Format: Book

Thực tập giới thứ mười hai trong mười bốn giới Tiếp Hiện nghĩa là “Sống đời sống hàng ngày theo tinh thần bất hại, hiểu biết và thương yêu, góp phần vào công việc giáo dục hòa bình và thực tập hòa giải trong phạm vi gia đình, cộng đồng, quốc gia và quốc tế”. Trước khi xuất gia, con đã thực tập giới thứ mười hai rất cụ thể bằng cách tích cực tham gia vào các nhóm đấu tranh cho công bằng xã hội. Sống trong xã hội Hoa Kỳ, nơi có rất nhiều kỳ thị chủng tộc và bạo động, con thường tự hỏi mình: “Làm thế nào để chế tác từ bi trong tinh thần bất bạo động và tương tức ngay bây giờ và ở đây?”. Câu hỏi ấy đã thúc đẩy con quán chiếu về Cộng đồng yêu quý.

Thầy thường nhắc đến buổi gặp gỡ với mục sư Martin Luther King và khao khát thực hiện công trình xây dựng Cộng đồng yêu quý (Beloved community) của Mục sư. Chúng con cũng thường gọi tăng thân chúng con là Tăng thân yêu quý (Beloved Sangha). Nhưng mãi đến năm nay (2015), khi được chuyển sang tu viện Bích Nham, con mới thực sự để thời gian tìm hiểu ý nghĩa đích thực của cụm từ này.

Cụm từ Cộng đồng yêu quý được sử dụng lần đầu tiên bởi Josiah Royce, người đã thành lập Hội Thân hữu Hòa giải (Fellowship of Reconciliation). Năm nay hội này đã được 100 tuổi. “Tuy nhiên, chính mục sư King, một hội viên của Hội Thân hữu Hòa giải, đã làm cho cụm từ này trở nên nổi tiếng và mang một ý nghĩa sâu sắc hơn bởi vì ông đã nói lên được ước mơ của tất cả những người có thiện chí trên thế giới… Theo cái thấy của mục sư King, Cộng đồng yêu quý của mục sư King là một cộng đồng mang tính quốc tế, nơi đó mọi người cùng được thừa hưởng sự giàu có của đất Mẹ. Trong Cộng đồng yêu quý, cảnh nghèo đói, vô gia cư sẽ không được ai chấp nhận bởi vì tiêu chuẩn quốc tế về những yêu cầu cơ bản của con người sẽ không cho phép những điều đó xảy ra. Sự kỳ thị chủng tộc và tất cả các hình thức khác của sự kỳ thị, cuồng tín và thành kiến sẽ được thay thế bởi tinh thần bao dung của tình huynh đệ. (www.thekingcenter.org/ king-philosophy).

Con không ngạc nhiên chút nào khi nhận ra rằng cụm từ Cộng đồng yêu quý mang một ý nghĩa rất rộng. Cụm từ này không chỉ nói về một nhóm người cùng chung một chí nguyện, mà còn là một đề nghị thực tập, tương đồng với mười bốn giới Tiếp Hiện, nhằm chế tác tình thương đích thực đối với tất cả mọi người, mọi loài. Tình thương bắt nguồn từ trái tim sẽ được chuyển thành hành động cụ thể. Giờ đây con có thể hiểu tại sao mục sư King đã trở thành một trong những tổ tiên tâm linh của chúng con. Vì thế, được tham gia vào Ban tổ chức chuyến hoằng pháp Bắc Mỹ năm nay là một vinh dự cho con. Con đã có cơ hội được xây dựng Tăng thân yêu quý ngay trong chuyến đi, và nhất là có thời gian để nhìn sâu vào những khổ đau đang diễn ra do sự kỳ thị chủng tộc trên đất nước này.

Điều này được thực hiện qua cuộc hội thảo với đề tài: Nơi gặp gỡ giữa Tâm linh và Hành động: Tiếp nối di sản của Thiền sư Thích Nhất Hạnh và mục sư Martin Luther King được tổ chức tại Phòng thở của tòa nhà ABC Home, New York, nơi thư pháp của Thầy được triển lãm thường xuyên. Có khoảng 200 người đã đến tham dự cuộc hội thảo này.

Người dẫn chương trình là cô Arthel Neville của đài Fox News. Nhóm thuyết trình (gồm có sư cô An Nghiêm, tiến sĩ Marisela Gomez, Alycee J. Lane và mục sư Zenju Earthlyn Manuel) đã bắt đầu bằng việc ôn lại những cuộc gặp gỡ lịch sử giữa Thầy và mục sư King. Tiếp đó, các vị chia sẻ kinh nghiệm của mình khi áp dụng những lời dạy đó trong đời sống xã hội ngày nay. Các đề tài đã được chia sẻ như: sức mạnh của phép lắng nghe sâu, trị liệu mặc cảm chán ghét bản thân, sự tương tức giữa bạo động và bất bạo động, những phương thức để trở thành một nhà hoạt động xã hội theo chiều hướng tâm linh.

Buổi tối hôm đó rất nhiều người, trong đó có con, đã rơi nước mắt, những giọt nước mắt của niềm vui lẫn nỗi buồn và của lòng biết ơn. Tuy mỗi vị đều chia sẻ từ kinh nghiệm cá nhân của mình nhưng tất cả đều hướng đến những chủ đề chung. Sự bất công về chủng tộc đã làm tổn thương tất cả mọi người thuộc các sắc tộc khác nhau. Năng lượng chánh niệm và thương yêu của mỗi người trong nhóm chia sẻ đã góp phần tạo nên năng lượng trị liệu chung mầu nhiệm. Ai cũng cảm được một nguồn năng lượng hùng mạnh tỏa ra trong căn phòng lúc ấy.

Cô Alycee J. Lane nói: “Ngoài những tuệ giác rất hay đã được chia sẻ, điều làm con cảm động nhất trong buổi tối hôm ấy chính là sự khao khát rất lớn của những người có mặt với mong muốn kế thừa được nguồn sống và nguồn sức mạnh của Thầy và Mục sư cho cuộc sống của họ và cho thế giới này. Việc nhiều người đã đội mưa đến tham dự buổi sinh hoạt tối hôm đó là bằng chứng cho thấy họ rất quan tâm tới vấn đề này. Chúng ta có thể gọi đó là một sự tỉnh thức, rằng chúng ta sẽ không đi theo con đường bạo động và hận thù. Chúng ta sẽ theo gót Thầy và mục sư King”. Buổi chia sẻ đã thành công tốt đẹp và được truyền trực tuyến để đến với hàng ngàn người. Một số tăng thân đã cùng nhau theo dõi qua mạng. Sự kiện này đã mở ra một cơ hội để những cuộc đối thoại và quán chiếu về chủ đề này được tiếp diễn trong tương lai.

Cộng đồng yêu quý vẫn tiếp tục được nuôi dưỡng ở tu viện Mộc Lan, Mississippi, nơi tượng đài của Thầy và mục sư King được khánh thành trong một buổi lễ rất cảm động. Con đã khóc khi nhìn thấy những cánh đồng bông gòn chỉ cách tu viện vài dặm, nơi mà trước đó không lâu những người nô lệ da đen đã phải làm việc rất vất vả. Tượng đài ở tu viện Mộc Lan biểu hiện như một giọt nước cam lộ trị liệu những khổ đau mà mảnh đất này đã đi qua trong quá khứ. Quý thầy, quý sư cô đã cùng nhau đến thăm Bảo tàng Dân quyền Quốc gia (National Civil Rights Museum) ở Memphis, nơi mục sư King bị ám sát năm 1968. Khi nhìn thấy những hình ảnh, nghe thấy những âm thanh về những sự bkiện đã xảy ra trong quá khứ, những điều mà trước đây con chỉ có thể đọc qua sách báo, con đã thực sự xúc động. Buổi tham quan này đã giúp con hiểu sâu hơn về phong trào Dân quyền và củng cố thêm niềm tin của con vào tăng thân khi thấy tăng thân thực sự muốn học hỏi và tìm hiểu thêm về những cộng đồng khác tại địa phương.

Tại tu viện Lộc Uyển, chúng con đã tổ chức một buổi chia sẻ về đề tài Bình đẳng chủng tộc với gần một trăm người tham dự, phần lớn đến từ các tăng thân tu tập theo pháp môn Làng Mai. Đây là cơ hội để chúng tôi cùng trao đổi kinh nghiệm và sự thực tập của mình trong việc chuyển hóa sự phân biệt chủng tộc trong chính tự thân và trong những cộng đồng nơi mình đang sinh sống. Trong dịp này, một nhóm gồm bốn vị đã chia sẻ về các chủ đề: những khó khăn của người da màu trong việc hòa đồng vào các tăng thân mà phần lớn là người da trắng; người da màu phải đối diện với bạo lực, nghèo đói, và bệnh tật nhiều hơn những người có nguồn gốc châu Âu, dù có cùng trình độ học vấn và cùng một địa bàn cư trú; tầm quan trọng của những tăng thân dành cho người da màu – “những ngôi nhà tâm linh, văn hóa” (cultural sanctuaries) – nơi mà giáo pháp của Bụt trở nên gần gũi và dễ dàng áp dụng; làm thế nào để những người da trắng cùng ngồi lại và nhìn sâu vào tập khí phân biệt chủng tộc mà họ đang mang theo và làm thế nào để chuyển hóa tập khí này.

Rất nhiều người đã đặt câu hỏi: “Vậy tôi có thể giúp được gì?”. Câu trả lời vang lên trong buổi chia sẻ hôm ấy là: “Xin hãy tập nhìn rõ chính mình, tìm hiểu về lịch sử và trải nghiệm của những người khác biệt với mình. Chúng ta cần thấy được những khổ đau của họ và có niềm tin nơi họ. Điều quan trọng hơn cả là chúng ta sẵn lòng thay đổi thái độ của chính mình. Chúng ta đã có tất cả những pháp môn cần thiết để làm việc này”. Sau sự kiện này, một nhóm nhỏ đã đến với nhau để tìm những phương cách giúp các tăng thân chủ động hơn trong việc chữa lành những vết thương gây ra bởi sự kỳ thị chủng tộc trong mỗi cá nhân nói riêng và của xã hội nói chung. Những hạt giống của Cộng đồng yêu quý, trong tương quan với mười bốn giới Tiếp Hiện, rõ ràng đang lớn mạnh. Chúng con cảm thấy Thầy và mục sư King đang cùng bước đi với chúng con và các vị đang rất hài lòng.

Con cũng đang cố gắng hết sức để đánh thức Cộng đồng yêu quý nơi tự thân con. Sự thực tập chánh niệm cho con thấy rõ rằng trong con có tất cả các loại hạt giống: hạt giống của sự phân biệt và kỳ thị, cũng như hạt giống của lòng can đảm và sự trị liệu. Con cần đầu tư thực tập để chuyển hóa những tập khí tiêu cực mà con đã huân tập từ gia đình và xã hội. Làm sao con có thể cho rằng mình không có hạt giống của sự phân biệt chủng tộc? Sự thực tập đòi hỏi chúng ta phải thực sự tiếp xúc với khổ đau, nhưng chúng ta không thể dừng lại ở đó. Chúng ta phải chuyển hóa khổ đau thì mới có được niềm vui và tự do đích thực.

Càng nhìn sâu vào lòng mình, con càng ghét bỏ sự phân biệt chủng tộc, và ghét bỏ cả những tập khí vụng về khác của con. Con đã cố gắng che giấu chúng bởi vì con không thể chấp nhận mình. Nhưng mục sư King đã nói rằng: “Chỉ có khước từ sự ghét bỏ và giết chóc mới cắt đứt được xiềng xích của bạo lực trên thế giới và giúp chúng ta tạo lập một cộng đồng, ở đó con người chung sống với nhau mà không còn sợ hãi. Mục tiêu của chúng ta là tạo dựng một Cộng đồng yêu quý, điều này đòi hỏi một sự thay đổi về chất trong tâm hồn cũng như sự thay đổi về lượng trong đời sống của chúng ta”*. Vì vậy con đang thực tập buông bỏ hiềm hận đối với những gì mà chính con chưa chấp nhận được, để vượt lên trên sự ghét bỏ và vô minh để có được một Cộng đồng yêu quý nơi tự thân. Cuối khóa tu dành cho người da màu, con tự cam kết rằng mình sẽ mở lòng hơn với những sai lầm của mình, cho phép mình vụng về, và ôm ấp hạt giống phân biệt chủng tộc trong tâm, như lời mục sư King đã chia sẻ. Các phong trào Black Lives Matter (Mạng sống của người da màu cũng quan trọng) và các trang web như buddhistsforracialjustice.org (Người Phật tử vì bình đẳng chủng tộc) cho chúng ta nhiều cơ hội để tự giáo dục bản thân và cùng nhau hành động trên tinh thần từ bi. Tuy nhiên, kinh nghiệm của những năm hoạt động trong quá khứ của con cho thấy nếu không có “cái tâm thay đổi” thì những nỗ lực chấm dứt phân biệt chủng tộc và áp bức chỉ có thể được duy trì vì nghĩa vụ và đi đến sự tuyệt vọng mà thôi.

Khi chia sẻ về công việc của mình với những cựu thành viên của một băng đảng tại L.A, linh mục Fr. Greg Boyle nói: “Chúng ta tìm phương cách tạo nên những cộng đồng nơi mọi người thương yêu nhau như ruột thịt để đối trị với sự vô cảm, phân biệt chủng tộc và kỳ thị văn hóa, những thứ đang chia rẽ chúng ta”**. Ông gọi tình anh em ruột thịt (kinship) là “tiếng gọi chung để đem niềm vui cho nhau”. Để đem niềm vui đến cho nhau, con phải có niềm vui thực sự trong tự thân. Khi trong con không còn chỗ cho lo sợ, bất an thì tất cả mọi người, mọi loài đều trở thành một với con. Con nghĩ rằng đó cũng là điều mà tăng thân của chúng ta đã và đang thực hiện qua việc tổ chức những khóa tu và xây dựng các trung tâm tu học mang không khí thâm tình, trong bối cảnh thế giới quá khắc nghiệt và bạo lực.

Với những quán chiếu về Cộng đồng yêu quý nơi tự thân, con đang dần cảm thấy mạnh mẽ hơn trong sự thực tập của mình. Như con đã chia sẻ ở cuối buổi pháp đàm về chủ đề Bình đẳng chủng tộc tại tu viện Lộc Uyển: “Mặc dù công việc này rất khó khăn, nhưng con biết là tất cả chúng ta đã không có mặt ở đây nếu như chúng ta không đi qua những trở ngại trong sự thực tập. Và nếu kiên trì dấn bước, chúng ta sẽ đi đến một nơi có nhiều tự do và niềm vui hơn. Đây là công trình trị liệu chung của tất cả chúng ta. Công trình trị liệu này là sự thực tập cộng đồng, không chỉ của một cá nhân. Đó là cách con nhìn nhận về vấn đề này và con thực sự biết ơn vì đã được tu tập cùng đại chúng”. Học cách chấp nhận, ôm ấp và chia sẻ về sự phân biệt chủng tộc là một phương cách, tuy nhỏ nhưng rất thiết thực, để thực tập mười bốn giới Tiếp Hiện và cũng để thực hiện giấc mơ của mục sư Martin Luther King và Thầy trong việc tạo ra một Cộng đồng yêu quý có tình thương chân thật. Con hy vọng sự thực tập này sẽ mang lại nhiều chuyển hóa và trị liệu cho đại chúng.

* Nonviolence: The Only Road to Freedom (tạm dịch Bất bạo động: Con đường duy nhất đi đến tự do), Martin Luther King, Jr., 04.05.1966.

** Tattoos on the Heart, the Power of Boundless Compassion (tạm dịch Những hình xăm lên trái tim, Sức mạnh vô hạn của từ bi). Greg Boyle. Chapter Six.

Mời bạn đến thăm thiền đường Hơi Thở Nhẹ (Maison de l’Inspir), một trung tâm tu học của Làng Mai tại Paris, nước Pháp. Thiền đường hiện là nơi cư ngụ của mười sư cô, cũng là ngôi nhà tâm linh của hàng trăm cư sĩ Việt, Pháp, Anh. Sư cô trụ trì Giác Nghiêm là người Pháp hiền lành, đức độ. Trong chúng còn có các sư cô người Lào, người Hà Lan và Việt Nam. Thiền đường nằm bên bờ sông Marne, trong khu vực ngoại ô yên tĩnh Noisy le Grand. Với ba mươi phút đi xe bus, hoặc tàu điện ngầm từ trung tâm Paris, bạn đã có thể đến ngồi thiền, đi thiền ở đây.

Giáng sinh và Tết Dương lịch năm nay rơi vào giữa mùa An cư kết Đông, có hơn bảy mươi thiền sinh về đón giao thừa. Năm nay, khí hậu biến đổi bất thường, mùa đông nhưng thời tiết không đủ lạnh, trong khu vườn nhỏ nơi đây bỗng dưng xuất hiện những cánh thủy tiên vàng rực rỡ. Theo truyền thống hằng năm, quý sư cô cuốn chả giò chay làm quà Noel tặng hàng xóm và những nơi ơn nghĩa như bưu điện, ngân hàng, trạm công an, hàng rau chợ trời, viện dưỡng lão lân cận… Số lượng gần tám trăm cuốn, gấp đôi năm ngoái vì những cánh cửa hàng xóm đang mở rộng tự nhiên ra xa hơn. Người dân ở khu vực ngoại ô này, phầnnhiều thuộc truyền thống Thiên Chúa giáo, nhìn thấy bóng áo nâu hiền lành của quý sư cô mỗi ngày thiền hành dọc theo sông Marne gần tám năm nay, dần dần đã có thêm nhiều thiện cảm. Khoảng giữa năm trước, gia đình vị trưởng lão trong khu vực đã tổ chức tiệc mở cửa (Open house), quý sư cô được mời đến gặp gỡ, chia sẻ cuộc sống thiền tập của mình. Hàng xóm rất thích nghe thiền ca và thưởng thức chả giò chay của quý sư cô, tình làng nghĩa xóm khắng khít tươi vui.

Từ thứ Hai đến thứ Tư, thiền đường trở thành nội viện dành riêng cho chúng xuất sĩ sinh hoạt. Ngày xuất sĩ vào thứ Ba hằng tuần, quý sư cô được nghe những bài giảng dành riêng cho người xuất gia từ nhiều năm trước của Sư Ông, người Việt học thêm tiếng Pháp và văn hóa phương Tây, người Tây phương học thêm tiếng Việt và văn hóa phương Đông. Thứ Tư là ngày tụng giới, học giới, pháp đàm uy nghi. Thứ Hai mỗi tuần là ngày làm biếng, thời gian dành riêng cho quý sư cô chăm sóc gia đình huyết thống qua điện thoại hoặc thư từ.

Thiền đường mở cửa chào đón cư sĩ từ sáng thứ Năm đến chiều Chủ nhật. Chương trình thiền tập cho thiền sinh nhỏ tuổi nhất mang tên Ngày gia đình yêu thương (Famillies du Coeurs). Vào chiều thứ Bảy tuần thứ hai của mỗi tháng, trẻ em được ba mẹ đưa về đây học thiền và vui chơi. Các em được thực tập nhiều pháp môn phù hợp với tuổi thơ như thiền sôcôla, thiền gieo hạt trồng hoa, thiền cherry, thiền chạy, thiền khám phá khu vườn, thiền suối, thiền buông thư, thiền sỏi, thiền múa, thiền ca, thiền quýt, thiền thở… cốt yếu là trao truyền khả năng sống trong giây phút hiện tại cho các em, dạy các em biết trân quý hạnh phúc, ôm ấp cảm xúc mạnh… Nhiều em đã lớn lên từ chương trình, trở thành hạt giống tốt. Có em đã trở thành bạn thực tập đắc lực của cha mẹ tại nhà. Mỗi bữa cơm gia đình các em được phân chia nhiệm vụ đọc Năm quán cho cha mẹ cùng thực tập, thỉnh chuông chánh niệm.

Ngày giáo chức là ngày tu học đều đặn mỗi hai tháng dành cho thầy cô giáo và những người làm việc trong lĩnh vực đào tạo và giáo dục, một biểu hiện cụ thể của sự thực tập đưa chánh niệm vào trường học. Chương trình đã được thực hiện trong vài năm qua và có sự đóng góp đáng kể cho thầy cô giáo. Hơi Thở Nhẹ như là nơi cho các thầy cô giáo quay về nạp năng lượng, chuyển hóa khó khăn và nuôi dưỡng tứ vô lượng tâm cho chính mình và học trò. Ngoài ra còn có Ngày thiền tập riêng dành cho phái nam và Ngày thiền tập riêng dành cho phái nữ, là cơ hội dùng chánh niệm để nhìn sâu vào sự khác biệt của giới tính trong đời sống.

Thiền sinh đến thiền đường đều phát tâm chuẩn bị thức ăn mang tới, mọi thứ được để lên bàn khất thực để chia sẻ cùng nhau. Quý sư cô ở đây sống hoàn toàn nhờ vào sự cúng dường giống như thời Bụt. Có người đem tới vài quả táo, xà lách, bịch đậu, chai nước tương, vài củ gừng, miếng đậu hũ… Trước khi ra về, họ đến thùng phước sương cúng dường chút ít để giúp quý sư cô trả tiền điện, tiền nước, bảo trì nhà cửa…

Tăng thân trẻ Vườn Bông được sinh ra tại thiền đường. Đa phần các bạn từ Việt Nam sang du học và ở lại làm việc, sinh sống, lập gia đình trên đất Pháp. Họ dành ít nhất là hai ngày Chủ nhật trong tháng về đây thiền tập. Mỗi tuần, các bạn luân phiên đến nhà từng thành viên để tổ chức ngày quán niệm, ngồi thiền, thiền ăn, đọc sách Sư Ông, pháp đàm và chơi với nhau.

Ngoài những ngày về thiền đường ngồi thiền cùng quý sư cô, mỗi buổi sáng, khởi đầu ngày mới, các bạn còn có thiền đường online để cùng ngồi thiền với nhau qua Skype ba mươi phút trước khi đi học, đi làm. Tăng thân được quý sư cô nuôi dưỡng và hướng dẫn hết lòng từ phương pháp thiền tập, vấn đáp, lắng nghe những trăn trở khó khăn thử thách của tuổi trẻ, chia sẻ kinh nghiệm đưa chánh niệm vào trường học, vào đời sống để thưởng thức tuổi trẻ trong giây phút hiện tại, từ đó nhiều chuyển hóa đã xảy ra. Một bạn trong tăng thân Vườn Bông chia sẻ: “Bây giờ em biết ngồi thiền rồi nên thấy thích quá, mỗi ngày ngồi bốn mươi lăm phút và thấy không thể thiếu. Trước đây chưa biết thực tập chánh niệm, em xài thì giờ rất phung phí, đi chơi với bạn bè cũng thấy nhạt nhẽo, chẳng biết làm gì, nói gì, có khi chỉ tụ lại ăn uống. Bây giờ đến với tăng thân, chỉ cần ngồi yên là đủ hạnh phúc rồi.” Vườn Bông càng ngày càng lớn mạnh, mỗi thành viên là một bông hoa, khu vườn đang được nới rộng sang nhiều thành phố khác trong nước Pháp và cả nước Phần Lan.

Ngày hội âm nhạc của nước Pháp, rất nhiều trường phái, ban nhạc đem tiếng hát của mình ra biểu diễn khắp đường phố Paris. Tăng thân Vườn Bông cũng đem pháp môn thiền ca, thiền tọa và thiền hành ra đóng góp, truyền cảm hứng cho mọi người. Giữa ồn ào náo nhiệt, có khoảng tám mươi người trẻ ngồi thật yên, thật vững chãi, trên môi điểm nhẹ nụ cười. Họ hát, họ bước những bước chân vững chãi tiến vào bảo tàng Louvre cùng ăn tối trong chánh niệm. Quý sư cô động lòng trước sự nhiệt tình tu học của các bạn trẻ nên đã hiến tặng sự có mặt của mình như một món quà quý dành cho tri kỷ. Năm qua, hai thành viên trong Vườn Bông được thọ giới Tiếp Hiện tại Làng Mai.

Tăng thân trẻ Wake Up Paris không đóng đô tại thiền đường, tuy nhiên, thỉnh thoảng các bạn về thiền đường thực tập. Hàng năm, các bạn đều về tham dự khóa tu người trẻ quốc tế. Đầu tháng 12 năm 2015, các bạn đã về tổ chức một ngày quán niệm với đề tài Sự biến đổi khí hậu toàn cầu. Lần đầu tiên thiền đường có pháp thoại trực tuyến từ xóm Thượng, Làng Mai. Thầy Pháp Dung và thầy Pháp Hộ đã chia sẻ và truyền biết bao cảm hứng cho các bạn trẻ Tây phương. Nguồn năng lượng thiền tập tại Hơi Thở Nhẹ khoác lên tấm áo mới nhiều sinh khí.

Có hai tăng thân Tiếp Hiện cùng sinh hoạt tại thiền đường, tăng thân Việt và tăng thân Pháp. Hơn hai mươi vị Tiếp Hiện Việt và hơn mười vị Tiếp Hiện Pháp là tăng thân có bốn thế hệ cùng thực tập chánh niệm. Họ thật sự là những người bạn đồng tu, những vị Bồ tát của quý sư cô.

Mỗi Chủ nhật tuần thứ hai trong tháng là ngày quán niệm tụng giới của tăng thân Tiếp Hiện Việt. Ngày đó luôn vui như hội. Năng lượng tụng giới, pháp đàm giới của tăng thân rất hùng mạnh. Sự chia sẻ và thực hành giới trong tăng thân thực tiễn, áp dụng được trong đời sống hằng ngày, nhờ đó mà các bạn trẻ được học hỏi nhiều kinh nghiệm quý giá từ các vị Tiếp Hiện. Đó cũng là ngày đại chúng được thưởng thức nhiều món ngon Việt Nam trên bàn khất thực nhất. Những Chủ nhật còn lại, tăng thân về thực tập nghe pháp thoại Công phu nở đóa sen ngàn cánh và Duy biểu học của Sư Ông. Ngoài ra, 5 giờ chiều thứ Sáu hàng tuần, tăng thân có mặt cho ngày tụng kinh tiếng Việt. Quý vị Tiếp Hiện tại thiền đường phần đông là những Tiếp Hiện lâu năm, có nhiều vị đến với pháp môn từ những năm đầu Làng Mai mới thành lập, trung thành đi theo Sư Ông, giúp đỡ và hộ pháp hết lòng.

Một trong những hoạt động thu hút nhiều thiền sinh đến thiền đường là Ngày Thiền tập và Tai chi, do một chị Tiếp Hiện Việt hướng dẫn. Tai chi và thiền tập song song để cùng nâng cao sức khỏe tinh thần và thể chất, lồng vào là thiền hành và thiền buông thư giúp cho thiền sinh nếm được pháp lạc, buông bỏ được những căng thẳng trong đời sống nhiều áp lực. Nhiều người đến lần đầu đã rất xúc động với ngày thiền tập như vậy. Cùng với việc ăn chay, việc sử dụng thức ăn gần với thiên nhiên, tươi mát trong tinh thần yểm trợ đất Mẹ càng làm cho họ có năng lượng sống tích cực hơn. Đó là cánh cửa phương tiện vi diệu mà nhiều vị Tiếp Hiện đã mở ra, tạo cơ hội cho người Pháp, Việt đến với con đường tâm linh. Trong năm tới, lớp học tiếng Việt cũng sẽ được tăng thân Tiếp Hiện mở ra tại thiền đường như một chương trình văn hóa và thiền tập.

Mỗi vị Tiếp Hiện ở đây đều là sự tiếp nối đẹp của Sư Ông. Họ hết sức khéo léo đưa chánh niệm và thiền tập vào tất cả các lĩnh vực nghề nghiệp từ chữa bệnh, giảng dạy, báo chí, quản lý nhà hàng khách sạn, công sở… và cả gia đình trong đời sống hằng ngày.

Với phương pháp lắng nghe sâu và nói lời ái ngữ, trong lúc dạy học tại trường, họ ứng dụng pháp môn để tìm hiểu tâm tư tình cảm của học trò, càng ngày càng được học trò yêu quý, lớp học của họ bây giờ có nhiều năng lượng bình an hơn.

Một công trình lớn của tăng thân Tiếp Hiện yểm trợ cho tăng thân xuất sĩ ở đây nữa là lớp học tiếng Pháp và văn hóa người Pháp. Một số Tiếp Hiện là giáo sư dạy Pháp ngữ, có vị đã để thì giờ biên soạn giáo trình tiếng Pháp dành riêng cho quý sư cô, ứng dụng dễ dàng trong thiền viện, vị khác thì đến tập cho các sư cô người Việt nói tiếng Pháp, chia sẻ với quý sư cô hiểu rõ văn hóa Pháp. Sự truyền thông giữa quý sư cô người Việt và người Pháp càng thêm thân mật, thiền sinh Pháp đến thiền đường càng nhiều lợi lạc. Một nguồn năng lượng mới đang luân chuyển trong tăng thân nhờ vào sự đóng góp lớn lao của quý vị Bồ tát tại gia ấy.

Quý vị Tiếp Hiện nam và các bạn trẻ nam trong các tăng thân cũng là một nguồn yểm trợ lớn cho quý sư cô. Hai công trình ý nghĩa mà họ hoàn thành trong năm vừa qua là căn nhà gỗ cuối vườn và cái kho bên hông tường nhà chính. Có căn nhà gỗ nhỏ là ước mơ gần tám năm nay của thiền đường cho thiền sinh nam có thêm cơ hội tá túc ban đêm. Nhà ăn được biến thành phòng nghỉ ngơi ban đêm cho thiền sinh nữ. Bao nhiêu dụng cụ chấp tác, bàn ghế, cuốc xẻng, xe rùa… cũng có giấc ngủ đêm an bình sau nhiều năm dầm mưa dãi nắng ngoài vườn.

Ngoài ra, quý sư cô còn nhận được sự chăm sóc nhiệt tình từ tăng thân cư sĩ. Mùa đông họ đem cúng dường áo ấm, khăn, tất. Mùa hè có thêm rau củ, trái cây xanh mát. Có cư sĩ là nữ bác sĩ, nha sĩ… đến chăm sóc kiểm tra sức khỏe chu đáo cho quý sư cô.

Vào mùa thu năm nay, tại thiền đường có buổi lễ Hằng thuận, cô dâu là Tiếp Hiện trẻ Việt và chú rể người Pháp. Nghi thức buổi lễ thật cảm động, đầy tình thương. Tuệ giác của nền đạo đức tâm linh có khả năng đi vào cuộc đời, dẫn dắt được thế hệ trẻ hiện đại, mở ra con đường rõ ràng, vững vàng khởi sự cho cuộc sống lứa đôi.

Bắt đầu bằng nghi thức thiền hành, dưới sự hướng dẫn của quý thầy, quý sư cô Làng Mai, mỗi thành viên tham dự có cơ hội hiến tặng sự hiện diện trọn vẹn của chính mình trong mỗi bước chân đã về đã tới, làm món quà quý tặng cho hai bạn trẻ. Đại gia đình bên chú rể, từ ông bà nội, ông bà ngoại, cha mẹ, anh chị em và bạn bè đều là người Pháp với gốc rễ tâm linh Thiên Chúa giáo. Bên nhà gái, dù đã ở Pháp lâu năm, nhưng cha mẹ vẫn giữ được nếp nhà đậm nét truyền thống gia giáo Việt Nam. Trong nghi lễ ấy, chúng ta thấy hai nền văn hóa Đông Tây, hai nền đạo đức tâm linh lớn đã gặp nhau, dâng tặng cho nhau những giá trị đẹp nhất của mình, làm thành tình yêu thương đích thực. Khoảnh khắc đôi bạn trẻ tiếp nhận Năm điều phát nguyện cho cuộc sống hôn nhân trao truyền từ chư Bụt, chư Tổ, từ Thầy và tăng thân đã làm nhiều người vô cùng xúc động.

Ngoài việc tu học và phụng sự trong nội viện, quý sư cô ở thiền đường còn đại diện Làng Mai tại Paris đi tổ chức và tham dự các khóa tu trong các thành phố lân cận và các nước láng giềng. Khóa tu giao lưu học hỏi giữa các tôn giáo là một trong những lời mời truyền thống hằng năm mà quý sư cô luôn có mặt. Năm nay, khóa tu có chủ đề là Cầu nguyện. Sư cô Giác Nghiêm đã đem đến khóa tu bài Tâm kinh Bát nhã mới dịch lại của Sư Ông, khiến các nhà lãnh đạo tôn giáo rất ấn tượng về tuệ giác của sự cầu nguyện, người cầu nguyện và điều cần cầu nguyện trong đạo Bụt. Nhờ phước đức lớn của Sư Ông, thiền đường Hơi Thở Nhẹ và quý sư cô ở đây đã gặp nhiều thuận duyên trong việc giao lưu, học hỏi và nhận được nhiều sự yểm trợ từ nhiều tôn giáo khác nhau ngoài đạo Bụt, như Thiên Chúa giáo, Tin Lành, Hồi giáo, Ấn Độ giáo… Nhiều vị lãnh đạo các tôn giáo khác ở Paris đã đến thăm thiền đường hoặc mời quý sư cô đến trung tâm của họ để cùng nhau học hỏi, trao đổi làm mới phương pháp thực tập cho nhau.

Năm nay, Tết Nguyên Đán được tổ chức tại thiền đường, tạo điều kiện cho quý vị thiền sinh nhiều năm chưa có cơ hội tận hưởng truyền thống đón xuân, vui tết Việt Nam. Một tuần trước tết sẽ có ngày gói bánh chưng bánh tét, hội chợ hoa xuân và cả hội chợ ẩm thực. Các món ăn trong hội chợ sẽ đến từ rất nhiều quốc gia, do các bạn thiền sinh đóng góp, từ Đông sang Tây, từ châu Á, châu Âu sang đến tận châu Phi.

Thiền đường đang khởi sắc, công phu thiền quán và khả năng thương yêu xây dựng tình tăng thân trong chúng xuất sĩ và cư sĩ có nhiều tin vui. Thiền duyệt luôn có mặt trong mỗi thành viên. Pháp môn luôn sống động. Năm mới, chúng con nguyện một lòng hướng về Sư Ông, hướng về đại chúng để cùng tu học, chuyển hóa khổ đau và chế tác hạnh phúc. Kính chúc Sư Ông và tứ chúng khắp nơi trong mười phương nhiều sức khỏe và hạnh phúc.

Bạn thân mến,

Tháng Bảy hàng năm, Làng Mai khai mạc khóa tu mùa Hè đón các gia đình từ khắp mọi nơi trên thế giới về tu tập, trong đó có cả trẻ em.

Đó là thời gian mà chúng tôi, những đứa con của đất Mẹ, đến với nhau như một đại gia đình. Chúng tôi tập sống sâu sắc trong hiện tại, cùng tu, cùng học, cùng làm việc và cùng nhau rèn luyện thể chất. Làm gì chúng tôi cũng thấy vui vì biết cách đem thân và tâm về một mối.

Làng Mai vào mùa hè có rất nhiều cái đẹp. Khắp nơi, cỏ cây khoác áo màu xanh, sen hồng nở rộ trong hồ, bầu trời xanh mênh mông. Bạn có thể thấy Làng Mai chính là một sự biểu hiện tuyệt vời tạo nên bởi tâm thức của Thầy và của quý thầy, quý sư cô. Để ý một chút thôi, bạn sẽ thấy sự bình an, hạnh nguyện và tình thương trong cách mọi người tiếp xử với nhau. Nơi đây, những thiện duyên đã được tạo ra rất đầy đủ để giúp chúng ta tiếp xúc với tâm trong sáng của mình trong mọi lúc. Khi bạn đến đây, bạn sẽ thấy có một cái gì đó rất đặc biệt ở nơi này và cả ở những người đang sống trong Làng.

Hôm ấy, chúng tôi đang thưởng thức từng bước thiền hành ngoài trời, ý thức đến sự nâng đỡ của đất Mẹ nơi mỗi bước chân. Đột nhiên tôi để ý đến một bé gái chừng sáu tuổi đang được mẹ nắm tay. Bé vừa đi vừa lặng lẽ khóc. Có thể thấy toàn thân bé đang gồng lên, căng thẳng bởi vì bé đang cố gắng nén cơn nức nở. Nỗi đau của bé có lẽ không chỉ là nỗi đau của hiện tại. Tôi nhìn sâu để thấy chiều sâu nỗi đau của một em bé sáu tuổi. Nỗi đau có lẽ đã được truyền trao cho bé từ bao thế hệ tổ tiên.

Chúng tôi ngồi xuống. Thầy thỉnh ba tiếng chuông cho mọi người cùng thở. Tôi đang có mặt, nhưng tôi không thể buông được hình ảnh của bé gái đang khóc đó. Nhiều câu hỏi đi lên. Tâm tôi bắt đầu suy nghĩ mông lung. Tôi không thể làm ngơ, hay đúng hơn là tôi không muốn làm ngơ trước sự đau khổ của bé. Mẹ bé gắng vỗ về nhưng tình trạng càng trở nên tệ hơn. Bé gái cố nén khóc. Tôi ý thức rằng nỗi đau của bé càng lúc càng lớn lên trong tôi, đã trở thành nỗi đau của chính tôi. Ngực tôi nghẹn lại.

Vài người bắt đầu chú ý đến tiếng khóc nghẹn ngào của bé. Tôi đọc thấy sự lo ngại trên mặt họ. Tôi thầm xin họ đừng quay đầu lại nhìn bé, thay vào đó xin mọi người hãy lắng nghe, cảm nhận và ôm tiếng khóc của bé vào lòng. Tôi cảm thấy như tôi hiểu bé, dù là tôi không thể trực tiếp làm gì cho bé.

Tôi nhắm mắt lại, thực tập ôm lấy và làm dịu nỗi đau của bé bằng từng hơi thở, nhưng có gì đó rất nặng nề trong tôi. Rồi tôi mở mắt ra và nhìn về phía Thầy ngồi. Thầy đang lắng nghe nỗi đau của bé. Thầy nhìn vào mắt tôi, và tôi nhìn vào mắt Thầy. Cái nhìn ấy kéo dài khoảng vài giây. Và tôi đã tìm thấy câu trả lời.

Tôi thấy mắt mình ướt và tim tôi nhẹ hẳn đi. Tôi nhắm mắt lại cảm nhận sự vững chãi của đất Mẹ. Tôi mỉm cười, cho phép mình được khóc.

Cỡi lừa ba cẳng tuệ
Vượt bốn núi trời không
Núi nào bức ép được
Lừa không có không không.

Kính dâng Thầy
Tu viện Mộc Lan,

MI, 10.2015

Xóm Hạ, ngày 04 tháng 01 năm 2016
Con kính bạch Thầy!

Con là một đệ tử nhỏ xíu của Thầy đây. Chắc con nhỏ đến mức Thầy không nhớ con xuất gia hồi nào đâu. Con vừa mới tới Làng được hơn ba tháng thôi. Quý sư cô xóm Hạ thiệt là tốt bụng và dễ thương. Quý sư cô quan tâm đến chúng con nhiều. Con vừa mới tới đã được tặng rất nhiều bánh kẹo, áo ấm…hay được hỏi han xem có thiếu gì không, rồi cho con đầy đủ mọi thứ. Con biết ơn quý sư cô nhiều lắm.

Thầy ơi! Ngày hôm qua nghe tin Thầy về lại Làng, trong lòng con hồi hộp quá. Con ngồi yên để ngẫm nghĩ, tìm lại những hình ảnh của Thầy trong con. Thường con được nghe giọng nói và thấy hình ảnh của Thầy qua các video pháp thoại. Góc học của con cũng treo ba tấm hình Thầy cười rất tươi. Con tiếp tục ngồi yên, những hình ảnh ngày xuất gia của Cây Hoa Gạo chúng con đi lên. Thầy trực tiếp xuống tóc cho từng người. Vừa đặt tay lên đầu Thầy vừa nói: “Nói theo Thầy đi con:
Cạo sạch mái tóc
Nguyện cho mọi người
Dứt hết phiền não
Độ thoát cho đời”.

Ngày đó, hầu hết các sư anh, sư chị, sư em trong gia đình xuất gia của con đều cảm động, có người khóc nữa. Lúc đó con chẳng khóc một chút nào, chỉ thấy vui vui thôi. Nhưng lạ thật, trong lễ xuất gia của Cây Đan Mộc vừa rồi, con lại cảm động nhiều lắm. Con cảm nhận được sự trang nghiêm thanh tịnh của các giới tử và đại chúng. Một chút trong đó nữa là nhớ Thầy. Trong con dâng tràn lòng biết ơn, biết ơn Thầy và tăng thân.

Con tiếp tục nhớ tới hình ảnh Thầy nắm tay con đi thiền hành, tới một bãi đất trống giữa rừng thì đại chúng dừng lại để ngồi thiền. Thầy đặt chuông vào lòng bàn tay con, nâng tay con lên để Thầy thỉnh chuông. Lúc đó tay con run đến nỗi không giữ yên cái chuông được, Thầy chỉnh lại tay con mấy lần mà tay con vẫn run. Con thưa: “Thầy ơi! Tay con run không phải do con sợ Thầy đâu ạ.” Thầy nhìn con thật lâu, ánh mắt Thầy như một luồng ánh sáng soi vào tâm con. Con hoàn toàn bất động trước nguồn sức mạnh đó. Rồi Thầy không nói gì, chỉ từ từ đỡ tay con để trên tay Thầy, rồi Thầy thỉnh chuông. Con còn nhớ gì nữa? À, cả gia đình xuất gia của con được thiền ôm và chụp hình với Thầy!

Con ngồi một mình nhớ về những kỷ niệm đó mà thấy vui, tự nhiên con lại háo hức, mong đợi đến ngày được gặp Thầy. Con may mắn hơn nhiều sư em chưa từng được gặp Thầy trực tiếp. Ngày con đi qua Làng, mấy sư em con nhắn: “Sư chị gặp Thầy thì chơi với Thầy cho tụi em luôn nha. Kể chuyện về tụi em cho Thầy nghe nữa!” rồi cười tít mắt lại. Con rất biết ơn quý sư cô đã tạo điều kiện cho con qua đây, con được gần Thầy, được học rất nhiều điều mới lạ.

Sáng nay khi vừa mở mắt tỉnh dậy, một niềm hạnh phúc lan tỏa trong con. Con thấy mình đang là người xuất sĩ, đang được sống trong tăng thân, đang được tu học với những người cùng chí hướng. Bất giác con nhìn quanh quý sư cô, sư chị trong phòng và mỉm cười. Con hạnh phúc vì mỗi ngày được làm đệ tử của Thầy, thực tập theo những điều Thầy mong muốn, được sống cùng với quý sư chị sư em, những người có lí tưởng cao đẹp. Một ngày chỉ cần nhớ như vậy thôi cũng đủ rồi ạ.

Thỉnh thoảng con cảm thấy mệt mỏi, có đủ thứ lý do khiến con mệt…đi tu không dễ chút nào. Con nghĩ con chỉ là một sư em nhỏ mà như vậy thì quý sư cô lớn còn mệt như thế nào nữa. Quý sư cô lớn phải gánh vác biết bao nhiêu chuyện. Sư cô Y chỉ sư của con chỉ bày cho chúng con cách thu nhiếp thân tâm, phòng hộ các căn, cách tiết kiệm năng lượng trong những ngày bận rộn, nhờ vậy mà con vẫn vui, vẫn khỏe.

Con ít được gần Thầy nhưng con nhìn thấy Thầy trong từng quý sư cô, sư chị, sư em của con, con thấy Thầy trong quý thầy, trong Ôn Thủ tọa ở Làng Mai Thái Lan. Hàng ngày con được chỉ dạy cách thực tập, cách nói năng, đi đứng, làm việc… Quý thầy, quý sư cô đã theo sát chúng con truyền đạt mọi điều thay Thầy.

Con rất tâm đắc một điều mà con muốn kể cho Thầy nghe. Ôn Thủ tọa đã dạy chúng con: “Một doanh nhân thông minh, thấy thị trường đang thiếu món hàng gì mà cung cấp bù đắp vào thì sẽ lời to. Người tu thông minh cũng vậy. Sống trong tăng thân, khi nhìn thấy những cái chưa đẹp, chưa hay thì ta đừng buồn, đừng phán xét. Nếu ta thực tập giùm cho sư anh, sư chị, sư em đó tức là ta đang bù vào cái thiếu của tăng thân, như vậy ta sẽ tiến tu rất nhanh. Đây là cách đối trị tâm phán xét. Càng nhìn thấy điều tiêu cực thì mình càng thực tập được nhiều. Dùng bùn để chế tác sen, No mud, no lotus.” Con hạnh phúc lắm thưa Thầy. Nhờ có Ôn Thủ tọa, nhờ có quý thầy, quý sư cô mà con hiểu những lời Thầy nhiều hơn. Con có niềm tin vào tăng thân, vào sự thực tập.

Thầy ơi, khi con nhìn thấy những hình ảnh Thầy ngồi xe lăn cố gắng đi thiền hành với đại chúng thì con lại hổ thẹn. Con không có hiếu với Thầy. Đôi khi con giải đãi, không chịu đi thời khóa đầy đủ, đủ thứ lí do. Con xin sám hối với Thầy. Từ giờ con sẽ tinh tấn hơn nữa. Con kính chúc Thầy mau khỏe và có nhiều niềm vui từ các đệ tử ạ.                                                                                                            

Sư con của Thầy.

Năm 1970, lúc con 14 tuổi, con đọc thông tin về một tổ chức mới thành lập có tên Friends of the Earth (Những người bạn của Trái đất) – một tổ chức bảo hộ môi trường và thấy rất có cảm hứng. Từ đó, con đã dùng thì giờ của mình để hoạt động cho các chiến dịch chống mua bán lông thú, chống săn bắn cá voi, đi biểu tình ở các trung tâm thương mại để chống lại việc đóng gói bao bì thực phẩm một cách không cần thiết. Lúc ấy con đang ở tuổi mới lớn (tuổi teen), dễ nổi giận và không mấy thân thiện.

Khi chuyển đến Luân Đôn, con trọ học trong một căn hộ chung cư cùng với ba cô bạn gái, cả ba người đều tiếp nhận sự giáo dục từ các trường học ở Steiner. Những trường học này đều đặt giá trị tâm linh ngang hàng với giá trị tri thức. Vì vậy ngoài những kiến thức tiếp nhận được từ sự giáo dục chính quy ở trường, con còn học được rất nhiều từ cách sống và quan niệm của ba cô bạn này. Kết quả là con đã trở thành người ăn chay trường. Tất cả thức ăn khô đều được mua từ một tiệm bán sỉ tên là Community Stores: những bao gạo lứt, bột mì lứt, các thùng mơ khô sản xuất từ Afghanistan bán thẳng cho cửa hàng mà không qua trung gian… Chúng con mua trái cây và rau cải từ các chợ bày bán trên đường phố và chở về nhà bằng xe đạp, tự làm lấy bánh mì, mứt trái cây, bánh và tự may quần áo cho mình. Những hành động này giúp con cảm nhận được mối liên hệ sâu sắc giữa mình với những tặng phẩm mà đất Mẹ đã hiến tặng với tấm lòng rộng lượng và đầy tình thương.

Mãi sau này khi sống ở Pháp, con mới biết đến Thầy. Chính pháp môn tu học mà con tiếp nhận từ Thầy đã làm mối liên hệ giữa con với đất Mẹ và với tất cả mọi loài, trong đó có bản thân con, trở nên sâu sắc hơn.

Lớn lên, con may mắn được sống ở một miền quê thuộc núi Alps. Đây là một vùng tuy nghèo nhưng lại có số lượng nông trại canh tác theo lối hữu cơ nhiều nhất nước Pháp. Nhiều người trẻ có lý tưởng đã từ các thành phố về đây, họ muốn sống một cuộc sống lành mạnh và có đạo đức hơn. Họ xây dựng nên các cơ sở làm ăn, như các lò bánh mì hoặc các nông trại nhỏ canh tác theo lối hữu cơ.

Chúng con đã thành lập một tăng thân nhỏ. Nhờ đó con đã gặp được những người, dù chỉ sống bằng một nguồn thu nhập rất thấp nhưng vẫn rất hết lòng thực tập những lời dạy của Thầy về bảo hộ và duy trì đất Mẹ. Để có thể mua được các thức ăn hữu cơ thường tương đối đắt tiền (trái cây, rau củ, dầu, gạo, các sản phẩm tẩy rửa…), họ đã chọn cách sống vô cùng đơn giản. Đối với họ, tiêu thụ có chánh niệm và xây dựng nếp sống bền vững là những điều quan trọng nhất. Họ sống đúng như những gì họ nói.

Sống ở trên núi, ta không thể nào không thương đất Mẹ. Ánh sáng phản chiếu trên mặt đá thay đổi liên tục, sự tĩnh mịch bao phủ núi đồi, những cơn giông bão và sấm chớp, những lần nửa đêm đi bộ một mình rất lâu dưới ánh trăng với tiếng cú kêu văng vẳng. Vẻ đẹp của đất Mẹ đã nuôi dưỡng, chữa trị và tạo cảm hứng cho con. Chính cái đẹp ấy đã đưa con đến với con đường xuất gia, đã làm khả năng thương yêu và ước muốn giúp đời trong con trở nên lớn mạnh.

Ở Làng Mai, con đã tập nhìn sâu vào nỗi đau của đất Mẹ và thấy vui vì được thực tập điều đó với tăng thân, nhờ vậy con không bị nỗi tuyệt vọng xâm chiếm. Con rất hạnh phúc khi thấy tăng thân đã làm được nhiều điều để yểm trợ đất Mẹ. Tu viện Lộc Uyển đã sản xuất đủ năng lượng từ ánh sáng mặt trời để dùng cho các sinh hoạt mà không cần phải mua điện. Ni xá mới được xây bằng những khối rơm nén để giảm thiểu tối đa việc tiêu thụ năng lượng. Các khối rơm này chống lại cái lạnh về đêm của sa mạc và giữ mát vào ban ngày. Các vườn cây được trồng để lợi dụng sương giá đến mức tối đa vì mưa ở vùng này rất hiếm.

Xóm Hạ, Làng Mai đã lắp đặt hệ thống lò hơi (boiler) chạy bằng củi – củi được lấy từ các khu rừng được bảo tồn theo mô hình bền vững trong vùng, để sưởi ấm thiền đường, nhà ăn và các phòng dành cho thiền sinh. Xóm Thượng đã xây dựng nên một Nông trại Hạnh phúc, trồng các loại rau sạch để cung cấp cho các xóm của Làng Mai. Nhiều trung tâm thuộc Làng Mai đã cố gắng mua các loại thức ăn được sản xuất theo lối hữu cơ.

Con có một ước mơ, rằng trong tương lai, các trung tâm tu học thuộc Làng Mai sẽ không chỉ là chỗ nương tựa tâm linh, nơi mọi người học cách dừng lại và trở về với tự thân, học cách chế tác hạnh phúc và chuyển hóa khổ đau, mà còn là một “Green Refuge”. Đó là nơi mọi người có thể trải nghiệm thật cụ thể cách thương yêu, bảo hộ và chữa lành đất Mẹ, thể hiện qua cách tiêu thụ và qua cách sống hàng ngày của chúng ta.

Quán chiếu về một quả cà chua hoàn hảo
Quả cà chua yêu quý của tôi ơi, tôi đang giữ em trong hai bàn tay. Tôi biết rằng em đã làm hết sức mình để biểu hiện thành một trái cà chua thật đẹp. Nhưng để em được trở nên như thế thật không dễ chút nào.

Tôi nhìn thấy người làm vườn phải thường xuyên xịt thuốc trừ sâu lên cây cà chua mẹ. Tôi cũng nhìn thấy người làm vườn đang tự hỏi không biết đôi mắt đang bị ngứa ngáy và hai lá phổi đang khò khè của ông có liên quan gì đến các chất hóa học mà ông phải sử dụng mỗi ngày.

Tôi thấy cha của người làm vườn. Ông ấy đã làm lụng suốt cuộc đời trên những cánh đồng cà chua và giờ đây mắc bệnh Parkinson như rất nhiều người bạn đồng nghiệp của ông đang mắc bệnh.

Tôi thấy màu đỏ bóng của em và thấy thịt em rất rắn chắc. Và tôi biết rằng như thế em sẽ không bị dập trên đường vận chuyển đến các siêu thị. Chắc là em đã thấy rằng, bị ép cho chín đỏ bằng cách dùng khí ethylene là rất không tự nhiên so với chín một cách tự nhiên dưới ánh nắng mặt trời.

Quả cà chua thân mến ơi, xin em đừng chán nản khi biết rằng tổ tiên của em 50 năm về trước rất ngon lành và bổ dưỡng. Họ vượt trội hơn em những 30% về chất lượng bởi vì giờ đây em đã bị lai tạo để có bề ngoài hoàn hảo, ngoài ra em lại có rất nhiều anh chị em cà chua trên cùng cây mẹ. Tất cả đều giống hệt như nhau.

Nhìn thật sâu vào trong em, tôi thấy hơi sờ sợ bởi vì tôi biết rằng một số hạt giống bị biến đổi gien có thể tự tạo ra chất diệt trùng. Em làm cái đó được không? Khi em đi vào cơ thể tôi, em có tiếp tục tạo ra chất diệt trùng trong cơ thể của tôi không?

Tiếp tục nhìn sâu hơn nữa, tôi thấy chất phân hóa học trong em. Chất nitrat từng được dùng để chế tạo bom, giờ đây được dùng để tăng năng suất cây lương thực lên gấp ba lần. Tôi cũng thấy việc lạm dụng phân bón có chất nitrat đang làm ô nhiễm nguồn nước trên khắp thế giới.

Xin em cố gắng để đừng tuyệt vọng, hỡi quả cả chua to và bụ bẫm. Em đã được sản xuất ra thật đẹp, thật nhiều và thật rẻ. Thế nhưng tôi lại cảm thấy buồn vì cái đẹp đó có giá quá đắt. Cái giá đó chính là sự tổn thất về sự đa dạng của các gien di truyền – một điều kiện thiết yếu cho sự sinh tồn của chúng ta trên trái đất.

Em đã được nuôi lớn như thế nào? Để em có thể có mặt trên một bàn ăn ở nước Pháp trong mùa đông năm nay, tôi biết người ta phải mang em từ Tây Ban Nha đến. Thậm chí từ mặt trăng tôi cũng có thể nhìn thấy nơi chôn nhau cắt rốn của em. Một khu trồng cà chua diện tích 135 dặm vuông (khoảng 217km2), có mái nhựa phản chiếu ánh nắng mặt trời. Những cây cà chua không phải trồng trên mặt đất mà là trong những cái túi đựng đá và nước, được nuôi bằng cách nhỏ giọt chất lỏng phân hóa học.

Cũng có thể em được sinh ra ở Hoa Kỳ, trên những cánh đồng cà chua đầy nắng ở Florida. Những cánh đồng này đã giữ trong lòng nỗi đau 300 năm của chế độ nô lệ. Bây giờ lại một lần nữa được mệnh danh là “vùng tự do cho nô lệ thời hiện đại”. Tôi nhìn thấy hàng ngàn người nhập cư đang làm việc ở đây. Một số người không có giấy tờ hợp lệ, sống trong nghèo khổ và buộc phải làm việc kiếm sống trong những điều kiện làm việc tồi tệ. Tôi nhìn thấy giám đốc của các siêu thị, vì sợ mất việc nếu không làm tăng lợi nhuận, đã mặc cả ráo riết với các chủ vườn để giá bán càng xuống thấp hơn.

Nhìn thật sâu vào các loại rau củ, gạo và trái cây khác trong bát, con thấy chúng rất khác nhau nhưng chúng đều có chung một câu chuyện như trái cà chua. Phía sau những trái zukini có cùng kích cỡ, những loại gạo giá thấp, những loại nấm nhập khẩu, những trái táo hoàn hảo và những trái chuối vàng óng là những khổ đau cực kỳ to lớn. Nước sản xuất càng nghèo, sự bóc lột càng lớn do sự kiểm soát rất lỏng lẻo.

Con nhớ lại một câu trong bài hát của Joni Mitchell vào những năm 1970: “Hãy đưa cho tôi những quả táo có đốm, nhưng xin hãy giữ lại chim chóc và những chú ong”. Tương tự như thế, tăng thân xuất gia chúng ta hãy nói “không” với những rau quả hoàn hảo đã được sản xuất với một cái giá quá đắt cho môi trường và nhân loại như thế.

Chúng ta hãy yểm trợ những người trẻ có lý tưởng, những người đã rất can đảm làm ngược lại số đông, những người đã thành lập các nông trại, các gian hàng nho nhỏ ở địa phương sản xuất theo lối hữu cơ. Xin hãy gây cảm hứng cho hàng ngàn thiền sinh, những người đến tu học tại các trung tâm của chúng ta để họ cùng thực tập.

Chúng ta hãy cùng thưởng thức những quả táo sạch, mỗi quả đều có hình dạng riêng của chúng, mỗi mùa một loại, và mỗi quả là một phép lạ. Hãy vinh danh các củ cà rốt sạch dẫu trên mình chúng vẫn còn dấu vết của đất cát đã nuôi chúng lớn lên.

Xin hãy tiếp tục thưởng thức với lòng biết ơn xà lách tươi từ Nông trại Hạnh Phúc dù chúng phải được rửa đi rửa lại ba lần nước vì đã được trồng trực tiếp trên mặt đất. Một mặt đất sinh động và chưa bị tẩy trùng bằng thuốc trừ sâu.

Khi các nông phẩm được trồng mùa nào thức ấy, chúng sẽ có chất lượng rất cao. Vào mùa đông, sương giá làm củ cải vàng (parsnip) và củ cải Thụy Điển (rutabaga) ngọt hơn. Mùa hè, cà chua chín đỏ chứa đầy ánh nắng mặt trời.

Nông trại hạnh phúc (Happy Farm), Làng Mai, nước Pháp

Từ những năm 1970, Thầy đã bắt đầu nói về ích lợi của việc tiêu thụ các sản phẩm sạch. Mười một năm trước, tức là năm 2004, tại khóa tu xuất sĩ ở Lộc Uyển, Thầy đã kêu gọi chúng ta một lần nữa phải cấp thiết xem xét đề án tiêu thụ sản phẩm sạch trong tăng thân, và nhất là xem lại lý do tại sao chúng ta lại có sự phản kháng trong việc thay đổi thói quen tiêu thụ.

Một khi chúng ta nhìn thấy những khổ đau có liên quan đến các nông phẩm nói riêng và các sản phẩm nói chung mà chúng ta đang tiêu thụ, chúng ta không thể nhắm mắt làm ngơ được.

Giá cả của các sản phẩm sạch có đắt hơn, đúng thế, bởi vì giá cả ấy phản ánh giá trị đích thực của sản phẩm sạch, đó là một cái giá công bằng.

Chúng ta hãy thực tập Làm mới với đất Mẹ và cam kết yểm trợ lẫn nhau trong việc dành ưu tiên cho sự tiêu thụ sản phẩm sạch tại các trung tâm tu học của chúng ta. Chỉ có thế, chúng ta mới có thể ngăn ngừa sự tổn hại cho trái đất, khuyến khích hòa bình, bảo đảm tương lai và thật sự là một Người bạn của Trái đất (Friend of the Earth).

Tôi đến xóm Thượng xin tập sự xuất gia vào một ngày đầu đông, một hôm trước lễ khai mạc khóa An cư kết Đông 2013-2014. Khác với vài tháng trước đó, lần đầu tiên tôi đến Làng với nhiều bỡ ngỡ, lần này tôi cảm thấy thân thương như được trở về nhà mình. Nhanh quá, chỉ có mấy tháng trước thôi, tôi còn là một chàng sinh viên về Làng dự khóa tu mùa hè. Đọc sách của Sư Ông từ lâu rồi, giờ tôi mới thu xếp được để về Làng, để trải nghiệm những điều Sư Ông dạy trong sách. Chưa bao giờ có ý nghĩ về việc xuất gia, vậy mà chỉ sau hai tuần sinh hoạt ở xóm Trung cùng quý thầy, quý sư cô và thiền sinh người Việt, tôi đã quyết định gạt bỏ sự nghiệp ngoài đời, về đây nguyện đi theo con đường của Bụt.

Hạnh phúc quá, như một người mang một gánh nặng trên vai hàng chục năm, nay được trút bỏ, nhẹ tênh bước trên con đường thênh thang. Môi trường mới, cuộc sống mới thật là tuyệt vời! Tôi tha hồ khám phá với niềm hứng khởi và thích thú. Con đường thiền hành uốn lượn bao quanh xóm, nơi nâng niu hàng triệu triệu bước chân an lạc và thảnh thơi, của Thầy và của hàng trăm ngàn người đến từ khắp nơi trên thế giới. Từng gốc cây, từng ngọn cỏ, từng khúc quanh ngày càng trở nên thân thiết với tôi. Điều khiến tôi hạnh phúc là tôi chưa bao giờ cảm thấy nhàm chán con đường này, dù đã hàng trăm lần tôi bước đi trên đó. Tôi luôn có được niềm vui, thậm chí cả những cảm giác thú vị của lần đầu tiên được đi ngang qua rừng thông hay dưới tán lá rừng sồi dọc theo con đường.

Tôi vẫn còn nhớ lời Thầy dạy, thiền sinh tới Làng Mai, một trong những việc đầu tiên cần phải thực tập, và phải thực tập cho thành công là thiền hành. Một lần có vài thiền sinh đến xóm Thượng, tôi biết họ mới tới lần đầu nên hỏi: “Các cô có muốn đi dạo trên đường thiền hành không?” Họ hỏi thiền hành là gì. Sau khi giải thích ngắn gọn, tôi mời họ thực tập với tôi. Ba người cùng bước đi thong thả trong yên lặng từ đầu phía gần cổng tới vườn Bụt. Tôi mời họ ngồi chơi một lát và bảo họ nếu muốn thì có thể chụp hình vườn Bụt. Thấy được phép nói chuyện, họ chia sẻ về niềm an lạc và sự xúc động chưa từng được nếm trải trong khi đi như vừa rồi họ được bước đi. Niềm vui và sự chia sẻ của thiền sinh tới Làng thực tập luôn là những thức ăn tinh thần rất bổ dưỡng đối với tôi, giúp tôi không đánh mất sự hoan hỷ trong những thực tập hằng ngày, đặc biệt là sự lười biếng vì cảm giác quá quen và không còn gì mới mẻ.

Xóm Thượng đẹp và thân thương lắm, nơi nào cũng đẹp, cũng đem lại cho tôi rất nhiều niềm vui và hạnh phúc. Trừ những khóa tu lớn hay những ngày khách đông, thiền đường Nước Tĩnh rộng rãi và thoải mái vô cùng. Tôi rất thích ngồi thiền trong thiền đường, bên cạnh những buổi ngồi thiền cùng đại chúng với rất nhiều hạnh phúc, tôi thường vào thực tập thêm những lúc rảnh rỗi. An và lạc lạ thường. Lúc này đây, tôi cũng đang ngồi trong thiền đường, ngắm Bụt và viết xuống những dòng tâm sự này.

Vườn Bụt cũng là một nơi tôi yêu thích. Những ngày đẹp trời tôi vẫn hay ra ngồi thiền và ngắm cảnh. Thoai thoải xuống phía dưới là đồi thông, ở ngoài xa là những cánh đồng trên những triền đồi nhấp nhô chập chùng, xen vào đó là những cánh rừng và một ngôi làng nhỏ trên một quả đồi, ngay giữa đỉnh đồi là một nhà thờ Thiên Chúa giáo. Chao ôi, đẹp lạ kỳ! Cảnh đẹp mà trước đó tôi chỉ được nhìn thấy trong tranh vẽ, hay trong trí tưởng tượng mà thôi, bao nhiêu lần ngồi ngắm là bấy nhiêu lần vẫn thấy đẹp như lần đầu. Chuông nhà thờ trên đỉnh đồi xa xa mỗi ngày đổ ba lần vào 12 giờ trưa, 7 giờ sáng và 7 giờ tối. Pháp môn nghe chuông của Làng Mai đã được kết hợp một cách kỳ diệu với tiếng chuông của ngôi nhà thờ Thiên Chúa giáo. Thường thường đại chúng thực tập thiền hành buổi trưa, khi đi tới vườn Bụt và ngồi chơi tại đó, một lúc sau chuông nhà thờ đổ và đại chúng được thực tập nghe chuông trong chánh niệm. Tôi chắc hẳn các bạn thiền sinh gốc Thiên Chúa giáo hay đến từ những nước Thiên Chúa giáo đều thấy được niềm vui và hạnh phúc trong những lúc thực tập như vậy. Còn với tôi, hình ảnh Bụt và Chúa Jesus nắm tay nhau cũng không đẹp hơn hình ảnh đại chúng ngồi yên bên cạnh tượng các vị Bụt, nghe chuông nhà thờ và thở trong chánh niệm.

Sườn đồi phía tây và phía bắc của xóm Thượng cũng đẹp hùng vĩ không kém, đặc biệt những buổi chiều khi mặt trời sắp lặn. Tôi được biết Sư Ông khi đi tìm đất để xây dựng trung tâm tu học, đã xem xét nhiều nơi, khi đến khu đồi bây giờ là xóm Thượng, Sư Ông ưng liền, và Sư Ông nhất định phải mua bằng được mảnh đất đó. Tôi nghĩ, dù Sư Ông có nhìn thấy những vẻ đẹp tiềm ẩn nào khác của xóm Thượng, tôi không biết, nhưng chỉ riêng vẻ đẹp của rừng cây, của phong cảnh hùng vĩ và tráng lệ bốn phía khu đồi, mỗi phía với những nét đặc trưng, cũng đủ cuốn hút lắm rồi.

Thời gian tôi tập sự xuất gia cũng là thời gian xóm Thượng đang xây dựng khu nhà vệ sinh mới. Trong khi làm đường ống thoát nước, những người thợ đã đào từ dưới đất lên những tảng đá rất lớn. Thoạt nhìn, những tảng đá này bị đất bùn bao phủ, trông xù xì xấu xí. Tôi đoán nếu cậy bỏ lớp đất bùn đi, rất có thể đây sẽ là những tảng đá tuyệt đẹp. Tôi xin phép quý thầy cho tôi “chơi” với chúng. Thế là hằng ngày những lúc rảnh rỗi, tôi lại ra đó cậy đất ở những tảng đá. Đúng như tôi dự đoán, xóm Thượng bây giờ ở trên đồi cao, nhưng hàng triệu năm trước đây hẳn là ngập trong nước, và nước đã xói mòn những tảng đá tạo thành những hang những hốc vô cùng đẹp. Tôi say sưa với trò chơi này. Một người anh nữa trong gia đình tập sự cũng tham gia góp vui với tôi. Chúng tôi như những đứa trẻ chơi trò tìm kho báu. Có ai hỏi chúng tôi làm gì, tôi trả lời: “Con đẽo đá tìm ngọc.” Mà quả vậy, nước là thợ điêu khắc kỳ tài, nước đã khắc vào đá những hình thù vô cùng đẹp mắt và thú vị, vượt xa bất kỳ một thợ điêu khắc nào tài giỏi nhất. Công việc của chúng tôi chỉ đơn giản là lột bỏ đi lớp đất bên ngoài, vẻ đẹp lộng lẫy của hòn ngọc từ từ hiển lộ. Tôi nói đùa: “Chúng ta cũng là những viên ngọc đẹp như vậy đấy, chỉ có điều là lớp “đất thô” bên ngoài còn hơi dầy và cứng thôi, cứ từ từ mà “bóc” nhé!”.

Tôi dọn vào tăng xá sau buổi lễ xuất gia của chúng tôi. Tôi vốn nhút nhát, lười làm quen với người khác, lại được xếp ở chung phòng với ba sư anh không phải người Việt, nên mấy tháng đầu, ngày nào tôi cũng rời khỏi phòng lúc 5 giờ sáng rồi trở lại phòng lúc 10 giờ tối và leo lên giường ngủ. Thời gian đó, trong tăng xá, thư viện là nơi yêu thích nhất của tôi. Ôi, một nhà toàn sách là sách! Sách với nhiều thể loại, từ sách Phật giáo đến sách Thiên Chúa giáo, từ sách văn học đến sách triết học, khoa học, với đủ các ngôn ngữ từ tiếng Việt đến tiếng Anh, Pháp, Đức, Tây Ban Nha. Đúng là niềm mơ ước của tôi, kể cả có mơ tôi cũng chưa từng mơ tới một nhà sách giàu có và phong phú đến vậy. Tôi ngắm sách, đọc tên từng tựa đề, rồi chọn lấy cuốn nào hấp dẫn để đọc và cuối cùng là… xếp sách. Thực tế thì thư viện cũng hơi lộn xộn. Thế là tôi hứng thú với việc sắp xếp lại thư viện, vừa để có thêm thời gian ngắm sách và chơi với sách, vừa để có thêm chỗ cho anh em còn “bày bừa” tiếp, vì xem ra cũng đã gần hết khoảng trống rồi.

Dần dần tôi cũng quen hơn với quý thầy, với các anh em khác, tôi đã hòa mình hơn vào cuộc sống chung của tăng thân. Tôi dành thêm nhiều thời gian ở trong phòng hay trong tăng xá, ngồi uống trà với các sư anh, sư em. Có những buổi làm biếng, anh em ăn chung trong tăng xá. Một hình ảnh vô cùng đẹp đối với tôi, các anh em đến từ hàng chục quốc gia khác nhau, nay về đây ngồi quây quần vòng quanh tăng xá, ăn uống và trò chuyện vui vẻ trong tình huynh đệ bao la. Ngôn ngữ thì tiếng Anh gốc, tiếng Pháp gốc cũng có, đến tiếng Anh bồi, tiếng Pháp bồi của anh em người Việt, thậm chí cả tiếng Việt bồi của các anh em Tây phương đang lõm bõm học. Nhiều khi vận dụng cả hai tay hai chân để biểu thị cho một câu nào đó mà vốn từ ít ỏi không diễn tả nổi. Tôi hiểu các anh em hơn rất nhiều qua những lúc ngồi chơi trò chuyện thân mật bên nhau như vậy, chúng tôi trao đổi chuyện gia đình hay chuyện tu học của bản thân, từ chuyện trên trời như không khí ô nhiễm, đến chuyện dưới đất như đất Mẹ đang nóng lên, chia sẻ từ những niềm vui, hạnh phúc của các thiền sinh đến nỗi niềm của chính anh em xuất sĩ.

Chúng tôi đã có những cái nhìn khác về các anh em, hiểu nhau và cảm thông nhau hơn, qua đó có thể dễ dàng nâng đỡ và yểm trợ nhau trong sự tu học cũng như trong đời sống. Tôi còn phát hiện ra rất nhiều viên ngọc đang ẩn tàng trong những huynh đệ. Có những người trồng rau và chăm cây cảnh rất giỏi. Có những bàn tay thô nhám như dùi đục vậy mà đẽo gọt hay làm các đồ dùng vô cùng tinh xảo. Có những thầy trầm lặng ít nói mà sự hiểu biết về Phật pháp cũng như vận dụng vào sự thực tập rất sâu sắc.

Được sống trong tăng thân thật là một điều mầu nhiệm. Mỗi ngày tôi đều có những niềm vui và hạnh phúc mới trong cuộc sống cũng như trong sự thực tập. Những cái hay cái đẹp của các anh em đồng tu là những nguồn cảm hứng vô tận cho sự học hỏi của tôi. Kể cả những va chạm, những xích mích trong cuộc sống cũng là những cơ hội để tôi nhìn lại bản thân và tự chỉnh sửa. Điều này cũng đem lại cho tôi rất nhiều niềm vui khi tự chuyển hóa được những điểm yếu nơi thân tâm. Những hạt giống của sự nóng giận, cái nhìn hẹp hòi, phán xét trong tôi vẫn còn rất lớn, nhưng so với ngày xưa chúng đã được chuyển hóa rất nhiều. Tôi thấy giải thoát đâu phải là một điều gì xa vời, gỡ bỏ những “lớp đất thô” để cho “viên ngọc” dần hiển lộ chính là giải thoát rồi. Cũng một tình huống tương tự mà bữa trước mình còn nổi giận, bữa nay đã có thể nhẹ nhàng mỉm cười và xử lý êm đẹp, đó đích thực là giải thoát chứ đâu!

Một nơi ưa thích nữa của tôi ở xóm Thượng là Phật đường. Tôi vẫn thường vào đó thực tập một mình như tụng kinh, thiền lạy. Mỗi khi tôi đem mình lạy xuống trước Bụt, tôi buông bỏ hết những ý niệm về cái tôi riêng biệt, buông bỏ hết những giận hờn, trách móc đối với người khác và đối với chính tôi. Trong tôi chỉ còn một lòng thương kính đối với Thầy, với các sư anh, sư em, các bạn đồng tu và với bản thân mình. Tôi chỉ có một niềm biết ơn với tất cả mọi người và mọi loài, gần gũi nhất và cụ thể nhất là những người, những vật ở quanh tôi trong xóm Thượng. Tôi biết ơn vì tất cả đã nâng đỡ tôi, che chở cho tôi, yểm trợ cho tôi giúp tôi được chuyển hóa, được hạnh phúc mỗi ngày. Tôi biết pháp Bụt đâu phải là những gì huyền bí xa xôi, đó chính là từng hòn sỏi, ngọn cỏ, bông hoa, chính là từng người sư anh, sư em, từng người bạn thiền sinh quanh tôi, tất cả đều là những Pháp hướng về từ muôn phương như những đám bạch Vân hội tụ nơi này để làm đẹp cho nhau và làm đẹp cho cuộc đời.

Sau bữa cơm nọ, Sư Ông kể cho chúng tôi nghe một câu chuyện.

Một hôm đang làm thị giả cho Sư cố Tường Vân, thầy Chơn Thức thưa:

– Bạch Ôn! Con thấy Ôn dạo ni dễ thương quá.

Sư cố nói:

– Tại vì dạo ni Thầy tu thiệt.

Sư Ông nói tiếp:

– Các con làm sao khi về Huế, xin đến hầu chuyện với quý Ôn và xin quý Ôn kể những kinh nghiệm tu thiệt của mình. Tại vì những cái đó rất quý. Ngày trước thầy Chơn Thức đã quên không hỏi, bây giờ các con làm cho thầy Chơn Thức.

Được nghe những kinh nghiệm về đời tu từ quý Ôn, đúng là một điều hết sức may mắn cho những người hậu học như chúng tôi, nhưng điều đó thật khó.

Thấm thoát mà đã mấy năm trôi qua, tôi vẫn chưa làm được chuyện ấy. Tuy vậy, trong đời tu của mình tôi đã may mắn gặp được rất nhiều bậc thiện hữu tri thức. Những người ấy đang sống chung quanh tôi. Qua những câu chuyện tình cờ hay trực tiếp mà tôi đã tiếp nhận được những lời giáo huấn, những kinh nghiệm rất quý giá, đã đánh động đến tâm thức của tôi. Người đó là Thầy, là sư anh, sư chị, là sư em của tôi.

Tôi xin được kể…

Bốn con mắt

Tôi vào chùa từ lúc mười lăm tuổi. Cùng trang lứa với tôi có thêm mười ba điệu nữa cùng sống, cùng làm việc và chơi chung. Chùa nhỏ lại nghèo nên không đủ phòng cho tất cả mọi người. Có một phòng lớn với tám cái đơn dành cho các thầy lớn và các sư chú. Các điệu như chúng tôi chỉ có một góc nhỏ để bỏ cái rương. Tôi có một cái rương bằng gỗ thông. Tất cả mọi thứ từ sách vở, chăn mền, áo quần, đồ dùng cá nhân đều nằm gọn trong ấy.

Một hôm đang ngồi rửa chén bát ở mái hiên trước phòng khách, lúc ấy thầy tôi đang ngồi tiếp khách và tôi may mắn nghe được một câu chuyện của thầy.

Thầy nói:

– Khi mới về nhận chùa này tôi chỉ có một mình. Tôi nói với bà con Phật tử rằng tôi chỉ có hai con mắt phía trước mà không có hai con mắt phía sau nên bà con thấy tôi có làm gì sai thì hãy nói cho tôi biết.

Tôi không còn nhớ rõ vị khách ấy là ai, nhưng câu nói của Thầy đã đi vào trong tôi từ lúc đó. Cũng có lúc tôi quên đi những lời nhắc nhở của các huynh đệ chung quanh, nhưng thú thật, nếu không có những lời soi sáng và chỉ bày ấy thì chắc tôi không lớn lên được. Dù quên nhưng tôi luôn giữ tâm niệm là khi sống, chắc chắn có những điều làm cho người khác phiền lòng. Tôi tự hứa sẽ lắng nghe và điều chỉnh lại thân tâm mình. Mọi người chung quanh chính là hai con mắt phía sau, giúp tôi nhìn rõ được bốn hướng.

Việc làm có bao giờ hết

Thầy Nguyện Hải là một sư anh lớn, đã có mặt trong những buổi đầu xây dựng chúng ở Từ Hiếu và Bát Nhã. Tôi may mắn được gần gũi và học hỏi với thầy trong mấy năm. Tôi thích con đường xây dựng tăng thân nên lúc nào cũng hăng say làm việc và tu học. Tôi dành thêm thời gian riêng của mình để làm những công việc mà đại chúng giao phó. Thấy tôi thích làm việc, một hôm đang ngồi uống trà, sư anh nói:

– Việc làm có bao giờ hết đâu. Hôm nay tưởng đã làm xong việc, ai dè hôm sau lại có thêm nhiều việc nữa, làm cả đời cũng không hết việc chú à.

Nhẹ nhàng vậy mà thấm rất sâu. Mỗi khi tôi bị cuốn vào công việc thì lời nói ấy trở về trong tâm, giúp tôi nhìn lại cách mình đang làm. Tôi nhìn lại xem tôi có đánh mất mình trong công việc không, có an trú trong hiện tại không, nhờ vậy, tôi đã biết cách làm việc hay hơn. Tập khí dễ bị lôi cuốn theo công việc còn đó nhưng tôi không quên tự nhắc nhở bản thân rằng xử lý những tập khí của mình là quan trọng hơn cả.

Qua cầu

Dạo đó, trong chúng có một thầy trẻ và một sư cô trẻ vướng mắc tình cảm với nhau nên sư cô Hoa Nghiêm rất lo lắng. Chuyện này ở đâu cũng có, thời nào cũng có. Nếu chuyện xảy ra ở chỗ nào đó thì mình lo lắng một chút, xót lòng một chút. Còn chuyện xảy ra ở ngay môi trường mình đang sống thì mình mới cảm nhận được nó quan trọng như thế nào đối với bản thân và đại chúng.

Chủ đề của buổi pháp đàm ngày xuất sĩ chiều hôm đó là thực tập làm sao để nuôi dưỡng tình thương đích thực và bảo hộ cho nhau. Các thầy, các sư cô chia sẻ rất hào hứng và hết lòng, vì ai cũng muốn nuôi dưỡng sự lành mạnh trong tăng thân. Sư cô Hoa Nghiêm cũng có chia sẻ:

– Mỗi khi mình có khó khăn thì hãy áp dụng những điều mình đã học hỏi vào sự thực tập, nếu không thì những cái ấy không có ích lợi gì cả.

Những cái mình học thì mình đem ra thực tập liền. Những khó khăn, khổ đau chính là bài học quý báu trong đời tu. Đi qua những cơn bão tố với sự tu học, tâm thức chúng ta sẽ trở nên vững mạnh hơn. Những lúc đối diện với khó khăn, cái mình cần làm là mang những gì đã học hỏi được ra thực tập, cũng như mang củi đã trữ sẵn trong kho ra để sưởi ấm trong mùa đông lạnh. Sự thực tập của mình trong những ngày yên bình chính là nền tảng cho sự chuyển hóa trong những lúc khó khăn. Khó khăn nào cũng khó, nhưng vướng mắc tình cảm là cái khó nhất trong đời tu.

Sự thực tập có thể cứu được đời tu và giúp chúng ta đi ra khỏi khó khăn trong sự vướng mắc, đó là niềm tin nơi Tam Bảo. Không có niềm tin nơi Bụt, nơi Tăng thân, và các pháp môn chuyển hóa thì dù có làm cách mấy, phòng hộ cách mấy, “trừng phạt” cách mấy cũng “mất máu” mà thôi. Niềm tin ấy chính là ánh sáng, là sức mạnh kéo mình ra khỏi vũng bùn lầy đó.

Ngày trước, khi nghe Thầy nói, các sư em của mình thế nào đến một ngày cũng phải “qua cầu”, lúc đó các sư anh, sư chị cần có mặt và nâng đỡ các sư em. Tôi có chút lo lắng và sợ sệt, mình đi tu rồi mà còn phải qua cầu à. Tôi lo lắng mất mấy ngày nhưng rồi tự nhủ rằng nếu có “qua cầu” thì tôi đâu có qua một mình, cả tăng thân sẽ dìu tôi qua, vì vậy tôi nguyện nương tựa tăng thân hết lòng.

Chỉ khổ nỗi là cuộc đời đâu chỉ có một chiếc cầu. Qua được chiếc cầu này mà mình không tỉnh ngộ thì phải qua chiếc cầu khác rất khó khăn. Tình thương và sự ôm ấp thì không có ngằn mé nhưng liệu mình có luôn mở lòng để tiếp nhận hay không!

Nếu không có khó khăn thì đó đâu phải là cuộc sống. Không đi qua khó khăn và chuyển hóa khổ đau tự thân thì khó thấu hiểu được lòng người. Không đi ra được những khó khăn và vượt lên trên chính mình thì đâu xây dựng được niềm tin. Mình có niềm tin nơi chính mình vì mình đã làm được và mình tin chắc là các em của mình sẽ làm được. Điều đó làm cho giáo pháp của Bụt trở nên rất mầu nhiệm.

Tu đâu cần phải tiến

Ở trong môi trường nào, ai cũng mong muốn mình có tiến bộ. Người xuất gia thực tập cũng cầu mong cho mình tiến bộ. Năm mới, ta thường chúc nhau như vậy. Chúc mọi người tu học tiến bộ hơn, vững chãi hơn, thảnh thơi hơn…

Trong một buổi ngồi chơi, sư cô Thao Nghiêm cũng đem cái thao thức đó tâm sự với sư cô Sùng Nghiêm, sư chị cả trong gia đình xuất gia của mình.

– Sư chị, sư em thấy mình tu sao mà không thấy tiến bộ gì cả.

Sư cô Sùng Nghiêm:

– Tu là đã về, đã tới chứ đòi tiến đi đâu nữa.

– Nhưng mà… sư em thấy mình tu còn dở quá! Sư cô Thao Nghiêm tiếp tục “năn nỉ”.

– Cứ thực tập đã về, đã tới một trăm phần trăm như Thầy dạy là được.

Đúng là ngôn ngữ của thiền sư. Không nhân nhượng. Nói thẳng một mạch.

Sư Ông thường dạy rằng chỉ cần các học trò của Thầy tiếp nhận cho được sự thực tập hơi thở và bước chân chánh niệm là Thầy đủ hạnh phúc rồi. Làm được những cái khác nữa thì Thầy hạnh phúc thêm, nhưng trước hết là phải làm cho được hai cái đó. Càng thực tập càng thấy lời Thầy dạy thật thâm sâu. Khi có hạnh phúc rồi thì tự nhiên ước muốn giúp người có mặt và trở thành động lực mạnh mẽ cho sự tu học của mình.

Lời nói chân thật

Một lời nói như thế nào mới là lời nói chân thật? Là lời nói phát xuất từ kinh nghiệm sống. Là lời nói có khả năng giúp người hoàn thiện được bản thân. Một lần tôi cảm nhận được điều đó.

Vào một buổi thiền hành từ xóm Thượng xuống xóm Tây Hồ, giữa buổi, mọi người ngồi trên sườn đồi để tập thở, tôi đến ngồi bên cạnh sư anh Pháp Đăng. Thấy tôi ngồi không được vững chãi, sư anh nhìn sang và nói:

– Chú ngồi cho thẳng và theo dõi hơi thở mà vẫn không có bình an thì tui cắt cái đầu này đưa cho chú.

Lời nói rất mạnh, mắt đối mắt, tôi cảm nhận được cái tinh anh trong lời nói ấy. Tôi liền ngồi thẳng lưng và thực tập. Năng lượng của câu nói đó đủ mạnh để tôi tiếp tục giữ sự thực tập cho đến bây giờ. Mỗi khi ngồi xuống trên một bãi cỏ hay trên sườn đồi Dương Xuân, câu nói đó lại đi lên và nhắc nhở tôi. Ngồi thẳng lưng và thở thì năng lượng an bình trở nên rất khác khi mình ngồi duỗi chân. Đó là một tư thế đẹp và vững.

Bây giờ hoặc không bao giờ

Những câu thư pháp của Sư Ông câu nào cũng hay, câu nào tôi cũng thích. Thích vì thơ văn, thích vì nét chữ, thích vì sự nhắc nhở cho mình thực tập.

Now or Never (Bây giờ hoặc không bao giờ), tiếng Việt thì câu này có sáu âm tiết, tiếng Anh thì chỉ có ba âm tiết thôi. Cô đọng và súc tích.

Không biết sao mà mỗi khi tôi đánh mất bước chân thì câu nói ấy lại trở về trong tâm trí, giây phút hiện tại bây giờ hoặc là không bao giờ. Có một sức mạnh, một sự tỉnh thức để tôi nhìn lại. Thấy mình đang bị lôi cuốn theo công việc, theo tập khí lo lắng, vội vàng, chỉ để ý đến chuyện tương lai, không thực sự đang sống. Now or Never. Lập tức tôi dừng lại, trở về với hơi thở sâu và từng bước chân chậm rãi. Có lúc tôi đứng yên, thở một vài hơi thật sâu rồi mới đi tiếp. Tôi mỉm cười, thấy Thầy đang có mặt và nhắc nhở tôi thực tập.

Còn nhiều nữa nhưng tôi chỉ xin kể đến đây, để dành dịp khác. Tôi thích một câu trong văn Quy Sơn cảnh sách: “Thân phụ thiện giả như vụ lộ trung hành, tuy bất thấp y thời thời hữu nhuận.”

Có những buổi sáng ta đi dạo trong sương, tưởng chừng không ướt áo, khi về mới thấy sương thấm ướt cả hai vai. Gần gũi với các bạn lành cũng như vậy. Họ không cần nói nhiều, chỉ một câu thôi mà đúng lúc đúng chỗ thì đủ cho mình tu cả đời, phải không bạn.

Kính bạch Thầy,

Hôm nay con rất đỗi ngạc nhiên khi nhận được một bông hoa tuyết từ Claire, một thiền sinh chung gia đình pháp đàm với con trong khóa tu ở Stourbridge, Anh (khóa tu diễn ra từ ngày 24 đến 29.08.2015). Hình ảnh về khóa tu đã dần phai trong trí nhớ của mười ba anh chị em chúng con, nhưng đâu đó niềm vui và sự bình an của những thiền sinh có mặt trong khóa tu ấy vẫn đang tiếp tục lớn lên.

Con còn nhớ trong buổi họp chuẩn bị cho khóa tu, một chút căng thẳng đi lên trong con. Đây là lần đầu tiên con theo quý thầy, quý sư cô ra ngoài hướng dẫn khóa tu và đây cũng là lần đầu tiên khóa tu lớn được tổ chức hai năm một lần mà không có Thầy. Nhưng cuối cùng mọi chuyện cũng được sắp xếp chu toàn. Mọi người đã sẵn sàng "ra trận" và số thành viên trong đoàn được thống nhất là mười bốn, vì Thầy luôn đi với chúng con. Bên quý thầy có thầy Pháp Ứng, thầy Pháp Lai, thầy Yasha, sư chú Trời Phạm Hạnh và sư chú Trời Đại Dụng. Bên quý sư cô có sư cô Thanh Nghiêm, sư chị Đồng Nghiêm, sư chị Hiến Nghiêm, sư chị Phú Nghiêm, sư chị Chiêu Nghiêm, sư chị Tại Nghiêm, sư chị Trăng Mới Lên và con.

Trước khi bắt đầu khóa tu, chúng con được ghé thăm mẹ thầy Pháp Lai ở Rye và thăm gia đình sư chị Hiến Nghiêm ở Sudbury. Ban đầu con có cảm giác ngại ngùng nhiều, vì từ trước đến giờ ít khi nào con đến chơi với các anh chị em Tây phương. Nhưng sự đón chào của hai gia đình đã xóa đi trong con khoảng cách đó. Mẹ của thầy Pháp Lai rất vui khi thấy một nhóm đông các thầy, các sư cô đến thăm và ở lại vài ngày. Chúng con hay ngồi quanh mẹ để nghe mẹ kể chuyện ngày xưa về gia đình, về tuổi thơ của thầy Pháp Lai. Mẹ kể hết không giấu điều chi. Chỉ khi nào thầy Pháp Lai không chịu nổi và đòi mẹ chuyển đề tài khác thì chúng con mới ngưng được những tràng cười.

Sau hai ngày ở nhà thầy Pháp Lai, chúng con lên đường đi Sudbury để thăm gia đình sư chị Hiến Nghiêm. Cha mẹ của sư chị rất xúc động sau khi nghe chúng con niệm danh hiệu Bồ tát Quán Thế Âm (Avalokitesvara). Cha nói rằng lúc Natasha (sư chị Hiến Nghiêm) xin đi tu, cha tưởng sẽ mất một đứa con nhưng hôm nay cha không còn ý niệm đó nữa. Cha thấy là mình còn có thêm rất nhiều con. Cuối buổi, chúng con cùng thiền ôm với cha. Cha cao lớn như một cây cổ thụ vậy đó, một người ôm không xuể, vì vậy chúng con cùng thiền ôm tập thể. Cả nhóm cũng thiền ôm với mẹ nữa. Con cảm thấy tình thương mà mọi người gởi cho nhau không khác gì một đại gia đình cùng chung dòng máu.

Rời Sudbury, chúng con đến thành phố sương mù trong một ngày nắng đẹp. Chúng con đã có một buổi đi bộ cho hòa bình (Peace Walk) do các bạn trẻ trong nhóm Wake Up London tổ chức. Đó là một buổi chiều thứ bảy cuối tuần, lúc mọi người đang bắt đầu dạo chơi sau một tuần làm việc. Giữa không khí ồn ào, náo nhiệt của trung tâm thành phố Luân Đôn, có một đoàn người đi thật tĩnh lặng và bình yên… Nhiều người bên đường thì thầm với nhau: "Những người này là ai vậy? Trông họ bình an quá!".

Ngày hôm sau, chúng con có một buổi pháp thoại công cộng tại Longan Hall thuộc đại học London. Hơn 600 người, phần lớn là người trẻ đến tham dự. Chỉ hơn hai giờ đồng hồ nhưng hầu hết các "đặc sản" của Làng Mai đều được đem ra hiến tặng cho mọi người có mặt trong buổi tối hôm ấy, đặc biệt là pháp môn thiền quýt do sư chị Hiến Nghiêm hướng dẫn. Hơn 600 trái quýt đã được con trai của một cô thiền sinh cúng dường. Ngoài phần chia sẻ của thầy Pháp Ứng và thầy Pháp Lai, còn có phần vấn đáp rất sinh động, thiền sinh vô cùng hạnh phúc. Những lời cảm ơn chưa dứt, những cái chào vẫn chưa hết thì chúng con cùng với Ban tổ chức đã lên xe bus để đi thẳng đến Stourbridge ngay đêm hôm đó.

Stoubridge là một trường nội trú được mướn để tổ chức khóa tu năm nay. Có 300 người tham dự, cả trẻ em, thanh thiếu niên và người lớn. Trẻ em và thanh thiếu niên đều có chương trình riêng. Nhân kỷ niệm 40 năm ra đời cuốn sách Phép lạ của sự tỉnh thức, Ban tổ chức đã chọn Phép lạ của sự tỉnh thức để làm chủ đề cho khóa tu. Và phép lạ trong khóa tu cũng từ từ hiển bày. Con vẫn nhớ ngày đầu tiên mọi người đến với khóa tu, không ai đem theo một ánh mắt thân thiện. Vậy mà chỉ sau hai ngày, mọi người gặp nhau như đã quen từ lâu rồi. Giống như có một cây đũa thần hay một nhà họa sĩ tài ba đã đến từng phòng vẽ lại gương mặt của từng người mỗi tối.

Con còn nhớ buổi pháp đàm đầu tiên… Vì nơi tổ chức là một trường nội trú dành cho học sinh trung học nên nó gợi lại cho các bạn thiền sinh những kỉ niệm thời học sinh. Có những vị phản ứng mạnh về sự phân biệt giai cấp trong cơ cấu trường học của đất nước này. Khi viết lại những dòng này, con vẫn còn thấy những bối rối trong vai trò làm chủ tọa pháp đàm lúc đó. Việc đầu tiên con làm là mời Thầy có mặt với con và theo dõi tâm hành đang đi lên trong con. Con mời Thầy nói bằng ngôn từ của con. Sau mỗi buổi pháp đàm, các anh chị em hay hỏi thăm lẫn nhau và đặc biệt là hỏi thăm con, vì ai cũng biết con chưa có kinh nghiệm gì nhiều.

Con hay đem những câu hỏi của các bạn thiền sinh trong gia đình pháp đàm ra cầu cứu với các sư anh, sư chị của mình. Rồi mọi chuyện cũng trôi đi rất êm ả. Con nhớ hình ảnh của một thiền sinh ngồi cắt hành, nước mắt đầm đìa. Con đã đến hỏi cô có muốn đổi sang cắt một cái gì khác cho bớt cay không thì cô trả lời: "Không, việc này rất tốt cho tôi sau khi thực tập quán chiếu về em bé năm tuổi" – buổi sáng đó chúng con có buổi thiền hướng dẫn với chủ đề ôm ấp em bé bị tổn thương trong mình. Qua đến ngày thứ năm của khóa tu thì mọi việc không còn khó khăn nhiều nữa, giống như một con sông đã đi qua núi đồi để về đến đồng bằng, chỉ nhẹ nhàng chảy ra biển.

Khóa tu kết thúc với buổi lễ truyền Mười bốn giới Tiếp Hiện và lễ truyền Năm giới cho thiền sinh. Mọi người đã cùng nhau hát bài Không đi đâu cũng không cần đến để kết thúc khóa tu. Thầy Pháp Lai cầm micro và nói: "Hẹn gặp lại tất cả các bạn sau hai năm nữa!" Giọng thầy chưa kịp dứt thì các em nhỏ đã vang lên gần như ngay lập tức: "Không, năm sau!" Trước khi chia tay, mọi người đi thiền hành và dừng lại thăm cây ngọc lan mà Thầy đã tự tay trồng mười tám năm về trước (tháng 3 năm 1997), để nhớ về Thầy, người đã gieo hạt giống chánh niệm đầu tiên nơi mảnh đất này.

Khóa tu đã khép lại nhưng niềm vui của sự chuyển hóa trong tự thân mỗi người sẽ không bao giờ tắt. Giống như khi nếm được một món ngon, mình sẽ muốn nấu và muốn nếm lại món ngon đó. Trở về Làng, con mang theo rất nhiều niềm vui. Con đã nếm được vị ngọt của sự thực tập và của tình huynh đệ. Nhờ có mặt trong một nhóm nhỏ nên chúng con có cơ hội hiểu nhau nhiều hơn. Có những lúc chúng con cũng đi qua những khó khăn nhưng chúng con vẫn có thể an ủi nhau, cho nhau tiếng cười và sự lắng nghe. Chính những lúc ấy con thấy mình chạm được sâu hơn lời dạy của Thầy: "Không có gì quý hơn tình huynh đệ."
Nhìn bông tuyết mà cô Claire gởi, con thấy mình biết ơn pháp môn mà Thầy và tăng thân đang chuyên chở. Đâu đó trên thế giới có những con người đang hướng về tăng thân, đang muốn tìm đến pháp môn để tu tập. Con chỉ có thể nói rằng con đang có những điều kiện hạnh phúc nhiều hơn những gì con nghĩ. Lòng con tràn đầy niềm biết ơn…
Con của Thầy và Tăng thân.