DUY TRÌ THIỆN CHÍ GIỮA SỰ THÙ ĐỊCH

Bài viết của Sanitsuda Ekachai, trợ lý biên tập tờ Thời Báo Bangkok (Bangkok Post) số ra ngày 31 tháng 5 năm 2007)

            Nghe sâu và ái ngữ là cách để giải quyết xung đột ở miền Nam Thái Lan?  Không, đây không phải là trò đùa hay là lời khuyên không thực tế.

Đây chính là lời khuyên của Thiền sư Thích Nhất Hạnh, người đã chỉ cho chúng ta thấy, bằng chính cuộc đời của mình, rằng người Phật tử không chỉ biết tụng niệm, cúng dường hay đi lễ chùa, mà phải biết duy trì thiện chí của mình giữa sự thù địch. Đó là việc làm cho hòa bình trở thành một điều có thực trong cuộc sống hàng ngày, trong các mối quan hệ cá nhân, trong công việc và trong các mối quan hệ xã hội khác.

Và quan trọng hơn hết là nuôi lớn chánh niệm và bình an trong mỗi người.
Vào ngày Phật Đản hôm nay, đây chính là lời khuyên đúng lúc mà chúng ta nên quán chiếu.

Nghe sâu và ái ngữ là chủ đề chính của những bài pháp thoại công cộng mà Thiền sư Nhất Hạnh nói trong chuyến thăm Thái Lan lần này, nơi mà sự lo lắng, sợ hãi và hận thù đang dâng cao vào thời điểm mà lẽ ra giới Phật tử Thái Lan được hân hoan kỷ niệm ngày đánh dấu sự ra đời, thành đạo và chấm dứt vòng luân hồi sinh tử của Đức Bụt.

Trong bài pháp thoại với chủ đề “Tình thương không phân biệt”, Thiền sư đã trực tiếp nêu lên vấn đề xung đột có tính liên kết của những nhóm người thiểu số ở vùng cực Nam và đề xuất một lối thoát của đạo Bụt, từng bước một.

Tuy nhiên, trước tiên Thiền sư nhắc lại ý nghĩa của thiền định và tình thương đích thực. “Thiền là có mặt đó để quan sát, để nhìn cho sâu. Công việc này cũng giống như công việc của nhà khoa học. Chúng ta nên có đối tượng và thời gian để nhìn sâu vào đối tượng đó, hiểu cho được bản chất thực của nó.”

Tình thương chân thực (brahma vihara) trong đạo Bụt là tình thương không phân biệt và ôm trọn tất cả (upekkha). Tình thương đó dựa trên khả năng thương yêu và mang lại hạnh phúc cho những người thân yêu của chúng ta (metta - Từ), làm cho họ vơi bớt khổ đau (karuna – Bi) và mang đến cho những người đó niềm vui (mudita - Hỷ) bằng việc gắng hết sức mình tìm hiểu rõ những nhu yếu của họ mà không áp đặt ý muốn của mình lên họ.

Theo đó, chúng ta cần quán chiếu vào bản chất của khủng bố. Bất cứ một nỗ lực nào để ngăn chặn khủng bố phải dựa trên lòng từ bi và sự hiểu biết, để cùng chung sống, chứ không phải dựa trên ý muốn loại trừ và đàn áp.

Trong đạo Bụt, bạo lực là kết quả của sự sợ hãi, hận thù và căm giận có gốc rễ từ những tri giác sai lầm. Tình trạng bạo động ở miền Nam cũng như vậy.

Để chiến thắng hận thù và căm giận, tái lập truyền thông và tháo bỏ tri giác sai lầm trong bất kỳ tình huống bạo động nào đều là việc có thể làm được nếu ta có sự chân thành, thông cảm và thật nhiều từ bi. Điều này đòi hỏi nghe sâu và ái ngữ. Tình trạng bạo động ở miền Nam cũng không ngoại lệ.

Lời khuyên của Thiền sư Nhất Hạnh: tổ chức các cuộc đối thoại hòa bình. Trông cậy  vào những bậc đạo cao đức trọng của cả đạo Bụt và đạo Hồi, những người có thể lắng nghe sâu và dùng lời ái ngữ. Phải để cho phía bị đàn áp được tự do bày tỏ sự giận dữ của họ. Nhìn sâu vào nỗi đau của họ để hiểu rõ họ.

Trong khi nghe, tránh ngắt lời họ hoặc nói lời xin lỗi, cũng như đổ lỗi và buộc tội. Biết nói lời xin lỗi khi thấy những sai lầm của ta đã tạo ra niềm tin rằng ta muốn hủy hoại cuộc sống và tôn giáo của phía bên kia. Biết nói lời xin lỗi nếu ta có những tri giác sai lầm mà chúng ta đã tạo dựng nên về họ. Đưa ra những thông tin để tháo bỏ tri giác sai lầm của phía bên kia về ta, nhưng chỉ làm điều đó sau này và dần dần từng chút một chứ không phải ngay trong khi nghe để tránh việc áp đặt quan điểm của chúng ta.

Cơ hội được tự do nói lên và cảm giác được hoàn toàn bình đẳng chấp nhận rất có tác dụng hàn gắn. Vì vậy, nghe sâu chính là biểu hiện bằng hành động của lòng từ bi, tưới tẩm hạt giống của tình thương và sự hiểu biết trong cả hai phía. “Đây là con đường duy nhất dẫn đến hòa bình” - lời Thiền sư.

Theo Thiền sư, cách tiếp cận của đạo Bụt đối với tình trạng xung đột ở miền nam phải là sự kết hợp của tình thương không kỳ thị và sự thấu hiểu.

“Người Phật tử như là cánh tay phải. Anh chị em đạo Hồi là cánh tay trái. Nếu một bên làm khổ phía bên kia thì bên đó cũng sẽ đau khổ. Nếu cả hai bên có thể chăm sóc lẫn nhau như tay phải và tay trái thì hòa bình sẽ được khôi phục.