Có Thầy

Tu viện Nhập Lưu, 19 tháng Chạp năm 2026

Thầy kính thương, hôm nay là ngày giỗ bốn năm Thầy thành mây. Con biết, giờ phút này, ở chùa Tổ Từ Hiếu và ni xá Diệu Trạm, chư Tôn đức, anh chị em xuất sĩ và tăng thân cư sĩ tề tụ về rất đông. Nhiều trung tâm của Làng khắp nơi đại diện để về thăm Thầy ở chùa Tổ, và cũng là cơ hội để huynh đệ được gặp nhau. Đây đúng là một món quà quý mà Thầy để dành cho các học trò mỗi năm. Được trở về gốc rễ tâm linh, được bước chân trên mảnh đất thiêng, nơi mà thời còn là một chú điệu mới vào chùa cho đến những năm cuối đời, Thầy có biết bao nhiêu kỷ niệm đẹp. Ở tu viện Nhập Lưu, Úc châu, chúng con cũng dâng lên Thầy lòng biết ơn với không gian triển lãm “Có Thầy”. Con muốn kể cho Thầy nghe về sự kiện này.

Thầy ơi, cốc Hương Đất là tên gọi chúng con đặt để thay cho tên Farm house. Đây là ngôi nhà mà vách được làm bằng đất trộn với rơm để trét kín những viên đá vốn có tại địa phương. Ông chủ nhà trước đây từng ghé thăm và cho biết ngôi nhà này đã được chính ông xây dựng 50 năm trước, với rất nhiều tâm huyết và tình thương. Một thời gian ngôi nhà được sử dụng như cái kho chứa không biết bao nhiêu thứ. Chính tăng thân đã chung tay sửa chữa lại để cốc Hương Đất đẹp như hôm nay. Mỗi lần nhìn cốc Hương Đất, con đều thấy nơi đó thấp thoáng dáng dấp của thất Da Cóc tại chùa Sơn Hạ, xóm Thượng, Làng Mai. Con biết Thầy thương thất Da Cóc lắm, nên thế nào Thầy cũng sẽ rất thương cốc Hương Đất. Cốc Hương Đất, có nét gì đó rất giống cách Thầy từng nói về thất Da Cóc: “Cái thất ở chùa Sơn Hạ, nơi Thầy hay đốt lửa trong lò sưởi để tiếp các vị Tôn túc về dự Đại giới đàn trong các khóa tu Kiết đông, ngày xưa là nhà ở của gia đình tá điền. Bề ngoài ngó xấu xí nhưng bên trong đã được sửa sang lại rất xinh xắn và có đầy đủ tiện nghi, nhất là có lò sưởi đốt bằng củi nơi phòng khách. 

Cái thất ở Sơn Hạ ấy, Thầy định đặt cho nó một cái tên, bề ngoài có thể không chải chuốt, nhưng bề trong lại rất hay. Đó là cái tên “Thất Da Cóc”. Đúng rồi da của con cóc, peau de grenouille, hay là frog skin. Da cóc thì xù xì ngó không đẹp mấy, nhưng bên trong có thể là rất đẹp. Chú Dũng, ba của thầy Pháp Đôn, lần đầu được thầy đưa vào thất đã khen: “Ngoài da cóc, trong ngọc vàng”. Các con có biết câu ấy không? Đó là vế đầu của câu đố: Ngoài da cóc, trong ngọc vàng, đi ngoài đàng, thơm lừng lựng. Đó là trái gì? Đó là trái mít chín. Bên ngoài thì da mít xù xì như da con cóc. Nhưng bên trong có những múi mít chín vàng rực thơm lừng, đó là ngọc là vàng, và khi đi qua một quãng đường có một trái mít chín thì mình nghe “thơm lừng lựng”. Câu đó có thể đã xuất phát từ miền Huế, tại vì có ba chữ “thơm lừng lựng”. (Trích Con đường huyền thoại, thư Thầy).

Cốc Hương Đất cũng có một lò sưởi đốt bằng củi, có nhiều cửa kính để nhìn ra những cây thông cao vút bên ngoài mà vào ban đêm, con có cảm giác như đang nhìn ra một dãy núi uy hùng. Tường cốc cũng đầy dấu vết “da cóc” nhưng ai bước vào cũng thương, cũng có cảm giác tĩnh lặng hơn, được trở về.

Từ lâu, chúng con đã nuôi ước nguyện làm một cái gì đó ở cốc Hương Đất. Con thấy cốc Hương Đất như là trái tim của mảnh đất Nhập Lưu trong hiện tại. Thế là ý tưởng tổ chức triển lãm được thành hình.

Bốn năm Thầy thành mây, và cũng để ghi dấu 100 năm ngày đất Mẹ đưa Thầy biểu hiện, chúng con đã chuẩn bị cho triển lãm trong một niềm vui rất sâu, một niềm vui phát xuất từ lòng biết ơn. Từng góc trưng bày pháp khí, thư pháp, sách, bàn viết thư pháp, góc nghỉ ngơi, những bức ảnh về Thầy, góc bếp, góc các loại rau thơm hương vị quê nhà,… cứ như thế, cuộc đời Thầy được kể lại bởi những hình ảnh. Như góc hương vị quê nhà, ở đó có bao nhiêu là loại rau thơm quê hương như tía tô, rau răm, ngò, húng, ngò gai, diếp cá,… chúng con giới thiệu với các bạn thiền sinh rằng:

Năm 1974, trong một lá thư Thầy viết cho các tác viên trường Thanh niên Phụng sự xã hội, có đoạn: “Các em tìm cho ra một nơi có đất tốt, cây xanh, có đá, có nước. Tôi mê những thứ đó. Cây đá và nước là những thứ đẹp nhất: những thứ đó chữa lành thương tích của chúng ta. Và các em hãy cho tôi một lô đất trong làng ấy nhé. Tôi sẽ làm nhà, và xung quanh tôi sẽ trồng rau và rất nhiều rau thơm như ngò, tía tô, kinh giới, bạc hà, tần ô, lá lốt, thì là, vân vân. Khi em đến chơi thế nào tôi cũng đãi em một bát canh có rau thơm rắc lên trên mặt bát.

Mỗi năm, ta có ít nhất một tháng tĩnh tu tại làng, không hoạt động gì hết. Cả ngày ta đối diện với đá, với nước, với cây; cả ngày ta đối diện với chính ta. Trồng rau, tỉa đậu, chơi với các cháu nhà bên, ta tìm lại ta, chữa lành thương tích, trang bị thương yêu để sẵn sàng trở lại môi trường phụng sự. Tôi về thì tôi sẽ ở giữ làng cho các em. Tôi sẽ ra cổng làng đón từng em, tôi sẽ ngồi lắng nghe các em than thở, phân trần. Rồi tôi sẽ đưa các em về nhà em. Và chiều hôm đó tôi sẽ mở hội mừng em, mời trẻ em trong xóm đến ca hát. Tôi sẽ đọc cho em những bài thơ mà tôi viết để ca tụng tình thương và những bàn tay cần mẫn của các em, cùng những hoa lá các em làm xanh tốt trên mọi nẻo đường.”

Những thứ rau thơm mộc mạc của quê hương đã nhiều lần giúp Thầy an trú trong giây phút hiện tại, thoát được những suy tư về chiến tranh và sự thống khổ trên quê hương Việt Nam. Những năm tháng sinh sống ở nước ngoài, Thầy luôn có những vòng đất nhỏ trong vườn để trồng các loại rau thơm, để trồng những luống cải, xà lách. Có người đã bảo Thầy đừng trồng rau nữa, hãy dành thời gian đó để làm thơ. Thầy mỉm cười trả lời, nếu Thầy không trồng rau cho có chánh niệm thì Thầy sẽ không làm thơ. Và chúng ta thấy rằng, nhiều bài thơ của Thầy thấp thoáng bóng dáng khu vườn rau thơm chân tình ấy.

Nhìn sâu vào những luống rau thơm, hít một hơi hương vị từng hương rau ấy, chúng ta có thể tiếp xúc được với tình thương và niềm vui giản đơn mà Thầy có thể chế tác được trong đời sống hằng ngày.

Hay góc nghỉ ngơi của Thầy, nhìn vào, các bạn sẽ thấy: Góc nghỉ ngơi của Thầy bao giờ cũng vậy, đơn sơ, mộc mạc, nhưng rất thiền vị và nghệ thuật. Một chiếc giường thấp với một tấm ván sát nền. Một kệ nhỏ, trên đó có sách, những vật trang trí nhỏ, và tượng Bụt, thêm một chậu hoa tươi. Một chiếc tủ nhỏ với cái máy cassette để Thầy thỉnh thoảng nghe tụng kinh và thở. Thầy thường bị gió, vì thế trên tủ không thể thiếu những thứ dầu và cái muỗng sứ dùng để cạo gió.

Nhiều người, khi đến thăm phòng Thầy nghỉ ngơi đã rất ngạc nhiên và cảm động trước sự đơn sơ, mộc mạc đó, bởi họ đã nghĩ trong đầu rằng một người nổi tiếng như Thầy chắc hẳn phải ở một nơi rất đầy đủ tiện nghi. Vậy đó, mà căn phòng nhỏ của Thầy luôn luôn là một nơi rất giàu có, vì ở đó có tiếng cười, có bước chân và hơi thơ chánh niệm, có bóng hình của một vị Thầy khiêm cung, đức độ và tuệ giác, có chén trà thơm, có tình Thầy trò và tình huynh đệ.

Thầy ơi, từ tình thương của Thầy, từ tình thương nơi mỗi bàn tay và trái tim của tăng thân khắp chốn đã hình thành nên không gian Có Thầy. Ba hôm trước, con có viết một lá thư cho cư dân Nhập Lưu để chia sẻ một vài hạnh phúc trong quá trình tổ chức triển lãm. Con xin đọc lại lá thư này cho Thầy nghe để dừng lá thư của con ở đây. Chúng con nguyện là sự tiếp nối đẹp của Thầy trong hiện tại và cả trong tương lai.

Cốc Hương Đất, ngày 03 tháng 02 năm 2026

Các cư dân Nhập Lưu thương quý,

Mấy hôm nay, con cứ ngắm nhìn rất kỹ từng góc của cốc Hương Đất, nơi đâu cũng thấy có bàn tay của tăng thân đóng góp, từ bàn tay của những người mà sự lanh lợi bắt đầu giảm bớt vì tuổi tác, đến bàn tay của những người bố, người mẹ, những người trẻ, cho đến bàn tay tỉ mỉ nắn nót từng con chữ, tượng hình từng nét vẽ, cẩn thận xếp từng cuốn sách của các cháu. Dọc hành lang, trần nhà, nền nhà, cửa kính, nhà vệ sinh, mảnh vườn, góc bếp,… đâu đâu cũng được làm chung với tình tăng thân để cho từng pháp khí, từng khung thư pháp, từng cái bàn chiếc ghế, từng bóng điện, từng khung gỗ kệ sách, từng bồn hoa, từng chậu rau thơm hương quê nhà, từng gốc trầu bà, bồ đề, sen đá, chuối, bắp,… được hiến tặng sự có mặt của mình cho Tam Bảo, cho Thầy, cho Tăng thân. Mỗi bàn tay, mỗi tấm lòng, mỗi sự có mặt của cư dân đã trở thành một pháp khí.

Câu “Mỗi bàn tay, mỗi tấm lòng, mỗi sự có mặt của cư dân đã trở thành một pháp khí” là con nói theo cách mà chú Hào đã nói khi ghé thăm không gian triển lãm. Chú nói: “Triển lãm pháp khí, mà thực ra trong lúc tăng thân làm công việc triển lãm thì tăng thân đã là một pháp khí rồi.” Câu nói đó con nghe vào một buổi trưa rất nắng, lúc mọi người đang rộn rịp hoàn tất các công việc cuối cùng cho giờ mở cửa diễn ra chiều hôm đó, con đã rưng rưng cảm động vì lòng biết ơn các cư dân Nhập Lưu dâng tràn trong con.

Rồi một hôm con ngồi nhớ Thầy, nên con đã gợi ý là mời cư dân nấu món canh mít lá lốt (ở cái xứ này thì không đào đâu ra lá sân huyền thoại) và kho măng tươi để cúng dường lên Thầy. Hôm Chủ nhật, thầy Đồng Trí dẫn đoàn lên cốc Hương Đất cho lần mở cửa triển lãm Có Thầy tiếp theo, con đã đứng sửng sốt một hồi vì trước mắt con, một mâm cơm nhiều món được đặt tươm tất, và con nhìn thấy món măng tươi kho được bày trên dĩa. Nước mắt con cứ chực trào ra (viết đến đây thì đúng ra nước mắt trào ra thiệt). Con đã đứng yên lặng ngắm nhìn mâm cơm và thở thật sâu trong khoảnh khắc đó. Con biết, trong cái thố nhỏ kia, thế nào cũng là món canh mít lá lốt.

Chúng ta đã làm việc hết lòng. Có thể sẽ có những chuyện chưa vui lắm xảy ra trong thời gian này, nhưng những chuyện đó, làm sao có thể đủ sức ngăn cản được niềm vui mà chúng ta vừa dâng lên cúng dường Thầy được, phải không các cư dân đất Nhập Lưu. Cái cảnh 19:30 mở cửa triển lãm mà hơn 17:00 vẫn còn thấy cư dân dọn dẹp sạch vườn hoa, dọn dẹp sạch quanh không gian Có Thầy, 18:30 vẫn còn chạy lại đường dây điện cho phòng sách, thật cảm động. Mọi người còn khất thực cho con một phần thức ăn chiều, dù con biết con sẽ không ăn kịp, nhưng tự nhiên mà cũng không còn thấy đói, thấy mệt. Điều đó đã được chứng minh suốt thời gian con chia sẻ về tinh thần triển lãm Có Thầy, cách thức thưởng lãm cho có phẩm chất của sự thực tập, chia sẻ về những nội dung không gian triển lãm,… với một giọng đầy khoẻ khoắn và biết ơn.

Khi chúng con vừa mới chân ướt chân ráo qua Nhập Lưu, chúng con đã vào thăm cốc Hương Đất, và ý tưởng sử dụng cốc cho một chương trình triển lãm thì sẽ ý nghĩa lắm được sơ khởi, để từ đó anh chị em tiếp tục nuôi ước nguyện này cho đến khi ước nguyện thành sự thật. Cũng trong thời gian đó, các cư dân Nhập Lưu đến thực tập và cũng tỏ vẻ quý mến không gian cốc Hương Đất, điều này cũng đóng góp năng lượng cho Có Thầy biểu hiện. Con biết ơn thầy Đồng Trí, sư cô Tự Nghiêm, sư cô Sinh Nghiêm, sư cô Hiệp Nghiêm đã có mặt xuyên suốt quá trình thành hình triển lãm với tài năng trang trí đầy chất thiền. Con cảm ơn quý thầy, quý sư cô và tăng thân đã âm thầm đóng góp nhiều cái thấy, công sức và nhiều ý tưởng cho triển lãm. Trong thời gian chuẩn bị trang trí triển lãm, nhiều vị khác cũng đã âm thầm yểm trợ để cho chúng con có không gian và thời gian hoàn thiện.

Viết đến đây, con nhớ câu thơ của Vũ Hoàng Chương:

“Ba kiếp lang thang, ngồi chụm lại,

Chúng ta mất hết, chỉ còn nhau.”

Đúng rồi, còn nhau là còn đi tới, là còn chấp nhận, tha thứ, bao dung, yểm trợ, và nhờ đó, ta dừng được một đời lang thang nhờ tình thương, sự hiểu biết, có nhau. Là những kẻ đồng hành trên con đường giác ngộ, chúng ta sẽ tiếp tục thực tập và phụng sự để giây phút hiện tại mãi mãi là giây phút của sự tiếp nối đẹp.

Thương quý và tin cậy,

Con kính biết ơn Thầy

Con của Thầy

nguyên tịnh