(Phiên tả Pháp thoại ngày 15 tháng 01 năm 1998 tại xóm Mới, Làng Mai, Pháp)
Bốn lời quán nguyện này hướng về bốn vị Bồ tát lớn: Bồ tát Quan Thế Âm, Bồ tát Văn Thù Sư Lợi, Bồ tát Phổ Hiền và Bồ tát Địa Tạng.
Sách Nhật tụng Thiền môn có đề nghị một người đọc hoặc bốn người thay phiên nhau đọc, mỗi người đọc một đoạn và tất cả đại chúng cùng nghe. Người đọc phải có niệm và định để có đủ năng lượng thấm vào trái tim của đại chúng. Vì vậy trước khi đọc, phải chọn những người có giọng đọc truyền cảm và cái hiểu sâu sắc về bốn lời quán nguyện này. Người đọc phải thiết lập niệm và định. Chẳng những đọc cho thông suốt mà cũng phải đọc thong thả để truyền niệm và định của mình theo lời nói, như vậy đại chúng mới được hưởng lợi lạc. Cố nhiên, chúng ta phải tạo cơ hội để cho tất cả mọi người được thực tập đọc trước đại chúng. Nhưng nếu những ai chưa vững thì chưa được đọc trước đại chúng mà phải thực tập riêng ở ngoài. Ngay cả những bài hô canh hay dâng hương cũng vậy, mỗi người phải thực tập cho vững rồi mới được hô canh hay dâng hương trước đại chúng. Trong lúc xướng bài dâng hương lên mà đại chúng cười khúc khích thì mất hết sự trang nghiêm của buổi lễ.
Mục đích của bốn lời quán nguyện này là để đánh động những hạt giống vững chãi, thảnh thơi, thương yêu và hiểu biết ở trong con người chúng ta. Ban đầu, các vị Bồ tát lớn như Quan Âm, Văn Thù Sư Lợi, Phổ Hiền và Địa Tạng được nhìn nhận như những vị Bồ tát ở ngoài ta. Nhưng khi đã thực tập vững chãi rồi, chúng ta sẽ thấy các vị Bồ tát đó đang ở trong ta, chúng ta cũng có những hạt giống hiểu biết, thương yêu và hạnh nguyện của các vị. Có thể có những nhà khảo cứu, những học giả sẽ hỏi chúng ta rằng: “Các vị Bồ tát Quan Âm, Văn Thù Sư Lợi, Phổ Hiền và Địa Tạng có phải là những nhân vật lịch sử hay không? Họ sinh ở đâu, xuất gia năm nào và thành đạo năm nào?” Chúng ta có thể bối rối khi được hỏi như vậy, bởi vì chúng ta không có những tư liệu đó. Nhưng thực tập theo con mắt của truyền thống Đại thừa, chúng ta sẽ thấy những chi tiết ấy không quan trọng. Điều quan trọng là những tên gọi đó, những con người đó đại diện được cho một cái gì có thật, chẳng hạn như tình thương và khả năng lắng nghe. Hai đức tính này là có thật, và ta chỉ tiếp xúc được với tình thương và khả năng lắng nghe khi ta tiếp xúc được với một con người.
Bồ tát Quan Thế Âm đại diện cho tình thương và khả năng lắng nghe. Nhưng chúng ta không nghĩ rằng chỉ có Bồ tát Quan Thế Âm mới có tình thương và khả năng lắng nghe. Ở quanh ta, ngay trong đoàn thể chúng ta sống cũng có những người có tình thương và khả năng lắng nghe. Có những người có nhiều tình thương và nhiều khả năng lắng nghe; những người khác có ít hơn. Nhưng ai cũng có tình thương, ai cũng có khả năng lắng nghe. Vì vậy, chúng ta biết rằng Bồ tát Quan Thế Âm là một nhân vật có thật, không những trong quá khứ mà cả trong hiện tại. Chính trong ta cũng có Bồ tát Quan Thế Âm. Quan trọng là chất liệu thương yêu và khả năng lắng nghe là có thật, còn hình tướng để biểu hiện thì có muôn hình vạn trạng. Cho nên vấn đề: “Bồ tát Quan Thế Âm có phải là một nhân vật có thật trong lịch sử hay không?” trở nên không còn quan trọng nữa. Bồ tát Quan Thế Âm có thể đang ngồi cạnh ta mà ta không biết. Trước hết chúng ta có thể nghĩ rằng Bồ tát Quan Thế Âm là một khía cạnh của Bụt Thích Ca, mà Bụt Thích Ca là một nhân vật lịch sử. Trong Bụt Thích Ca có khả năng thương yêu và khả năng lắng nghe. Chúng ta là học trò của đức Bổn sư thì chúng ta phải học cách nuôi lớn chất liệu thương yêu và khả năng lắng nghe trong chúng ta. Vì vậy Bồ tát Quan Thế Âm là một thực thể có thật, ít nhất là trong đức Bổn sư, trong các vị Tổ sư qua các thời đại và trong chính chúng ta.
Đức Bồ tát Văn Thù Sư Lợi cũng là một khía cạnh khác của đức Bổn sư: Khía cạnh tuệ giác lớn. Vì vậy khi đọc câu Lạy đức Văn Thù Sư Lợi, ta cũng đang bày tỏ sự cung kính đối với đức Bụt Thích Ca. Bồ tát Văn Thù Sư Lợi cũng ở trong ta, bởi vì trong ta cũng có hạt giống của tuệ giác. Nếu ta tu tập đàng hoàng thì hạt giống đó sẽ lớn mạnh dần và ta có thể trở thành đức Văn Thù Sư Lợi. Vấn đề “Văn Thù Sư Lợi có phải là một nhân vật lịch sử không?” không còn quan trọng nữa. Cũng như Bụt Thích Ca, Bồ tát Văn Thù Sư Lợi không những có mặt trong quá khứ mà cũng có mặt trong hiện tại và sẽ có mặt trong tương lai. Vì ta có mặt đây nên ta biết đức Bổn sư cũng đang có mặt, và Ngài sẽ có mặt trong tương lai. Ta biết điều đó vì ta cũng có con cháu, và con cháu ta sẽ tiếp nối ta, nghĩa là tiếp nối đức Bổn sư. Cho nên, vấn đề “Bụt Thích Ca có phải là một nhân vật lịch sử không?” cũng không còn quan trọng lắm. Nhờ ta tiếp xúc được với đức Thích Ca một cách rất thực tế nên ta không cần phải hỏi những câu hỏi mang tính học giả nữa.
Đức Bồ tát Phổ Hiền là biểu trưng cho hành động lớn của đức Thích Ca. Nếu đức Thích Ca không có hành động lớn thì đã không có Tăng đoàn, đã không đi giáo hóa từ nước này sang nước khác và đã không dựng lên được một nề nếp văn minh tinh thần mà nhân loại đã được thừa hưởng gần 2.600 năm qua. Vì vậy đức Thích Ca chính là Bồ tát Phổ Hiền và Bồ tát Phổ Hiền cũng là một phần của đức Thích Ca. Khi thực tập lạy, ta lạy một điều gì rất cụ thể bởi vì ta biết rằng chính ước muốn hành động lớn và khả năng hành động lớn cũng có trong ta, tuy rằng nó đang còn nhỏ bé và yếu kém, nhưng nếu ta thực tập, chúng sẽ được lớn lên.
Bồ tát Địa Tạng là tượng trưng cho hạnh nguyện lớn. Chữ nguyện có thể dịch ra tiếng Anh là vow, aspiration. Có nhiều người sợ chữ vow, bởi vì nó có nghĩa như lời thề. Nhưng một lời thề cũng rất đẹp. Lời thề của đức Địa Tạng là không bỏ nhau. Dù bất cứ trường hợp nào tôi cũng không bỏ anh, nhất là khi anh đang kẹt trong tình trạng đau khổ. Đó gọi là tinh thần bất xả. Chữ xả trong đạo Bụt có nghĩa là buông bỏ. Có những cái mà ta phải thực tập để buông bỏ và có những điều mà ta không nên buông bỏ, đó là những người thương của ta. Nếu ta buông bỏ những người thương thì ta không có giá trị gì cả. Những người thương của đức Địa Tạng là những người đang đau khổ ở dưới địa ngục, không buông bỏ những người dưới địa ngục là tinh thần bất xả của đức Địa Tạng. Một mặt chúng ta thực tập xả (release), mặt khác chúng ta cũng phải thực tập bất xả (not abandon).
Tóm lại, bốn vị Bồ tát lớn tượng trưng cho bi, trí, hạnh và nguyện. Trái tim sự thực tập của chúng ta là chánh niệm. Chánh niệm trong khi ăn, uống, đi, đứng, nằm ngồi,… và chánh niệm đó tạo thành năng lượng. Năng lượng đó được thể hiện qua bốn đức hạnh của bốn vị Bồ tát và mỗi vị là một khía cạnh của đức Thích Ca.
Thứ nhất là bi, tình thương, compassion, loving kindness. Tình thương là một trong những bản chất của đức Bổn sư Thích Ca. Đức Quan Âm, Avalokiteśvara, được nhận diện như là một người có khả năng lắng nghe.
Thứ hai là trí, understanding, wisdom. Nếu không có đại trí thì đức Bổn sư không còn là đức Bổn sư nữa. Chúng ta thường ca ngợi Ngài là trí và bi viên mãn. Đức Văn Thù, Mañjuśrī biểu trưng cho đại trí.
Thứ ba là hạnh, action. Khi đã thấy, đã hiểu thì thế nào cũng thương, mà đã thương rồi thì không từ bỏ, đó gọi là bất xả. Năng lượng của tình thương đi tới hành động. Thương tức là hành động. Chỉ nói thương thôi mà không hành động gì hết, đó gọi là thương miệng. Đức Phổ Hiền, Samantabhadra, tượng trưng cho hành động. Phổ là cùng khắp, hiền là lòng tốt.
Thứ tư là nguyện, tức là lời thề, vow, aspiration. Có thương và có hiểu thì thế nào cũng đi tới hành động và phát ra lời nguyện cứu giúp những người khổ đau. Biểu trưng cho hạnh nguyện lớn là đức Bồ tát Địa Tạng, Kṣitigarbha. Lời thề của Ngài là Địa ngục vị không thệ bất thành Phật (Khi nào địa ngục chưa trống trơn thì con chưa thành Phật). Đó là lời nguyện của những người muốn hành động, muốn đem ánh sáng và niềm an ủi đến những vùng tối tăm nhất, khổ đau nhất.
Chúng ta đi tới kết luận là bốn vị Bồ tát đó có mặt trong quá khứ, có mặt trong hiện tại và có mặt trong tương lai. Bốn vị Bồ tát không cần phải là những nhân vật lịch sử, đó là những thực thể bởi vì chúng ta ai cũng biết rằng khả năng thương yêu, khả năng hiểu biết, khả năng hành động và những lời phát nguyện là những điều có thật trong đức Thích Ca, trong các vị Tổ sư, trong ta và những người quanh ta. Khi tụng đọc bốn lời quán nguyện này, chúng ta đang nuôi lớn những năng lượng này trong ta.
Vấn đề đức tin là một vấn đề lớn. Có những người hoài nghi, bảo rằng ngày nào cũng thờ phụng và cầu nguyện Thượng đế, nếu lỡ Thượng đế không có thật thì uổng công và mất thì giờ quá. Chúng ta quen làm nhà buôn rồi nên cũng quen tính toán. Thờ phụng cũng phải tính toán xem có lỗ không. Tu hành cũng là một cách đầu tư. Có người trả lời: cứ thờ phụng Thượng đế đi, nếu có thật thì lúc chết mình được về Thiên đường, nếu Ngài không có thì mình có mất gì đâu. Nếu mình không thờ Ngài, nếu Thượng đế có thật thì uổng biết mấy. Và họ đi đến kết luận là nên thờ phụng Thượng đế. Là Phật tử, chúng ta đặt vấn đề: Không biết đức Quan Âm hay đức Phổ Hiền có thật hay không mà mình lại lạy và quán nguyện để làm gì? Câu hỏi đó có thể được trả lời bằng buổi pháp thoại hôm nay.
Tôi biết bằng kinh nghiệm trực tiếp của tôi là đức Quan Âm có thật bởi vì tình thương có thật. Tôi biết bằng kinh nghiệm trực tiếp của tôi, là đức Địa Tạng có thật bởi vì lời thề có thật, vì ý chí đi tới những vùng khổ đau để nâng đỡ và cứu giúp là một năng lượng có thật. Hiện nay trên thế giới có những người đang tình nguyện đi về những vùng đau khổ như vậy. Có những Địa Tạng tuổi còn rất nhỏ đang đi tới địa ngục để làm vơi nhẹ những khổ đau. Đức Địa Tạng đang có mặt trong giây phút hiện tại ở khắp nơi trên thế giới. Và chính trong lòng của mỗi chúng ta cũng có một đức Địa Tạng. Có thể là đức Địa Tạng trong ta chưa đủ lớn để khiến chúng ta dũng mãnh đi vào địa ngục cứu giúp kẻ khác. Khi nào đức Địa Tạng trong lòng chúng ta đủ lớn, chúng ta sẽ có mặt trong địa ngục. Lúc ấy dù là đang ở trong địa ngục, chúng ta không đau khổ như những người ở địa ngục bởi vì trong ta có tình thương, đi tới đâu là Tịnh độ có mặt tới đó. Càng ở lâu dưới địa ngục, ta càng hạnh phúc vì nơi đó có thể làm thỏa mãn nhu yếu yêu thương trong lòng ta. Địa ngục là đạo tràng tốt nhất, bởi vì trong môi trường đó ta có thể nuôi lớn tình thương và hạnh phúc trong lòng ta. Khi một vị Bồ tát có mặt ở địa ngục thì địa ngục sẽ sáng lên, vị Bồ tát đó không bị ảnh hưởng bởi đau khổ nơi địa ngục, trái lại sự có mặt của vị đó sẽ làm nhẹ đi nỗi khổ niềm đau.
Trong ta ai cũng có một vị Bồ tát. Nếu chúng ta thờ ơ trước những khổ đau của con người và của muôn loài là vì ta chưa tiếp xúc được với đức Địa Tạng trong ta. Đức Địa Tạng có thật trong lịch sử hay không, điều đó không phải là vấn đề đối với tôi vì tôi biết đức Địa Tạng có thật bằng kinh nghiệm sống của tôi. Chính mắt tôi trông thấy Bồ tát Địa Tạng có mặt khắp nơi, trong các tổ chức như Médecine Sans Frontière (Bác sĩ không biên giới), trong những tổ chức thiện nguyện đi vào các vùng đói kém khổ đau trên thế giới. Đó không phải là những Bồ tát Địa Tạng thì là gì? Họ là những vị Địa Tạng lớn tuổi, nhỏ tuổi và họ không muốn trở về đời sống tiêu thụ của xã hội vật chất nữa, họ nguyện ở lại càng lâu càng tốt ở những vùng khổ đau. Đối với tôi, Địa Tạng là một nhân vật có thật, không còn nghi ngờ gì cả. Chúng ta phải trả lời chắc chắn như vậy. Chính đức Địa Tạng cũng đang có mặt trong tôi và tôi đang nuôi lớn đức Địa Tạng đó. Mang tuệ giác đó để đọc những lời quán nguyện này, chúng ta thấy những lời quán nguyện hoàn toàn không có tính cách mê tín, cầu khẩn. Đó là sự thực tập vun tưới những hạt giống tốt trong ta và trong lòng những người xung quanh.
Lạy đức Bồ tát Quan Thế Âm, chúng con xin học theo hạnh Bồ tát, biết lắng tai nghe cho cuộc đời bớt khổ.
Khả năng lắng nghe của con còn yếu kém. Mỗi khi giận hay buồn thì con không ngồi lắng nghe người kia một cách sâu sắc. Vì vậy con cần tới Ngài, con cần thực tập để có khả năng lắng nghe như Ngài. Chúng ta biết rằng chỉ cần lắng nghe người khác trong vòng một giờ đồng hồ với tất cả trái tim của mình thì người kia đã vơi bớt nhiều khổ đau rồi. Chúng ta thực tập lời quán nguyện này là để nuôi dưỡng khả năng lắng nghe của ta.
Ngài là trái tim biết nghe và biết hiểu.
Nghe ở đây không phải chỉ bằng hai lỗ tai mà cả bằng trái tim nữa (đó gọi là deep listening). Nghe như vậy mới hiểu và hiểu rồi thì tự nhiên người kia sẽ bớt khổ. Một con người đau khổ nhất đời và có cảm tưởng rằng trên cuộc đời này không ai hiểu được họ hết, giờ phút mà có một người chứng tỏ là đã có thể hiểu được mình, lắng nghe được mình thì sự khổ đau đó không còn nhiều như trước nữa. Trong chúng ta ai tìm được một người có thể hiểu được mình, có thể lắng nghe được mình là người đó đã có hạnh phúc rồi. Chúng ta cần đào luyện mình để trở thành một hành giả biết nghe và biết hiểu. Khả năng biết nghe và biết hiểu là khả năng của đức Bồ tát Quan Thế Âm và Bồ tát Văn Thù Sư Lợi. Chỉ cần đọc câu này chúng ta sẽ thấy được rằng đức Văn Thù Sư Lợi nằm ở trong đức Quan Thế Âm. Biết nghe thì cố nhiên là biết hiểu. Biết hiểu rồi thì tất nhiên là biết nghe. Vậy Quan Âm và Văn Thù không phải là hai thực thể riêng biệt. Trong Văn Thù có Quan Âm và trong Quan Âm có Văn Thù. Đó là sự tương tức của hai vị Bồ tát lớn.
Chúng con xin tập ngồi nghe với tất cả sự chú tâm và thành khẩn của chúng con.
Chú tâm ở đây là định. Khi ngồi nghe, thân và tâm phải nhất như, mình phải có mặt thực sự, buông bỏ quá khứ và tương lai, hoàn toàn có mặt trong giây phút hiện tại. Thành khẩn ở đây cũng có nghĩa là có mặt hoàn toàn. Người nào trong chúng ta cũng có thể nghe với sự chú tâm và thành khẩn. Chúng ta ai cũng biết thở. Khi thở chúng ta đưa thân tâm về một mối và có mặt trong giây phút hiện tại, không đánh mất mình trong quá khứ và tương lai, ta có mặt để lắng tai nghe. Điều này ai cũng có thể làm được, chỉ có điều là chúng ta không chịu thực tập, chúng ta thường chỉ nghe bằng nửa lỗ tai mà thôi. Chúng ta phải thực tập nghe bằng cả lỗ tai và để trái tim đằng sau lỗ tai thì mới hiểu được người kia.
Chúng con xin tập ngồi nghe với tâm không thành kiến.
Thành kiến là những ý kiến có sẵn. Ta đã có sẵn những ý kiến trước rồi nên những lời người kia nói không lọt được vào trong tâm hồn mình. Những lời người kia nói có thể do những thành kiến của ta mà bị bóp méo. Đức Bồ tát Quan Thế Âm là người có khả năng nghe với tâm không thành kiến. Chúng ta thường nghe mà không hiểu được người kia vì bị những thành kiến bít lấp. Thành kiến ở đây cũng là những vọng tưởng, wrong perception. Tu tập thiền quán là để phá thành trì của những thành kiến và cố chấp. Nếu không phá được thành trì đó thì ta sẽ khổ và sẽ làm cho người khác khổ. Tập nghe với tâm không thành kiến là một phép thực tập rất sâu sắc.
Chúng con xin tập ngồi nghe mà không phán xét, không phản ứng.
Tập khí của chúng ta là muốn làm quan tòa: nghe một điều gì liền lập tức phản ứng và phán xét. Tập khí đó làm cho lời nói của người kia không lọt được vào tâm hồn ta. Tập khí cũng giống như một bức tường cản trở và làm dội ngược lại tất cả những trái banh liệng vào đó. Chúng ta đừng nên làm một bức tường mà phải làm không gian để đón nhận tất cả những trái banh đó. Phạm Duy có một bài hát tên là Nghìn thu, trong đó có một câu như thế này: “Em là cõi trống cho tình đong vào”. Cõi trống rất quan trọng. Mình có thể nói: Em là cõi trống để cho tuệ giác, tình thương đi vào. Có một câu chuyện thiền kể rằng: Có một ông giáo sư triết học nọ đến tham vấn một thiền sư. Trong lúc vị thiền sư rót trà để mời khách thì ông giáo sư cứ tiếp tục nói huyên thuyên. Thiền sư thấy vậy mới nghĩ cách dạy cho ông ta một bài học. Thiền sư bèn rót trà đầy vào tách và cứ tiếp tục rót, làm nước trà tràn ra khay, rồi tràn ra bàn. Ông giáo sư thấy vậy mới ngừng nói và hỏi: “Thầy không thấy nước tràn ra ngoài hay sao mà cứ rót hoài như vậy?” Vị thiền sư mới ngừng lại, mỉm cười nói với khách: “Cái đầu của ông cũng giống như chén trà này, nó đầy cả rồi làm sao tôi có thể dạy gì về thiền cho ông được nữa!”. Vì vậy nghệ thuật của chúng ta là tạo khoảng trống để cho tình thương và tuệ giác đi vào. Chúng ta nguyện lắng nghe mà không phán xét, không phản ứng, không làm quan tòa. Chúng ta cũng từng bị những dư luận của người khác phán xét, đã từng quá mệt mỏi, nên chúng ta nhất định không làm quan tòa để phán xét người khác, ta hãy chọn ngồi nghe với tâm không thành kiến.
Chúng con xin tập ngồi nghe để hiểu.
Mục đích ngồi nghe là để hiểu, bởi vì chúng ta có những ngu si trong người cho nên phải tập lắng nghe. Nghe những điều đúng, mình hiểu, nghe những điều chưa đúng, mình cũng hiểu, bởi vì mình nghe với sự quán chiếu. Ai nói đúng mình cũng học được, ai nói sai mình cũng học được, vì mình biết trong chiều sâu tại sao người đó nói như vậy.
Chúng con xin nguyện ngồi nghe chăm chú để có thể hiểu được những điều đang nghe và cả những điều không nói.
Con người ta có những nỗi khổ không thể nói ra được. Nhiều thiền sinh đến với chúng ta, lúc đầu họ dường như không có niềm đau nỗi khổ nào cả. Nhưng sau năm bảy ngày, khi tình thân bắt đầu phát triển, họ dần dần nói ra được những nỗi khổ của họ. Nhưng họ vẫn giấu những điểm chính và chỉ nói những điều quanh quanh. Đó là khuynh hướng chung, ai cũng sợ người khác chê cười. Chúng ta phải tập ngồi nghe rất chăm chú mới có thể hiểu được những điều họ không dám nói. Và nếu chúng ta khôn khéo, hỏi được một câu, họ có thể khóc òa lên và nói hết tất cả sự thật. Có một cậu bé trai 16 tuổi, từ Thụy Sĩ qua Làng Mai, Pháp. Một bữa nọ, hai ông cháu đang nhổ cỏ rất vui trên con đường mòn thiền hành. Tự nhiên nó dừng lại hỏi thầy: “Sư Ông ơi! Con muốn hỏi Sư Ông một điều. Có những cái con thấy đẹp mà mẹ con bảo không đẹp và dặn con phải cẩn thận mới được”. Lúc đầu thầy không hiểu nó nói gì. Nhổ cỏ thêm một chút, thầy ngừng lại và hỏi:
– Có phải có nhiều cô Thụy Sĩ xinh đẹp chạy theo con, con thấy những cô gái ấy quả thật rất xinh đẹp nhưng mẹ con dặn con phải coi chừng, có phải như vậy không?
Nó rất đỗi ngạc nhiên và hỏi lại:
– Tại sao Sư Ông biết vậy?
Cậu bé đó không muốn nói thật. Còn mẹ em thì chưa đủ khả năng để giải thích cho em hiểu được thế nào là cái đẹp chân thật. Cho dù cậu bé ấy đã không dám hỏi thật thầy, chỉ hỏi mé mé thôi nhưng thầy đã thấy được tâm của em. Đối với em, Sư Ông như đang có tha tâm thông. Thầy đã nghe rất chăm chú và hiểu được những điều mà em không dám nói ra. Lắng nghe là như vậy, có thể nghe được những điều người kia đang nói, và cả những điều họ không nói. Sau đó cậu bé đã nói hết tất cả sự thật cho thầy nghe. Và thầy có cơ hội giải thích cho em hiểu rằng mẹ em không đủ khả năng ngôn ngữ để cắt nghĩa cho em hiểu là trong lúc đang học ở trung học, con nên thế này, con không nên thế nọ, và đừng để bị kẹt vào trong bóng sắc tầm thường. Cái đẹp chân thật rất sâu sắc chứ không phải là cái đẹp nằm phơn phớt bên ngoài.
Chúng con biết chỉ cần lắng nghe thôi, chúng con cũng đã làm vơi bớt rất nhiều khổ đau của kẻ khác rồi.
Bồ tát Quan Âm là người có khả năng lắng nghe và có thể làm vơi bớt nỗi khổ của muôn loài. Chúng con cũng muốn thực tập để được như Bồ tát. Lắng nghe là một phương pháp thực tập rất mầu nhiệm, nó có hai tác dụng:
– Thứ nhất, làm cho người kia bớt khổ.
– Thứ hai, thiết lập lại sự truyền thông.
Trong thời đại bây giờ, phương tiện truyền thông rất tinh xảo, chỉ cần nửa phút người ta có thể gởi đi những tin tức tới những địa điểm rất xa. Trong lúc đó sự truyền thông giữa những người sống bên nhau trở nên bế tắc. Rất nhiều sự truyền thông giữa cha và con, vợ và chồng, anh và em hầu như bị cắt đứt. Nền văn minh của chúng ta đang bị phá sản về phương diện đó, cho nên đời sống trong gia đình không có hạnh phúc; đời sống giữa nước này và nước khác không có hạnh phúc; đời sống giữa những sắc tộc khác nhau cùng chung sống trong một thành phố cũng không có hạnh phúc là do có sự chống đối, có sự hiểu lầm. Cá nhân cũng như đoàn thể không truyền thông với nhau được, vì vậy hạnh tu của đức Bồ tát Quan Thế Âm rất quan trọng – hạnh lắng nghe, nghe để hiểu và để thiết lập lại sự truyền thông.
Khi đọc lời quán nguyện chúng ta phải đọc thong thả, đưa vào đó rất nhiều năng lượng để đánh động được hạt giống tốt nằm trong trái tim của mỗi người trong đại chúng. Đọc lời quán nguyện cũng là một cách nhắc nhở để ngày hôm nay ta có thể thực tập được hạnh lắng nghe của đức Quan Thế Âm.
Lạy đức Bồ tát Văn Thù Sư Lợi, chúng con xin học theo hạnh Bồ tát, biết dừng lại và nhìn sâu vào lòng sự vật và vào lòng người.
Trong đời sống mới, chúng ta thường chạy về phía trước như những mũi tên. Chúng ta chỉ biết chạy thôi, chạy như bị ma đuổi, ngay cả trong lúc ngồi chúng ta cũng chạy. Tuy chúng ta đang ngồi, đang ăn cơm, đang uống trà, nhưng chúng ta vẫn đang tiếp tục chạy ở trong lòng. Chúng ta không thấy được sự thật đang xảy ra. Muốn nhìn thấy cho rõ, cho sâu, chúng ta phải biết dừng lại, đó gọi là chỉ (止, samatha). Có dừng lại mới có thể nhìn sâu, gọi là quán (觀, vipaśyanā).
Đức Bồ tát Văn Thù là người thực tập thiền quán, Ngài biết dừng lại và biết nhìn sâu. Nhìn sâu vào lòng người tức là nhìn sâu vào những tâm hành (giận, buồn, ghét, sợ hãi, chán nản, hy vọng…). Tất cả những tâm hành đó là đối tượng của cái nhìn, nhìn làm sao để thấy được chiều sâu của nó. Muốn nhìn cần phải dừng lại. Dừng lại tức là không còn chạy nữa. Ở Làng Mai, chúng ta thực tập dừng lại trong mỗi giây phút. Dừng lại trong lúc ngồi, trong lúc đi, trong lúc đứng, trong lúc ăn cơm… Trong lúc ngồi ăn cơm với đại chúng 100 người hay 150 người, rõ ràng là mọi người đang dừng lại để ăn, nhưng chúng ta vẫn chạy. Chúng ta không có khả năng dừng lại và do đó không có hạnh phúc trong lúc ăn cơm. Ăn cơm là chỉ ăn cơm thôi, sao phải chạy? Anh có thể làm được chuyện đó không? Chị có thể làm được chuyện đó không? Trong lúc ăn, chúng ta cứ để đầu óc chạy qua bên này, chạy qua bên kia. Chúng ta đã chạy bao nhiêu đời bao nhiêu kiếp rồi, bây giờ chỉ có cơ hội này để dừng lại, mà chúng ta cũng không dừng được. Anh có thể ăn cơm cho đàng hoàng, uống trà cho đàng hoàng, đi thiền cho đàng hoàng. Đi thiền, tuy là hai chân đang bước nhưng cũng là dừng lại. Thiền chỉ và thiền quán là bản chất của sự thực tập.
Chúng con xin tập nhìn với tất cả sự chú tâm và thành khẩn của chúng con.
Chú tâm và thành khẩn tức là có mặt thực sự; thân, khẩu, ý hợp nhất như chúng ta đã học ở đoạn trước.
Chúng con xin tập nhìn với con mắt không thành kiến.
Ở đoạn trước, chúng ta tập nghe với lỗ tai không thành kiến. Bây giờ chúng ta tập nhìn với con mắt không thành kiến. Chúng ta phải phá bỏ hàng rào của thành kiến, của cố chấp thì chúng ta mới thấy được sự thật. Một người Do Thái nhìn một người Palestine bằng con mắt không thành kiến mới thấy được những khổ đau, những sợ hãi, những ước mơ của người Palestine. Một người Palestine nhìn vào người Do Thái cũng phải nhìn bằng cách đó mới thấy được những khổ đau, những sợ hãi, những ước mơ của người Do Thái. Nếu hai bên biết nhìn nhau như vậy một cách sâu sắc thì cả hai đều thấy rằng bên nào cũng tội nghiệp, bên nào cũng đang lo sợ, bên nào cũng không có an ninh. Khi đã thấy được như vậy rồi thì cả hai đều phát kiến ra rằng nếu cứ trừng phạt nhau thì sẽ không đi đến đâu cả; chi bằng nắm tay nhau cùng ngồi xuống để tìm ra một giải pháp, để thiết lập lại sự truyền thông giữa hai phía. Nếu người Do Thái và người Palestine chưa làm được thì chúng ta phải làm được với nhau. Trong tăng thân, có hai người không tới với nhau được, không hiểu nhau được thì chúng ta phải tới với cả hai để giúp họ dừng lại, nghe nhau và nhìn nhau bằng con mắt không thành kiến. Nghe bằng lỗ tai không thành kiến và nhìn nhau bằng con mắt không thành kiến là một phương pháp thực tập rất quan trọng.
Chúng con xin tập nhìn mà không phán xét, không phản ứng.
Chúng ta không nhìn bằng con mắt của quan tòa mà nhìn bằng con mắt của người biết thương.
Chúng con nguyện tập nhìn sâu để thấy và để hiểu những gốc rễ của mọi khổ đau, để thấy được tự tánh vô thường và vô ngã của vạn vật.
Đây là phép thực tập theo giáo lý Tứ diệu đế. Khổ đau đang có mặt, ta phải nhìn sâu vào khổ đau để thấy và để hiểu được gốc rễ của nó. Nhìn vào sự thật thứ nhất (khổ đế) thì thấy được sự thật thứ hai (tập đế). Nhìn kỹ vào sự vật, ta sẽ thấy được tự tánh vô thường và vô ngã của chúng. Thấy được điều đó rồi, tự nhiên ta sẽ thay đổi cách nhìn và chấp nhận được người khác một cách dễ dàng. Bởi vì tôi với anh không phải là hai thực thể riêng biệt. Nếu anh còn khổ thì tôi còn khổ. Nếu tôi còn khổ thì anh cũng còn khổ. Chúng ta hãy nương nhau thay vì trừng phạt nhau.
Chúng con xin học theo hạnh Bồ tát, dùng gươm trí tuệ để đoạn trừ phiền não, giải thoát khổ đau cho chúng con và cho mọi giới.
Phiền não (affliction) gồm có tham, sân, si, mạn, nghi, tà kiến… Những thứ phiền não đó chỉ có thể chặt đứt bằng thanh gươm trí tuệ của đức Bồ tát Văn Thù. Ngày xưa dưới cội cây bồ đề, đức Thế Tôn đã dùng gươm trí tuệ để đoạn trừ phiền não. Bây giờ chúng ta được trao truyền thanh gươm đó, là chỉ và quán. Nếu không dùng phương pháp chỉ và quán thì ta không trừ được những sợi dây phiền não đang trói buộc làm ta đau khổ. Đó là những sợi dây của thèm khát, của giận hờn, của thù oán, của ngã mạn… Là đệ tử của đức Thế tôn, đệ tử chư Bụt, chúng ta phải sử dụng được thanh gươm đó để diệt trừ phiền não.
Trong bài kệ truyền đăng cho sư anh Pháp Đăng, thầy có sử dụng hình ảnh của thanh gươm:
Pháp môn tìm thấy trên non cũ
Đăng hỏa mười năm rạng cự môn
Cung kiếm trao truyền trong nhật dụng
Hoa đào nở sáng khắp cô thôn.
Hai chữ non cũ trong câu đầu là muốn nói tới núi Linh Thứu mà ngày xưa Bụt thường cư trú và thuyết pháp. Ngày nay núi Linh Thứu cũng là núi Thệ Nhật ở chùa Pháp Vân. Pháp môn là phương pháp được Bụt trao truyền để tháo gỡ những khổ đau của mình. Trong câu thứ hai, hai chữ đăng hỏa (đèn lửa) có nghĩa là công phu đêm ngày của mình. Công phu tu tập hằng ngày phải tinh chuyên trong vòng mười năm mới bắt đầu có ánh sáng tỏa ra trong gia đình tâm linh của mình. Cự môn có nghĩa là gia đình lớn.
Cung kiếm trao truyền trong nhật dụng. Câu này có nghĩa là cây cung và thanh kiếm mà thầy trao cho con là để con sử dụng trong đời sống hằng ngày chứ không phải để con có cảm tưởng mình là một giáo thọ. Nếu con làm được điều đó thì hoa đào nở sáng khắp cô thôn. Đó là cảnh tượng của hạnh phúc, của mùa xuân đạo pháp đang diễn ra trên quê hương mình. Lưỡi gươm trí tuệ mà đức Bồ tát Văn Thù sử dụng cũng đã được trao truyền cho chúng ta. Dừng lại để nhìn sâu vào bản chất của khổ đau và phải thực tập ngày đêm để chuyển hóa. Giải thoát khổ đau cho chúng con và cho mọi giới. Chúng ta không biết cách tự cởi trói cho mình thì làm sao có thể cởi trói cho người khác? Mình không làm giáo thọ cho chính mình được thì làm sao mình có thể làm giáo thọ cho mọi người?
Lạy đức Bồ tát Phổ Hiền, chúng con xin học theo hạnh nguyện của Bồ tát, biết đem con mắt và trái tim đi vào cuộc sống.
Chúng ta đi vào cuộc sống với hành trang nào, nếu không phải là con mắt và trái tim? Con mắt và trái tim nào mà chúng ta có thể đem vào cuộc đời nếu không phải là con mắt của Văn Thù Sư Lợi và trái tim của Quan Thế Âm? Nếu không có con mắt đó để đi vào cuộc đời thì ta sẽ bị cuộc đời kéo đi như một dòng nước lũ. Anh đã có con mắt đó chưa? Em đã có con mắt đó chưa? Nếu chưa có con mắt của Văn Thù Sư Lợi thì không nên vội vã vào đời để trở thành chàng dũng sĩ trong Cửa tùng đôi cánh gài. Phải có con mắt của Văn Thù Sư Lợi và trái tim của Quan Thế Âm thì bàn tay của chúng ta mới trở thành bàn tay của Bồ tát Phổ Hiền. Ba vị Bồ tát này luôn có trong nhau.
Chúng con xin nguyện buổi sáng dâng niềm vui cho người, buổi chiều giúp người bớt khổ.
Đạo pháp không phải là vấn đề miệng lưỡi mà là vấn đề thực tập. Anh làm sao mà ít nhất mỗi buổi sáng cũng mang được niềm vui cho một người và mỗi buổi chiều làm cho một người bớt khổ. Nếu anh chỉ nói đem lại niềm vui cho nhiều người mà trong thực tế không có một sự chuyển đổi nào thì không ai có thể tin được lời anh nói. Bài tụng tiếng Anh rõ hơn: I vow to offer joy to one person in the morning and to help relieve the grief of one person in the afternoon.
Nếu là một vị Bồ tát nhỏ thì ít nhất mỗi buổi sáng làm vui cho một người và mỗi buổi chiều làm cho một người bớt khổ. Nếu làm được như vậy thì vị Bồ tát đó sẽ trở thành một vị Bồ tát lớn và mỗi ngày có thể đem lại niềm vui cho nhiều người và giúp nhiều người bớt khổ. Sự thật là đâu cần phải làm nhiều, chỉ cần đi đứng, ăn cơm, uống nước trong chánh niệm là đủ tạo niềm vui cho rất nhiều người rồi. Trả lời với sư anh, với sư em bằng nụ cười là đã đem lại niềm vui rồi. Đem lại niềm vui cho người cũng là đem lại niềm vui cho chính mình. Vì vậy đoạn kế tiếp là:
Chúng con biết hạnh phúc của người chính là hạnh phúc của chính mình, và nguyện thực hiện niềm vui trên con đường phụng sự.
Con đường tu phải là con đường vui. Điều này cần phải được nhắc đi nhắc lại nhiều lần. Tu mà không vui thì tu để làm gì? Ở ngoài đời người ta đã khổ nhiều rồi. Chúng ta tu để chuyển hóa những khổ đau đó và phải có niềm vui trong lúc tu. Trong bài sám Quy nguyện có câu:
Tăng là đoàn thể đẹp
Cùng đi trên đường vui.
Mỗi ngày đều phải có niềm vui. Nếu thầy hỏi: “Hôm nay con có gì vui không?” thì ta phải có câu trả lời: “Dạ có!” Và phải kể các niềm vui đó ra. Nếu mình không biết biến những giây phút hằng ngày trở thành những giây phút vui vẻ thì chúng ta chưa phải là những người tu đàng hoàng. Vì vậy tu với nhau là phải hợp tác với nhau để tạo ra niềm vui trong đời sống hằng ngày. Ta sẽ được nuôi lớn bằng chính những niềm vui đó. Tu là nghệ thuật chế tác niềm vui và chuyển hóa khổ đau. Ta phải đem những tài năng, sáng kiến của mình áp dụng vào sự tu tập để mỗi ngày đều vui như hội.
Chúng con biết mỗi lời nói, mỗi cái nhìn, mỗi cử chỉ và mỗi nụ cười đều có thể đem lại hạnh phúc cho người. Chúng con biết rằng, nếu chúng con siêng năng tu tập, thì tự thân chúng con có thể là một nguồn an lạc bất tuyệt cho những người thân yêu của chúng con và cho cả muôn loài.
Chúng ta cứ tưởng chúng ta nghèo nàn và đói khát. Thực ra, chúng ta rất giàu có. Chúng ta có thể bố thí, có thể ban tặng hạnh phúc cho mọi người và mọi loài. Chỉ cần chúng ta sống trong tỉnh thức để cho Bụt có mặt trong trái tim, để cho Bồ tát Văn Thù Sư Lợi có mặt trong đôi mắt, lúc đó mỗi lời nói, mỗi cái nhìn, mỗi cử chỉ của ta đều có thể tạo ra niềm vui cho những người xung quanh.
Lạy đức Bồ tát Địa Tạng, chúng con xin học theo hạnh Bồ tát, tìm cách có mặt ở bất cứ nơi nào mà bóng tối, khổ đau, tuyệt vọng và áp bức còn đang trấn ngự, để có thể mang đến những nơi ấy ánh sáng, niềm vui, hy vọng và giải thoát.
Trong chúng ta có những người xuất thân từ các nước từng bị áp bức nên ta biết rất rõ những khổ đau của dân chúng tại các nước đó. Đọc đoạn quán nguyện trên, chúng ta có thể hiểu rất rõ ràng. Có khi chúng ta đang ở dưới đáy vực thẳm mà không có cách nào để truyền thông với bên ngoài được. Chúng ta phải đổ xăng dầu lên đầu, lên áo rồi châm lửa tự đốt để cho thế giới bên ngoài biết rằng có những người đang ở trong tình huống tuyệt vọng. Hiện nay trên thế giới vẫn còn có những người đang ở trong hoàn cảnh đó. Nếu không có Địa Tạng thì làm thế nào để thiết lập liên lạc với những nơi đó, làm thế nào đem ánh sáng vào những nơi đó? Trong chúng ta có nhiều người, trong đó nhiều người còn rất trẻ, muốn làm các vị Bồ tát để đem ánh sáng đến các vùng xa xôi và sâu thẳm như vậy. Chúng ta đang sống trong hoàn cảnh đầy đủ về vật chất mà lại giận hờn, ganh tị, xâu xé lẫn nhau và cứ than khổ. Chúng ta đâu biết rằng những khổ đau của chúng ta có thấm gì so với khổ đau của những người trong cảnh địa ngục kia. Chúng ta phải làm thế nào để trở thành một Địa Tạng trong vô số các vị Địa Tạng ấy. Cánh tay của chúng ta phải với tới được những nơi khổ đau đó.
Chúng con nguyện không bao giờ quên lãng và bỏ rơi những người còn đang bị kẹt trong những tình huống tuyệt vọng, nguyện cố gắng thiết lập liên lạc với những ai đang không còn lối thoát, những ai bị bưng bít không có phương tiện lên tiếng kêu gọi công bình, nhân phẩm và quyền được làm người.
Có những người không được quyền làm người, chỉ được làm thú vật mà thôi, mà cũng không bằng thú vật được nuôi trong nhà, được ăn uống đầy đủ, được có không gian. Con người ở trong địa ngục không được như vậy, họ đói khát và đang chết dần chết mòn. Những địa ngục như vậy đang có mặt khắp nơi trên thế giới. Có những địa ngục đã bắt đầu có Địa Tạng. Những địa ngục khác chưa có Địa Tạng. Chúng ta phải nhận diện cho ra những địa ngục đó và tìm tới với họ. Chúng ta không cần tới những cõi xa xôi mới thấy được địa ngục. Địa ngục có thể đang ở ngay bên cạnh chúng ta, ngay trong các thành phố lớn như Chicago, New York, Paris, thành phố Hồ Chí Minh. Chúng ta phải khám phá cho ra những địa ngục này để đưa bàn tay Quan Thế Âm tới đó, để nhờ Bồ tát Địa Tạng dẫn dắt tới đó. Đôi khi ta nhởn nhơ, ta tưởng rằng ta không tạo ra những địa ngục đó, nhưng kỳ thực có thể ta đã tiếp tay xây dựng, hoặc ta đã đồng lõa với việc xây dựng địa ngục. Chúng ta bận tiêu thụ, bận lo toan cuộc sống hằng ngày, hay bị kẹt vào những vấn đề nhỏ mọn, ganh tị, buồn chán lẫn nhau mà không biết rằng địa ngục vẫn đang được dựng lên ở nơi này, nơi kia. Thái độ thờ ơ, bất cần của chúng ta đã là một yếu tố giúp vào việc xây thêm những địa ngục trần gian. Chúng ta phải nói một cách rõ ràng rằng tôi không muốn tiếp sức vào việc xây dựng thêm những địa ngục trần gian như thế.
Chúng con biết địa ngục có mặt khắp nơi trên thế giới và chúng con nguyện sẽ không bao giờ tiếp sức xây dựng thêm những địa ngục trần gian như thế; trái lại, chúng con xin nguyện nỗ lực giải trừ những địa ngục còn đang có mặt.
Đức Địa Tạng có hai đức lớn: vững chãi và kiên trì. Có vững chãi mới có kiên trì. Kiên trì là không bỏ cuộc một cách dễ dàng, khó khăn cách mấy cũng bám lấy. Đất thì kiên và hậu. Trong bài kệ ca ngợi đức Địa Tạng có câu: Địa ngôn kiên hậu quảng hàm tàng (地言堅厚廣含藏). Địa trong chữ Địa Tạng có nghĩa là kiên, tức là vững chãi. Hậu là dày. Quảng hàm tàng là chứa đựng rất nhiều, trong đó có tình thương, có sự hiểu biết, có sự nâng đỡ, có thể làm chỗ nương tựa. Đó là sự khen ngợi đức Địa Tạng.
Chúng con nguyện tu học để đạt được đức vững chãi và kiên trì của Đất, để có thể trở thành trung kiên và không kỳ thị như Đất, và cũng được như Đất có thể làm nơi nương tựa cho tất cả những ai cần đến chúng con.
Đất không có tính kỳ thị hay phân biệt. Khi chúng ta đổ những chất thơm, đất tiếp nhận. Khi chúng ta đổ rác bẩn, đất cũng tiếp nhận. Đất tiếp nhận tất cả mọi thứ và có khả năng chuyển hóa tất cả. Địa Tạng là như vậy, có thể chấp nhận tất cả để chuyển hóa. Mình có thể làm nơi nương tựa cho người khác được hay không nếu mình không có đức vững chãi, không có được chiều dày? Mình đang còn mong manh, đang còn yếu, thì mình phải tu tập như thế nào để càng ngày càng vững chãi, để có thể làm chỗ nương tựa cho những người khác.
Thầy có nhận được một lá thư của tù nhân tên là Nicolas từ địa ngục gởi ra. Sở dĩ thầy có lá thư này là nhờ một đức Địa Tạng đã gởi được một thông điệp vào trong tù, đó là cuốn Peace is every step (An lạc từng bước chân), Living Buddha Living Christ (Bụt ngàn đời Chúa ngàn đời). Chúng ta biết có nhiều thiền sinh Hoa Kỳ phát tâm bồ đề, đã mua những cuốn sách của thầy bằng tiếng Anh (họ thường mua những quyển sách cũ, bìa sờn với giá rẻ), rồi đem vào tù phân phát cho những tù nhân. Có nhiều tù nhân đọc được, bắt đầu tu tập và chuyển hóa. Lá thư của Nicholas là một lá thư tiêu biểu cho hàng ngàn lá thư gởi cho thầy. Anh Nicholas đã bị kết án tử hình, nằm trong nhà tù ở tiểu bang Pennsylvania và chờ ngày chết. Lá thư của anh ta gởi cho thầy đề ngày 28 tháng 12 năm 1997, tức là ngày chúng ta nghe pháp thoại về Làm mới. Sau đây là đại ý lá thư:
“Thầy thương kính,
Con không biết lá thư này có tới được với Thầy không, nhưng con hy vọng ít nhất cũng có một người sống cùng địa chỉ với Thầy mở ra đọc. Được như vậy con cũng bớt khổ lắm rồi. Con gởi lá thư theo địa chỉ ghi trong cuốn Living Buddha, Living Christ mà người ta cho con. Con đã ở trong tù 17 năm rồi và đã bị kết án tử hình. Trong thời gian đó, con đã trải qua biết bao nhiêu là khổ đau, thất vọng và chất chứa biết bao nhiêu hận thù. Con đã vùng vẫy rất khó khăn và có khi con nghĩ là không bao giờ vượt thắng được. Nhưng lạ thay con đã học được cách sống đơn giản và đã không bị điên loạn bởi những hận thù với những người đã đối xử tàn tệ với con. Con không hiểu tại sao con làm được như vậy, không hiểu tại sao con còn giữ được sự bình yên trong tâm hồn. Con đã chấp nhận được con. Ước mơ duy nhất hiện nay của con là một ngày nào đó được thả ra và có những người tới gặp con, nhìn con một lát, rồi họ nói rằng: “Anh này ở trong tù đã gần 20 năm với tư cách một tử tội mà bây giờ trông cũng bình thường”. Con chỉ ước mơ như vậy thôi! Con chỉ là một người tầm thường và rất biết ơn những ai đã giúp con không trở nên điên loạn trong suốt 17 năm qua. Con đã biết trân quý những điều xảy ra trong đời sống hằng ngày. Ngồi sau khung cửa sổ nhìn mặt trời lặn, con thấy con có khả năng hưởng thụ được cái đẹp của mặt trời lặn và con cảm thấy hạnh phúc vô cùng. Trong nhà tù cũ mà con đã ở 12 năm, ngày nào con cũng chỉ được nhìn bốn bức tường gạch. Nhà tù hiện nay con ở thì khá hơn. Qua cửa sổ, con thấy được một phần của thành phố, thấy được cây cối. Lần đầu tiên sau 12 năm bị bưng bít, cảnh trí của thành phố và cây cối làm con cảm động quá đỗi và con đã khóc nức nở. Khi đọc cuốn Peace is every step và học được giáo lý An trú trong hiện tại, thì con hiểu được ngay. Lâu nay con thù ghét tôn giáo, bởi vì tôn giáo nào cũng có khuynh hướng loại trừ những người không theo con đường của họ. Con mới bắt đầu học Phật thôi, nhưng con có thể thấy được cái đẹp đơn giản trong sự chứng nhập giây phút hiện tại và con thấy được nhu yếu của nếp sống chánh niệm. Đời sống vật chất trong quá khứ đã dồn chứa trong con và đã gây cho con nhiều khổ đau. Nay con đã học được cách biết trân quý những giây phút ngắn ngủi. Nhờ vậy, con không còn lo sợ về cái chết trong tương lai nữa và con đã không trở nên điên loạn. Hiện nay con đang hành xử như một Phật tử và con tin rằng nếu cứ tiếp tục, con sẽ tìm ra một sự cải hóa từ từ trong đời sống tâm linh của con. Điều mong ước sâu sắc nhất của con là nếu có bị hành xử tàn tệ con vẫn giữ được sự bình thản, vẫn có thể biến rác thành hoa. Một ước mơ nữa, như con đã nói, sau này con được thả ra, có người tới thăm và nói một câu như thế này: “Anh này đã ở trong tù lâu năm mà coi vẫn còn được lắm chứ”. Con viết lá thư này với hy vọng Thầy sẽ đọc những lời chân thành và đơn giản của con, để Thầy thấy cái chất người trong con đã được tìm lại trong hoàn cảnh tuyệt vọng, để Thầy thấy rằng đây không phải là những lời của một tên tử tội mà là lời của một con người được gởi vào đây để học hỏi và lớn lên. Xin Thầy và xin những ai đọc lá thư này hãy bảo trọng.
Nicholas.”
Thầy đã nhờ sư cô Thục Nghiêm gởi cho anh ta một cuốn Thiền hành yếu chỉ, kèm theo lá thư của thầy gởi trả lời. Đại ý lá thư đó là:
“Nicholas thân mến,
Lá thư của anh đã khích lệ cho chúng tôi rất nhiều. Anh có biết tại sao ở trong tù mà anh không bị điên loạn hay không? Châu báu đó là do tổ tiên tâm linh và tổ tiên huyết thống của anh đã trao truyền lại cho anh đó. Anh ở trong tù nhưng vẫn giữ được tự do hơn chúng tôi. Ở ngoài này, chúng tôi đang bị những hận thù và thèm khát giam giữ. Chúng tôi gởi biếu anh một cuốn sách nhỏ để anh thực tập thiền hành ngay trong phòng giam hoặc ở ngoài trời. Nếu có thể được, anh nên mời những người bạn tù khác cùng thực tập với anh để họ có thể nếm được an lạc và hạnh phúc. Anh là người có tự do dù đang ở trong tù. Chúng tôi ở Làng Mai sẽ rất sung sướng khi thấy anh thành công. Nếu cần, anh cứ viết thư cho nhà xuất bản Parallax và Community of Mindful Living để xin thêm sách. Nếu có viết thư cho chúng tôi, anh có thể gởi qua sư cô Thục Nghiêm. Cô ấy là người Mỹ, có cùng ngôn ngữ với anh.”
Đây là một lá thư khác, cũng từ trong địa ngục gởi ra. Người gởi lá thư này gốc Việt Nam, bị giam tại một nhà tù ở tiểu bang Washington. Đây là nguyên văn lá thư:
“Đầu thư con xin chúc Thầy được dồi dào sức khỏe và mọi sự sẽ được thuận lợi ở Làng Mai. Đệ tử tên là Hùng, một người rất ngưỡng mộ Thầy và hiện đang cư ngụ tại Correction Centre của tiểu bang Washington. Trong thời gian qua, nhờ ơn những cuốn sách của Thầy chỉ dạy mà con đã hấp thụ được rất nhiều về đời sống tươi đẹp và thương yêu nhân loại. Thời gian xa cha mẹ hiền và bỏ nước ra đi thì con đây đi vào con đường tội lỗi. Mà vì quá ham vui, nên con đã quên hết, đã lạc đường, đã quên mất đường về nhà mà tổ tiên đã chỉ bảo cho. Nhờ ơn lời Thầy chỉ dạy qua hai cuốn sách mà con may mắn đọc qua: cuốn Being peace và cuốn Joyful path. Hai cuốn đó đã giúp con hiểu được rất nhiều, chẳng hạn như những câu nói về thực tập là trở về nguồn gốc và lối đi của tổ tiên. Dòng họ của con, ai nấy đều hướng về Phật giáo, và có vài người đã từng xuất gia. Con đội ơn Thầy đã mở rộng tầm mắt của con và mở đường cho con về với con đường của tổ tiên. Nhờ cuốn Joyful path (trang 14) mà con có thể viết cho cha của con một lá thư để nối lại tình cha con. Cha con là một người mê rượu chè và thường đánh đập mẹ con lúc con còn nhỏ nên lớn lên con không hết lòng thương yêu cha con. Qua cuốn sách của Thầy thì con mới thấy được những cái đau khổ mà cha con đã chịu đựng, và con đã có thể viết thư để hòa giải với cha con. Con biết phải làm thế nào để độ cho gia đình con có nhiều tình thương cho nhau. Đó là đệ tử xin hết lòng cảm tạ công lao của Thầy bỏ ra để soạn những cuốn sách quý báu cho con và cho tất cả mọi người. Những cuốn sách của Thầy đã giúp cho rất nhiều người và cũng đã giúp cho những người Phật tử đang ở trong nhà tù này. Con cũng đồng thời xin thay mặt cho những anh em đến sau mà cảm tạ công ơn của Thầy đã biếu cho những cuốn sách quý đó và chúng con có thể tu luyện trong tù. Lần nữa con xin chúc cho toàn thể chúng sanh, cho Thầy và cho gia đình con nhiều điều an lành”.
Anh chàng Hùng này đã nhân danh những người bị bắt vào tù để nói lên lời cám ơn. Chúng ta không cần đi đâu xa, chỉ cần ở ngay tại chỗ vẫn có thể tiếp xúc được với địa ngục. Cánh tay của chúng ta có thể vươn ra rất dài. Tăng thân của chúng ta ở bên Anh đã gởi nhiều bản in, nhiều tờ tạp chí, những cuốn sách viết bằng tiếng Anh, hoặc tiếng Việt vào trong các nhà tù bên Anh. Các bạn bên Đức cũng làm như vậy. Bên Mỹ cũng có nhiều người đang thực tập thiền quán trong tù và họ bớt khổ đau rất nhiều. Có một người thực tập thiền hành trong nhà tù ở California đã viết thư cho thầy kể rằng: “Con đang đứng trên cầu thang và đang thở. Con định đi xuống cầu thang có chút việc thì thấy nhiều người tù khác đang đi lên và đi xuống. Họ chạy như bị ma đuổi. Con thấy được sự khổ đau của họ và thấy họ là những trái bom sắp nổ. Con mong ước người nào cũng có thể bước lên cầu thang một cách nhẹ nhàng và có chánh niệm như con để cho họ bớt khổ”.
Một anh chàng khác tên là Jarvis Mathews viết được một cuốn sách về sự thực tập ở trong tù. Anh ta có cơ hội quy y với một thầy người Tây Tạng. Vị thầy này đã vào trong tù để truyền Tam quy Ngũ giới cho anh ta. Trong sách đó, anh ta kể nhiều câu chuyện rất vui, trong đó có một câu chuyện như sau:
“Có một hôm, người tù ở phòng bên cạnh chửi bới om sòm trong lúc anh ta đang thực tập “Thở vào tâm tĩnh lặng, thở ra miệng mỉm cười”. Nó nói:
– Thằng chó chết nào ở bên đó đang hút thuốc, mày phải cho tao nửa điếu.
Bị quấy rầy, Jarvis không thực tập được. Người tù bên kia cho rằng Jarvis đang hút thuốc. Sự thật thì anh ta đã thực tập thiền và đã bỏ hút thuốc. Jarvis mới đến bên cạnh tường dùng chân và tay đánh mạnh vào tường để bên kia chú ý và nói:
– Mày là thằng nào? Tao đã bỏ thuốc từ lâu, mà dù tao có một điếu thuốc tao cũng không cho mày, bởi vì tao ghét cái lối chửi bới như vậy. Muốn xin mày phải xin đàng hoàng. Có thể thằng bên kia hút. Nếu mày im lặng và tỏ ra dễ thương tao sẽ tìm cách giúp mày. Còn nếu mày cứ chửi bới như vậy thì dù có thuốc trong túi tao cũng không cho.
Anh chàng bên kia im lặng, Jarvis mới nói:
– Bây giờ mày ngồi yên tao sẽ tìm cách giúp mày.
Anh kia bằng lòng. Jarvis đã bỏ thuốc từ lâu, nhưng vẫn còn giữ một gói thuốc rê. Lúc đầu anh ta tính cho hết, nhưng lại nghĩ: “Mình phải cho từ từ, một ngày một ít”. Anh ta trích ra 1/20 số thuốc còn lại, gói lại và chuyền qua bên kia. Tờ giấy mà anh ta dùng để gói thuốc là một tờ photocopy của trang đầu trong cuốn Being peace. Cuốn sách photocopy đó anh ta đã đọc hết và lâu nay theo đó mà thực tập thiền. Những ngày sau Jarvis dùng những trang kế tiếp để gói số thuốc mà anh ta cho từ từ. Anh ta dùng hết cuốn sách mà không tiếc, bởi vì anh ta đã có một cuốn sách Being peace khác in đàng hoàng mà người ta đã gởi vào để tặng anh. Ý của Jarvis là hy vọng người tù bên kia đọc những trang sách photocopy và có thể tiếp thu được pháp nhũ. Rốt cuộc mong ước của anh ta đã thành tựu. Sau khi chuyền hết sách Being peace thì người tù bên kia rất yên lặng, bởi vì anh chàng đó vừa được thuốc, cảm thấy có tình thương, lại vừa học được phương pháp thiền tập. Vài tháng sau anh kia được phóng thích, vì tội của anh ta không nặng. Trong lúc đó, Jarvis mang tội tử hình. Trước khi rời nhà giam, anh kia dừng lại nơi phòng của Jarvis để nói lời cảm ơn, rồi hai người cùng đọc lên một câu trong cuốn sách:
“If we are peaceful, if we are happy, we can smile and blossom like a flower, and everyone in our family, our entire society will benefit from our peace.” (Nếu bạn bình yên, nếu bạn có hạnh phúc thì bạn có thể mỉm cười và nở ra như một bông hoa, và mọi người trong gia đình và cả trong xã hội sẽ thừa hưởng sự tĩnh lặng của bạn).
Cả hai đã thuộc câu đó và cùng đọc lên một lượt, trước con mắt ngơ ngác và thán phục của những người cai tù.
Qua câu chuyện này, chúng ta thấy rằng Jarvis chẳng những cứu được mình mà còn cứu được những người bạn tù khác. Jarvis là một Địa Tạng vậy. Chúng ta cũng có thể nhận ra các Địa Tạng khác trong các nhà tù ở khắp nơi.
