(Thư kính dâng Thầy trong Lễ tưởng niệm tổ chức tại Ni xá Diệu Trạm, Tổ đình Từ Hiếu)
Thầy kính thương!
Hôm nay, tối 18 tháng Chạp năm Ất Tỵ 2026 Tây lịch, tròn bốn năm chúng con tạm biệt hình hài sắc thân của Thầy. Năm 2026 cũng là năm kỷ niệm 100 năm đất Mẹ đón chào Thầy biểu hiện. Ngồi giữa núi đồi Dương Xuân, năng lượng thiêng liêng trầm tĩnh của đất Tổ, chúng con là những người học trò và người tiếp nối con đường thương yêu, tỉnh thức mà Thầy đã đi qua trọn vẹn 100 năm. Chúng con đang ngồi bên nhau thật bình an, ý thức rằng chúng con đang có nhau, nghĩa là chúng con đang có Thầy. Chúng con theo dõi hơi thở để nhớ về cả cuộc đời Thầy từ hình ảnh Bé em ngồi bên bếp lửa ngắm vườn cải hoa vàng cho đến ngày hôm nay.
Cũng là một buổi chiều bên vườn cải, trên trang bìa của tờ báo Đuốc Tuệ, Bé em bắt gặp hình ảnh Bụt ngồi thật an lành trên bãi cỏ xanh với nụ cười hàm tiếu trên khuôn mặt hiền lành. Ý niệm và hạt giống tỉnh thức đã gieo vào cậu Bé em trong buổi chiều hôm ấy. Chúng con cũng trở về làm chú điệu Phùng Xuân cùng thầy bên tách trà ấm áp thoảng hương hoa mộc của một sớm mùa đông cùng Sư Cố. Bài học về đóng cửa trong chánh niệm của Sư cố dạy Thầy đã là niềm hứng khởi rất lớn của Thầy và của tất cả chúng con. Chúng con cùng Thầy đi qua thời niên thiếu tại Báo Quốc với những trăn trở của một người xuất gia trẻ cho đến sự cống hiến của Thầy khi là một giáo thọ trẻ. Và cả những khó khăn thăng trầm của Thầy trong những năm 30, 40 tuổi. Chúng con cúi đầu trước tất cả những nỗ lực của Thầy trong những biến động lớn, để cho chúng con hoa trái của tình thương và sự hiểu thấu trong trái tim rộng lớn của Người. Mỗi chúng con đều ghi nhớ rất rõ sự có mặt trọn vẹn trong tình thương Thầy đã dành cho chúng con.
Thầy kính thương, trong những năm tháng Thầy hiện diện, chưa khi nào Thầy đặt những khó khăn của xã hội, sự chia cắt của các thế hệ và mất truyền thông trong mỗi con người, ra khỏi những đề tài quán chiếu của Thầy. Thầy đã mở ra những cánh cửa thiền tập đơn giản để bất kỳ ai trong chúng con cũng có thể học cách trở thành người tri kỷ của chính mình, thông qua hơi thở và bước chân. Rất nhiều người trẻ chúng con đánh mất phương hướng, nhờ thiền tập mà quay được vào bên trong để có khả năng yêu thương lại chính mình, yêu thương được người thân của mình. Thầy đã từng dạy chúng con: Tài năng lớn nhất của một người xuất gia là biết sống hạnh phúc và thương yêu. Giờ đây, từng lời dạy và pháp thân của Thầy đã có mặt khắp nơi bởi vì điều đó đã có mặt trong mỗi chúng con.
Trong buổi họp chúng gần đây, sư cô Thuần Khánh đã chia sẻ một điều mà chúng con rất xúc động, đó là khi Thầy nằm xuống, đã có rất nhiều người lo lắng cho chúng con, là chúng con sẽ tiếp nối con đường và sự nghiệp của Thầy như thế nào… Nhưng sau bốn năm không còn hình bóng Thầy, nếp xưa vẫn không thay đổi, vẫn như những ngày còn có Thầy. Anh chị em chúng con vẫn tiếp tục con đường chuyển hóa và có mặt cho cuộc đời bằng nhiều cách khác nhau như Thầy đã từng làm. Nhiều thế hệ trẻ đã xuất gia trở thành các sư cháu của Thầy, là các sư chú có pháp tự chữ Nhất và các sư cô có pháp tự chữ Hạnh. Các khóa tu cho các giới vẫn tiếp tục khắp nơi như là giáo viên, doanh nhân, người trẻ hay các khóa gia đình. Chúng con cũng tiếp tục với hạnh nguyện không từ nan bất cứ việc khó khăn nào mà bỏ quên những người còn đang đói khổ để có mặt ở những vùng thiên tai lũ lụt. Và tiếp tục thúc đẩy giấc mơ về một thế hệ trẻ biết sống hạnh phúc và an lành của Thầy cũng như đóng góp vào việc tái tạo và giữ gìn đất Mẹ. Các bậc Tôn đức và thân hữu của tăng thân khi thấy như vậy thì rất an tâm.
Chúng con là những người con rất giàu có. Gia tài Thầy để lại, hôm nay chúng con một lòng xin phát nguyện nhận lấy và gìn giữ. Chúng con sẽ không là những gã cùng tử lang thang để tìm kiếm nữa. Bởi vì chỉ cần biết quay trở về tiếp nhận gia tài ấy của Bụt Tổ và của Thầy thì không khó khăn nào xảy ra trong tâm mà chúng con không vượt qua được, không có bản ngã hay địa vị, tiếng khen nào mà chúng con không chăm sóc được. Mỗi lần lỡ lạc đường, chúng con sẽ nhớ trở về hơi thở, trở về bước chân để chăm sóc và tiếp nhận gia tài pháp thân ấy. Thọ mạng của Thầy không chỉ dừng ở 100 năm. Mỗi khi chúng con còn tiếp nhận gia tài của Thầy thì thọ mạng ấy sẽ luôn còn đó. Pháp thân Thầy vẫn còn đó trong những tăng thân Thầy dựng xây, trong những bài pháp của Thầy và những cuốn sách, những bức thư pháp Thầy để lại cho chúng con. Chừng nào chúng con còn thở được những hơi thở bình an, bước được những bước chân thanh thản, chừng đó chúng con còn có Thầy.
Trong lá thư năm 2000 Thầy viết cho chúng con có đoạn:
“Trong chúng ta ai cũng có giữ được tâm của buổi ban đầu: chúng ta ai cũng tìm hướng đi lên chứ không ai chịu đi vòng quanh để tìm một chút ít tiện nghi và lời khen ngợi. Thầy có ý thức là chúng ta đang được sống bên nhau; Thầy cảm thấy sự có mặt của từng đứa con của Thầy và Thầy rất hạnh phúc. Mới mấy hôm trước đây sư em Anh Nghiêm đến ngồi gần bên sư anh Pháp Niệm và nói: “Thầy khen sư anh có khả năng đến với tất cả mọi người trong chúng và chơi được với tất cả mọi người trong chúng. Sư em cũng muốn sư anh chỉ cách để em cũng có thể làm được như sư anh.” Thầy nghe Pháp Niệm kể lại như thế và Thầy rất vui. Nếu mọi người trong chúng ta đều có niềm thao thức đó của sư em Anh Nghiêm thì hạnh phúc của tăng thân ta không mỗi ngày mỗi tăng tiến sao được?
Ngày xưa lớp của Thầy tại chùa Báo Quốc khá đông; anh em chơi với nhau rất thân, tưởng chừng như sẽ có nhau mãi mãi, ai dè bây giờ Thầy nhìn lại thì hầu như không còn ai. Những người em nhỏ nhất của Thầy cũng không còn, như thầy Châu Toàn và thầy Châu Đức. Bây giờ chỉ vẻn vẹn còn lại một hòa thượng Thiện Hạnh và một hòa thượng Thiện Bình. Thầy nhớ mấy câu thơ của Hoàng Cầm nói về các bức tranh Đông Hồ: “Mẹ con đàn lợn âm dương chia lìa đôi ngả, đám cưới chuột đang tưng bừng rộn rã, bây giờ tan tác về đâu?”. Các con đã thấy tranh đông hồ vẽ lợn âm dương và đám cưới chuột chưa? Trên xóm Thượng Thầy có đủ một bộ tranh Đông Hồ đó, vị nào muốn xem thì lên đây Thầy đưa cho xem. Nhìn lại, thấy chúng ta đang còn có nhau, cùng theo một pháp môn, muốn gọi nhau lúc nào cũng được, được đi thiền hành cùng nhau, được ngồi ăn cơm chánh niệm với nhau, được kiết đông an cư với nhau, điều này thật là hi hữu, Thầy không cảm thấy hạnh phúc sao được?
Tuy thỉnh thoảng trong chúng ta cũng có người vụng dại gây vài khó khăn và sự hờn tủi cho nhau, nhưng đó không phải là vì ta cố ý. Thầy cũng có khi còn vụng về, và Thầy biết luôn luôn các con sẵn sàng tha thứ cho Thầy. Thầy rất biết ơn các con, biết ơn một cách rất sâu sắc. Các con cho Thầy rất nhiều hạnh phúc, và hạnh phúc của Thầy càng ngày càng lớn khi thấy các con thương nhau và bỏ qua những lỡ lầm vụng dại của nhau. Ai trong chúng ta cũng biết rằng càng hòa thuận, càng thương yêu nhau thì ta càng độ được nhiều người và trở thành nơi nương tựa cho nhiều người. Thầy thấy trong chúng ta ai cũng bước được nhiều bước trên con đường tu tập và chuyển hóa. Ai cũng đã chuyển hóa, người thì mau hơn, người thì chậm hơn, chỉ có như vậy thôi. Thầy mong ước ai cũng trở nên giáo thọ, vị Sadi và Sadini nào đến lúc cũng được thọ giới lớn. Thầy không muốn ai bị sót trở lại. Nhưng Thầy cần tăng thân giúp đỡ Thầy để nâng đỡ cho các đương sự, và Thầy cũng cần các con giúp Thầy một tay.
Thời thế chuyển biến rất nhanh và có thể trong một ngày gần đây chúng ta sẽ được giao phó những trách vụ mới, nhất là ở quê hương. Thầy đã lớn tuổi, nhưng Thầy mong ước sẽ có mặt được với các con trong những công trình ấy, những công trình mà Thầy nghĩ là Bụt và các vị Tổ sư của chúng ta đã giao phó. Các con có đủ thông minh và tài năng, các con chỉ cần thương nhau và nắm lấy tay nhau thì không có chuyện gì mà các con lại không làm được.”
Và hôm nay, trong giây phút này, chúng con xin được trở về nhớ lại ánh mắt và nụ cười hiền từ của Thầy, một lần nữa nhớ rằng thương Thầy là học và tiếp nối cho được chí nguyện yêu thương và tỉnh thức của Thầy. Để mỗi chúng con đều là sự tiếp nối trọn vẹn của Thầy. Để bước chân của Thầy luôn tròn đầy như buổi ban đầu.
Mỗi phút giây con nguyện làm người thương chân thật
Mỗi phút giây con làm phát hiện chân tình.
(Tăng thân Từ Hiếu – Diệu Trạm)
