là: 

• Sẵn sàng chuyển mình nhưng vẫn bám rễ vào những nguyên tắc vượt thời gian. 
• Xây dựng những tăng thân có khả năng đón nhận tất cả mọi người từ mọi truyền thống khác nhau, đồng thời tôn trọng chiều sâu của truyền thống Phật giáo. 
• Sử dụng cả những pháp môn cổ xưa lẫn phương tiện hiện đại để đối diện với những thách thức của thời đại mới. 
• Quan trọng nhất, đó là sống trọn vẹn với cái thấy rằng chúng ta tu tập không chỉ vì sự giải thoát của riêng mình, mà vì sự giải thoát của muôn loài.

Nhìn về tương lai, tôi mong rằng tăng thân Tiếp Hiện sẽ vẫn tiếp tục là chính mình — như xưa nay vẫn vậy: một cộng đồng biểu hiện một lối sống đẹp giữa cuộc đời này. Giữa thời đại đầy thử thách và biến động chưa từng có, chúng ta vừa có cơ hội, vừa có trách nhiệm chứng minh rằng việc nuôi dưỡng trí tuệ, từ bi, niềm vui và sự tương tức không chỉ là một lý tưởng đẹp, mà còn là câu trả lời thiết thực trước những khủng hoảng của thời đại. Nguyện cho chúng ta trở thành những người đi trước mà các thế hệ tương lai sẽ trân quý và biết ơn — những người tiếp nối và gìn giữ Đạo pháp với tinh thần can đảm và tận tâm như các bậc tiền nhân.